الوقت- حضور و نفوذ ایالات متحده در منطقه غرب آسیا صرفاً به استقرار نیروهای نظامی، ایجاد پایگاه‌های امنیتی و مشارکت در ترتیبات دفاعی محدود نمی‌شود؛ واشنگتن در بخش انرژی منطقه نیز از طریق سرمایه‌گذاری شرکتهای بزرگ آمریکایی در صنایع نفت، گاز، پالایش و پتروشیمی، سهم قابل‌توجهی از بازار را در اختیار دارد و سالانه میلیاردها دلار درآمد و سود از این فعالیت‌ها کسب می‌کند.
از این منظر، هرگونه رویارویی نظامی گسترده با ایران، به‌ویژه در صورتی که به جنگ زیرساختی و هدف قرار گرفتن تأسیسات حیاتی انرژی در منطقه منجر شود، می‌تواند منافع اقتصادی آمریکا را نیز مستقیماً در معرض خطر قرار دهد.
در واقع، یکی از محاسبات مهم واشنگتن در ارزیابی پیامدهای ازسرگیری جنگ با ایران، احتمال از بین رفتن یا آسیب دیدن سرمایه‌گذاری‌های شرکتهای آمریکایی در کشورهای منطقه است؛ به‌خصوص آنکه تهران هشدار داده است در صورت هدف قرار گرفتن زیرساختهای حیاتی خود، منافع و دارایی‌های اقتصادی طرف‌های مقابل نیز از پاسخ متقابل در امان نخواهند بود. چنین وضعیتی می‌تواند دامنه خسارت‌های جنگ را از میدان‌های نظامی فراتر ببرد و سرمایه‌گذاری‌های چندمیلیارددلاری شرکتهای آمریکایی در صنعت انرژی کشورهای عربی را نیز با تهدیدی جدی مواجه کند.
عربستان سعودی یکی از مهمترین کانون‌های این سرمایه‌گذاری‌هاست. ریاض در چارچوب تحقق اهداف چشم‌انداز ۲۰۳۰، طی سالهای اخیر سیاست جذب سرمایه‌گذاری خارجی و گسترش همکاری با شرکتهای بزرگ بین‌المللی را با هدف تنوع‌بخشی به منابع درآمدی و تقویت اقتصاد خود دنبال کرده است. در این میان، توسعه همکاری با غول‌های انرژی و انعقاد قراردادهای مشترک در بخش‌های مختلف صنعت نفت و گاز، به‌ویژه در حوزه اکتشاف، استخراج و صنایع پایین‌دستی، جایگاه ویژه‌ای دارد.
شرکت آرامکو به‌عنوان محور اصلی صنعت انرژی عربستان، در این راهبرد نقشی کلیدی ایفا می‌کند. این شرکت در جریان سفر دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، به عربستان در مه ۲۰۲۵، ۳۴ قرارداد به ارزش ۹۰ میلیارد دلار با شرکتهای آمریکایی امضا کرد؛ توافق‌هایی که بخشی از حضور گسترده سرمایه و فناوری آمریکا در صنعت انرژی عربستان را نشان می‌دهد.
شرکتهای اکسون موبیل، آرامکو و سامرف، یک توافقنامه چارچوب سرمایه‌گذاری (VFA) برای ارزیابی ارتقاء قابل توجه پالایشگاه سامرف در ینبع و توسعه این تأسیسات به یک مجتمع پتروشیمی یکپارچه امضا کردند.
بر اساس این توافقات، شرکتهای نفتی آمریکا سرمایه‌گذاری‌های کلان را برای ارتقاء و تنوع‌بخشی به تولید، از جمله تقطیرهای باکیفیت که منجر به انتشار کمتر گازهای گلخانه‌ای و مواد شیمیایی با کارایی بالا می‌شوند و همچنین فرصت‌هایی برای بهبود عملکرد پالایشگاه سامرف انجام خواهند داد.
پیشتر نیز در سال 2017 در جریان اولین سفر ترامپ به عربستان، آرامکو قراردادهای هنگفتی را با شرکتهای آمریکایی امضا کرده بود که ارزش تقریبی این توافقات ۵۰ میلیارد دلار اعلام شد. هدف این همکاری‌ها جذب فناوری و سرمایه آمریکایی، توسعه صنعت نفت و گاز عربستان، بومی‌سازی تجهیزات و خدمات نفتی و ایجاد اشتغال بود.
