یک مقام آمریکایی به تازگی اعلام کرده است که گروه رزمی ناو هواپیمابر «تئودور روزولت» یکشنبه ۲۴ آبان وارد حوزه عملیاتی سنتکام شد و براین اساس تعداد ناوهای هواپیمابر آمریکا در منطقه به 3 فروند رسید. برخی کارشناسان افزایش تعداد ناوهای رزمی آمریکا در منطقه را نشانه افزایش احتمالات درباره قصد ترامپ برای از سرگیری جنگ علیه ایران عنوان کردهاند.
در این میان کارشناسان معتقدند که دونالد ترامپ در مواجهه با ایران با دو گزینه دشوار روبهرو شده است؛ گزینه نخست بازگشت به جنگ و ازسرگیری حملات نظامی است که میتواند هزینههای سنگین اقتصادی، نظامی و سیاسی برای آمریکا به همراه داشته باشد و گزینه دوم ادامه محاصره اقتصادی و دریایی ایران با هدف فرسایش توان اقتصادی و وادار کردن تهران به عقبنشینی است؛ راهبردی که آن هم تضمینی برای تغییر رفتار جمهوری اسلامی ندارد.
گزینه اول؛ بازگشت به جنگ و تکرار هزینههای سنگین
نخستین گزینه ترامپ، ازسرگیری عملیات نظامی علیه ایران است؛ گزینهای که اگرچه میتواند از نظر نظامی به تخریب بخشی از زیرساختهای ایران منجر شود، اما هیچ تضمینی برای تحقق هدف سیاسی آمریکا ندارد. گزارش ۹ نوامبر نیویورکتایمز که در آیریش تایمز نیز بازنشر شد، از بررسی سناریوی یک عملیات چندروزه و شدید علیه تأسیسات انرژی، هستهای و زرادخانه موشکی و پهپادی ایران خبر داد. با این حال، مقامهای آمریکایی به این روزنامه گفتهاند انتظار ندارند چند روز حمله نظامی به فروپاشی حکومت ایران منجر شود.
این یعنی حتی در محاسبات نظامی واشنگتن نیز حمله مجدد بهتنهایی برای تغییر ساختار سیاسی ایران کافی ارزیابی نمیشود و آمریکا همچنان به فشار اقتصادی طولانیمدت نیاز خواهد داشت. در نتیجه، بازگشت به جنگ به معنای ورود دوباره به چرخهای از حمله، پاسخ متقابل، افزایش هزینههای نظامی و بیثباتی منطقهای خواهد بود.
از سوی دیگر، هزینههای این گزینه فقط به بودجه نظامی محدود نمیشود. خبرگزاری رویترز در ۱۴ نوامبر گزارش داد که ۵۵ درصد آمریکاییها پیش از انتخابات میاندورهای معتقد بودند جنگ با ایران ارزش هزینههای آن را نداشته است. همچنین ارزیابیهای اطلاعاتی آمریکا نشان میدهد حملات مجدد احتمالاً موضع ایران در مذاکرات را به شکل قابلتوجهی تغییر نخواهد داد. رویترز همچنین گزارش داده است بخشی از ذخایر مهمات دوربرد و دقیق آمریکا به سطح نگرانکنندهای رسیده و هنوز بهطور کامل جایگزین نشده است.
در سطح منطقهای نیز متحدان واشنگتن تمایلی به بازگشت جنگ ندارند. رویترز گزارش داده است محمد بنسلمان، ولیعهد عربستان، و رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، در تماسهای جداگانه با ترامپ از او خواستهاند حملات نظامی علیه ایران را از سر نگیرد. ترامپ نیز در اظهارات خود گفته است تصمیم به خودداری از حملات جدید را به درخواست کشورهای همسایه ایران گرفته است. نگرانی این کشورها از گسترش جنگ، آسیب دیدن زیرساختهای انرژی، اختلال در کشتیرانی و افزایش بیثباتی منطقهای است. به این ترتیب، بازگشت آمریکا به جنگ میتواند حتی روابط واشنگتن با متحدان منطقهای خود را نیز با مشکل مواجه کند.
گزینه دوم؛ ادامه محاصره و تداوم جنگ فرسایشی
گزینه دوم ترامپ، ادامه محاصره دریایی و تشدید فشار اقتصادی علیه ایران است؛ راهبردی که دولت آمریکا امیدوار است بدون پرداخت هزینههای یک جنگ تمامعیار، اقتصاد ایران را تحت فشار قرار دهد و تهران را به پذیرش خواستههای واشنگتن وادار کند. در این سناریو، آمریکا با جلوگیری از صادرات نفت، اعمال تحریمهای جدید و محدود کردن مسیرهای تجاری و مالی، به دنبال فرسایش توان اقتصادی ایران و ایجاد فشار داخلی است.
با این حال، مشکل اصلی این راهبرد آن است که میان آسیب زدن به اقتصاد ایران و سرنگونی نظام سیاسی جمهوری اسلامی فاصله زیادی وجود دارد. تجربه تاریخی نیز نشان میدهد تحریم و محاصره اقتصادی، حتی در شدیدترین شکل خود، لزوماً به فروپاشی ساختار سیاسی کشورها منجر نمیشود. واشنگتنپست در گزارشی در ۱۳ نوامبر نوشت ارزیابیهای سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا نشان میدهد ایران برای مقابله با آثار محاصره، چند ماه ذخایر غذایی و سوخت در اختیار دارد.
در همین زمینه، بلال ی. صعب، پژوهشگر ارشد برنامه خاورمیانه و شمال آفریقای چتمهاوس، در تحلیلی در ۹ نوامبر هشدار داد محاصره دریایی آمریکا اگرچه میتواند منابع مالی ایران را بهشدت تحت فشار قرار دهد، اما بعید است به هدف راهبردی واشنگتن، یعنی وادار کردن جمهوری اسلامی به پذیرش امتیازات اساسی، منجر شود. او معتقد است فشار بیش از اندازه ممکن است تهران را به واکنش نظامی وادار کند و بحران را دوباره به نقطه آغاز بازگرداند.
از این منظر، ادامه محاصره نیز برای ترامپ بدون هزینه نخواهد بود. نخست آنکه حفظ حضور گسترده نظامی آمریکا در منطقه، استقرار ناوهای هواپیمابر و تأمین امنیت کشتیرانی به منابع مالی و تسلیحاتی قابلتوجهی نیاز دارد. واشنگتنپست هزینه تداوم این حضور نظامی را دهها میلیارد دلار اضافی برآورد کرده و نوشته است آمریکا برای حفظ این وضعیت ناچار به اختصاص دادن ناوها و موشکهای رهگیر مورد نیاز در دیگر مناطق جهان خواهد بود. دوم آنکه محاصره طولانیمدت، خطر گسترش درگیری به زیرساختهای انرژی و مسیرهای کشتیرانی منطقه را افزایش میدهد؛ موضوعی که کشورهای عربی حوزه خلیج فارس نیز از پیامدهای آن متضرر خواهند شد.
بنابراین به نظر میرسد که ترامپ در شرایط فعلی با یک بن بست راهبردی سخت در رویارویی با ایران مواجه شده که راه خروج از آن را هم بلد نیست.
