الوقت - یحیی سنوار برای صهیونیست‌ها فقط یک فرمانده حماس نبود؛ او چهره‌ای بود که از دل زندان‌های این رژیم بیرون آمد، سال‌ها ساختار امنیتی و سیاسی دشمن خود را مطالعه کرد و سرانجام در جایگاه فرمانده حماس در غزه، به یکی از طراحان اصلی عملیات ۷ اکتبر ۲۰۲۳ تبدیل شد. عملیاتی که بزرگ‌ترین شکست امنیتی تاریخ اسرائیل لقب گرفت و بنیامین نتانیاهو را در برابر بحرانی بی‌سابقه قرار داد. سنوار در نهایت در میدان نبرد به شهادت رسید، اما انتشار تصاویر آخرین لحظات زندگی‌اش، به شکل‌گیری روایتی تازه از مقاومت و ایستادگی در میان هوادارانش کمک کرد.
1- زندان؛ فرصتی برای شناخت دشمن
یحیی سنوار در سال ۱۹۶۲ در اردوگاه خان‌یونس در جنوب نوار غزه به دنیا آمد؛ خانواده‌اش از آوارگان فلسطینی جنگ ۱۹۴۸ بودند. او در دانشگاه اسلامی غزه تحصیل کرد و از سال‌های جوانی وارد فعالیت‌های سیاسی و تشکیلاتی شد. سنوار در سال ۱۹۸۸ بازداشت شد و دادگاه رژیم صهیونیستی او را به چهار بار حبس ابد محکوم کرد. او حدود ۲۲ سال از عمر خود را در زندان‌های اشغالگران گذراند.
اما زندان برای سنوار تنها محل حبس نبود. به گزارش گاردین، او در دوران اسارت زبان عبری را آموخت و روزنامه‌ها، کتاب‌ها و سیاست داخلی رژیم صهیونیستی را مطالعه کرد. به این ترتیب، تلاش اسرائیل برای حذف و مهار یکی از چهره‌های تشکیلاتی فلسطین، به فرصتی برای آشنایی او با جامعه، سیاست و ساختار امنیتی دشمن تبدیل شد. سنوار در زندان فقط دوران محکومیتش را سپری نمی‌کرد؛ او در حال مطالعه طرف مقابل بود.
۲- از زندان تا فرماندهی حماس در غزه
سنوار در سال ۲۰۱۱، در چارچوب مبادله بیش از هزار زندانی فلسطینی با گیلعاد شالیط، نظامی اسیر صهیونیستی آزاد شد. این مبادله نقطه عطفی در زندگی سیاسی او بود؛ کسی که سال‌ها در زندان نگه داشته بود، اکنون دوباره به ساختار رهبری حماس بازمی‌گشت.
او در سال ۲۰۱۲ به دفتر سیاسی حماس در غزه راه یافت و در سال ۲۰۱۷ به ریاست این دفتر رسید. سنوار با تکیه بر سابقه تشکیلاتی و امنیتی خود، به یکی از بانفوذترین چهره‌های حماس تبدیل شد و نقش مهمی در تصمیم‌گیری‌های سیاسی و نظامی این جنبش پیدا کرد. در سال ۲۰۲۱ نیز بار دیگر به ریاست حماس در غزه انتخاب شد.
اوج‌گیری او نشان داد که سنوار از یک زندانی سابق به فرمانده‌ای تبدیل شده است که هم در تصمیم‌گیری‌های سیاسی و هم در راهبرد نظامی حماس نقش محوری دارد. پس از شهادت اسماعیل هنیه در تهران در ژوئیه ۲۰۲۴ نیز حماس سنوار را به ریاست دفتر سیاسی خود برگزید؛ جایگاهی که او را به رهبر اصلی این جنبش در مقیاس کلان تبدیل کرد.
۳- طوفان‌الاقصی؛ شکستن افسانه شکست‌ناپذیری اسرائیل
عملیات طوفان‌الاقصی در ۷ اکتبر ۲۰۲۳، مهم‌ترین نقطه عطف دوران فرماندهی سنوار بود. این عملیات با عبور نیروهای حماس از موانع مرزی، حمله به مواضع نظامی و شهرک‌های اسرائیلی و به اسارت گرفتن شمار زیادی از صهیونیست‌ها، دستگاه امنیتی این رژیم را غافلگیر کرد. بر اساس آمار رسمی رژیم صهیونیستی، حدود ۱۲۰۰ نفر در این حمله کشته و بیش از ۲۵۰ نفر به گروگان گرفته شدند.
خبرگزاری رویترز در گزارش خود درباره تحقیقات ارتش از این حمله نوشت که دستگاه نظامی و اطلاعاتی این رژیم توانایی‌ها و مقاصد حماس را به‌شدت دست‌کم گرفته بود و در مأموریت حفاظت از غیرنظامیان اسرائیلی شکست خورد. این ارزیابی، ابعاد شکست امنیتی ۷ اکتبر را حتی از نگاه نهاد نظامی اسرائیل آشکار کرد.