در نوامبر ۲۰۲۱ نیز آرامکو از آغاز مرحله تجاری توسعه میدان گازی جفوره خبر داد و اعلام کرد که ۱۶ قرارداد در حوزه خدمات زیرسطحی و مهندسی، تأمین تجهیزات و ساخت (EPC) به ارزش مجموعاً حدود ۱۰ میلیارد دلار به شرکتهای بین‌المللی واگذار کرده است. این قراردادها از مهمترین پروژه‌های توسعه منابع گازی عربستان محسوب می‌شوند و شرکتهای آمریکایی نیز در میان پیمانکاران و تأمین‌کنندگان آنها حضور داشتند.
رویترز سال گذشته به نقل از برخی منابع گزارش داد که آرامکو در حال بررسی جذب سرمایه‌گذارانی است که سهام شرکتهای تابعه و زیرساختهای این شرکت را خریداری کنند. تمرکز ویژه این طرح بر پروژه میدان گازی جعفوره با ارزش ۱۰۰ میلیارد دلار است. تحلیلگران به نشریه AGBI گفته‌اند که انتظار دارند سرمایه‌گذاران آمریکایی در صدر فهرست خریداران احتمالی دارایی‌های آرامکو قرار بگیرند.
میدان گازی جفوره به‌طور بالقوه بزرگترین پروژه گاز شرکت شیل در خارج از آمریکا است و انتظار می‌رود تا سال ۲۰۳۰ به تولید پایدار ۲ میلیارد فوت‌مکعب در روز برسد. این میدان گازی در دسامبر 2025 افتتاح شد و روزانه ۴۵۰ میلیون فوت مکعب گاز تولید می‌کند.
فروش سهام آرامکو برای جبران کمبود مالی
عربستان حدود ۶۰ درصد از درآمد خود را از نفت خام تأمین می‌کند و قصد دارد تا سقف یک تریلیون دلار در پروژه‌ها و زیرساختهای مرتبط با راهبرد چشم‌انداز ۲۰۳۰ هزینه کند.
«AGBI» پیشتر گزارش داده بود که همانگونه که در سال ۲۰۲۱ آرامکو در واکنش به کاهش قیمت نفت در پی همه‌گیری کرونا، ۴۹ درصد از سهام شرکت تابعه خود یعنی Aramco Oil Pipelines را واگذار کرد، این شرکت ممکن است بار دیگر برای تأمین مالی به سرمایه‌گذاران آمریکایی روی بیاورد.
در راستای همین سیاست، دو شرکت بزرگ مدیریت دارایی جهان یعنی «بلک‌راک» و «ونگارد» در نیمه نخست ۲۰۲۶ به افزایش سرمایه‌گذاری خود در سهام شرکت آرامکو ادامه دادند، به طوری‌که میزان سهام تحت مالکیت آنها به بالاترین سطح از زمان عرضه آرامکو در بورس رسید.
طبق داده‌های بلومبرگ، میزان سرمایه‌گذاری بلک‌راک در آرامکو از ۱۶۸.۴ میلیون سهم در ۲۰۲۵ به ۱۹۲.۲ میلیون سهم در پایان سه‌ماهه دوم امسال افزایش یافت که افزایشی ۱۴.۱ درصدی معادل ۲۳.۸ میلیون سهم را نشان می‌دهد.
شرکت ونگارد نیز میزان سرمایه‌گذاری خود را از ۲۶۳.۲ میلیون سهم به ۲۷۰.۱ میلیون سهم افزایش داد که معادل ۳ درصد افزایش معادل ۶.۸ میلیون سهم است.
به این ترتیب، تعداد کل سهام در اختیار این دو موسسه به ۴۶۲.۲ میلیون سهم رسید که از پایان سال گذشته ۳۰.۶ میلیون سهم افزایش یافته است، این درحالی است که ارزش بازار سهام آنها با توجه به قیمت جاری ۲۶.۷ ریال برای هر سهم، حدود ۱۲.۳ میلیارد ریال سعودی است.
سرمایه‌گذاری در گرو امنیت
جاه‌طلبی عربستان برای توسعه زیرساختهای انرژی خود با محوریت آرامکو در شرایطی دنبال می‌شود که جذب سرمایه‌گذاری خارجی به وجود امنیت و ثبات منطقه‌ای نیاز دارد، موضوعی که در سالهای اخیر به دلیل تعدد درگیری‌ها در غرب آسیا، چشم‌انداز ورود سرمایه شرکتهای بزرگ به منطقه را با تردید مواجه کرده است.
هرچند حاکمان ریاض امیدوارند از طریق فروش سهام آرامکو و سایر شرکتهای فعال در حوزه نفت و گاز، بخشی از کسری بودجه خود را جبران و منابع مالی لازم برای توسعه پروژه‌های چشم‌انداز ۲۰۳۰ را تأمین کنند اما به نظر می‌رسد آمریکایی‌ها برای هرگونه سرمایه‌گذاری در این بخش، تمامی جوانب و ملاحظات مرتبط با شرایط منطقه را در نظر خواهند گرفت.
تلاش عربستان برای جذب سرمایه‌گذاری خارجی در شرایطی ادامه دارد که تنش‌ها در منطقه به شدت افزایش یافته است. با توجه به احتمال وقوع دور سوم درگیری میان ایران و آمریکا و گمانه‌زنی‌ها درباره تمرکز این دور از تقابل بر زیرساختهای حیاتی، نگرانی‌ها درباره پیامدهای اقتصادی و امنیتی آن نیز افزایش یافته است.
ایران هشدار داده که در صورت وقوع درگیری، زیرساختها و منافع اقتصادی کشورهای عربی منطقه نیز در تیررس حملات قرار خواهند گرفت. از اینرو، آرامکو به‌عنوان بزرگترین شرکت نفتی مستقر در منطقه که بخشی از سهام آن در اختیار شرکتها و سرمایه‌گذاران آمریکایی است، از جمله مجموعه‌هایی خواهد بود که بیش از سایرین در معرض آسیب‌های احتمالی ناشی از چنین درگیری‌هایی قرار می‌گیرند.
نگرانی سعودی‌ها تنها به حملات احتمالی ایران محدود نمی‌شود، چراکه تأسیسات آرامکو در جبهه‌ای دیگر نیز طی ماه‌های گذشته زیر آماج موشکی و پهپادی یمنی‌ها قرار داشته است.
نیروهای انصارالله در سه ماه اخیر و همزمان با آغاز دور تازه درگیری‌ها با عربستان، ده‌ها حمله علیه تأسیسات و دارایی‌های این شرکت انجام داده‌اند.
رهبران انصارالله طی روزهای اخیر با تأکید بر اینکه عربستان از تمامی خطوط قرمز یمنی‌ها عبور کرده، هشدار داده‌اند که از این پس همه زیرساختها و شهرک‌های این کشور در بانک اهداف نیروهای مسلح یمن قرار خواهند گرفت.
آنها همچنین تأکید کرده‌اند سرمایه‌گذاری در آرامکو که در سیبل حملات خواهد بود در شرایط کنونی می‌تواند به ماجراجویی پرهزینه‌ای برای سرمایه‌گذاران خارجی تبدیل شود. در همین راستا، انصارالله به سرمایه‌گذاران هشدار داده که با ورود به این عرصه، سرمایه خود را هدر ندهند.
در پی حملات مستمر یمنی‌ها، برخی رسانه‌ها اخیراً از خروج چند میلیارد دلار سرمایه از عربستان به‌ویژه از بازار سهام این کشور خبر داده‌اند. بر اساس آمارهای منتشرشده، میزان فروش سهام شرکتهای سعودی از سوی سرمایه‌گذاران خارجی به‌ویژه سهام آرامکو از ابتدای سپتامبر تا ۱۵ اکتبر به حدود ۱.۹ میلیارد دلار رسیده است.
سرمایه‌گذاران خارجی معمولاً مناطقی را برای سرمایه‌گذاری انتخاب می‌کنند که از امنیت و ثبات کافی برخوردار باشند و بازده اقتصادی مناسبی برای آنها به همراه داشته باشند اما سرمایه‌گذاری در بخش انرژی عربستان، با توجه به تهدیدهای امنیتی موجود می‌تواند به قماری پرهزینه تبدیل شود و میلیاردها دلار از سرمایه آمریکایی‌ها را به دود دهد.
در چنین شرایطی، اگر حملات احتمالی ایران و نیروهای یمنی به‌طور همزمان زیرساختهای حیاتی آرامکو را هدف قرار دهد، اقتصاد عربستان با فشار و خسارت سنگینی روبه‌رو خواهد شد و چرخه پترودلار را نیز مختل می‌کند.
چنین وضعیتی روند اجرای پروژه‌های محمد بن‌سلمان در چارچوب چشم‌انداز ۲۰۳۰ را با اختلال مواجه می‌کند و می‌تواند بلندپروازی ریاض برای تبدیل شدن به قطب نخست اقتصادی منطقه را نیز با چالشی جدی روبه‌رو سازد.