اهمیت سیاسی این شکست زمانی بیشتر شد که مشخص شد این ضربه در دوران بنیامین نتانیاهو وارد شده است؛ نخست‌وزیری که امنیت را یکی از مهم‌ترین دستاوردهای سیاسی خود معرفی می‌کرد. طوفان‌الاقصی نه‌تنها اعتبار دستگاه‌های اطلاعاتی رژیم صهیونیستی را زیر سؤال برد، بلکه ادعای نتانیاهو درباره توانایی مهار حماس و تأمین امنیت اسرائیلی‌ها را نیز با بحرانی جدی مواجه کرد. از این منظر، سنوار به چهره اصلی عملیاتی تبدیل شد که یکی از سنگین‌ترین ضربات حیثیتی تاریخ رژیم صهیونیستی را رقم زد.
۴- غزه؛ جنگی برای ترمیم اعتبار ازدست‌رفته
نتانیاهو پس از شکست ۷ اکتبر، جنگی گسترده را با هدف اعلام‌شده نابودی حماس و بازگرداندن گروگان‌ها آغاز کرد، اما این جنگ، در کنار ویرانی گسترده غزه، به بحرانی عمیق برای موقعیت سیاسی و بین‌المللی صهیونیست‌ها تبدیل شد. از منظر تحلیلی، جنگ صهیونیست‌ها علیه غزه را می‌توان تلاشی برای بازسازی بازدارندگی ازدست‌رفته نیز دانست؛ تلاشی که با گذشت زمان، هزینه‌های سنگین‌تری برای این رژیم به همراه آورد.
دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل متحد در هفتم اکتبر ۲۰۲۴ گزارش داد که بر اساس آمار وزارت بهداشت غزه، بیش از ۴۱ هزار و ۶۰۰ فلسطینی در جریان حملات اسرائیل کشته شده‌اند و تقریباً تمام جمعیت غزه دست‌کم یک‌بار آواره شده‌اند. این آمار تصویری از ابعاد انسانی جنگی ارائه می‌کند که نتانیاهو با هدف از میان بردن حماس آغاز کرده بود.
پیامدهای جنگ به غزه محدود نماند. افزایش انتقادهای جهانی، فشارهای حقوقی بین‌المللی و تضعیف روابط تل آویو با بخش‌هایی از جامعه جهانی، هزینه سیاسی عملیات نظامی را افزایش داد. هم‌زمان، آمار اداره مرکزی آمار اسرائیل که شبکه خبری سی‌بی‌اس آمریکا گزارش کرد، نشان می‌داد ۴۰ هزار و ۶۰۰ صهیونیست در هفت ماه نخست سال ۲۰۲۴ به‌صورت بلندمدت از این کشور خارج شده‌اند؛ رقمی که ۵۹ درصد بیشتر از دوره مشابه سال قبل بود. البته این آمار به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که همه این افراد به دلیل جنگ مهاجرت کرده‌اند.
در نتیجه جنگی که قرار بود اعتبار بازدارندگی رژیم صهیونیستی را احیا کند، هم‌زمان هزینه‌های انسانی، امنیتی و دیپلماتیک آن را افزایش داد. رژیم صهیونیستی اگرچه توانست ضربات نظامی سنگینی به غزه وارد کند، اما این ویرانی‌ها به‌خودی‌خود به معنای تحقق همه اهداف اعلام‌شده جنگ نبود.
۵- آخرین میدان؛ فرماندهی تا لحظه مرگ
سنوار سرانجام در ۱۶ اکتبر ۲۰۲۴ در جریان درگیری با نیروهای اشغالگر در منطقه تل‌السلطان رفح به شهادت رسید. اهمیت نمادین شهادت او در این بود که پایان زندگی‌اش نه در یک جلسه سیاسی یا اتاق فرماندهی، بلکه در ساختمانی ویران‌شده در منطقه جنگی رقم خورد.
بر اساس گزارش رویترز، نیروهای اسرائیلی در جریان یک درگیری با چند فرد مسلح، بدون آنکه در ابتدا هویت سنوار را تشخیص دهند، با او مواجه شدند. ارتش اسرائیل بعداً با بررسی شواهد، هویت او را تأیید کرد. تصاویر منتشرشده از آخرین لحظات او نشان می‌داد که سنوار با وجود جراحت شدید، در ساختمانی آسیب‌دیده باقی مانده بود و با پرتاب تکه‌ای چوب به سمت پهپاد اسرائیلی واکنش نشان داد.
این تصاویر در روایت هواداران فلسطینی سنوار به نمادی از حضور فرمانده در میدان تبدیل شد؛ فرمانده‌ای که پس از بیش از یک سال تعقیب، سرانجام در همان سرزمینی شهید شد که برای آن می‌جنگید. از نظر نمادین تصویر آخرین مقاومت سنوار به روایتی فراتر از سرنوشت شخصی‌اش تبدیل شد و او را به یک ابرقهرمان مقاومت فلسطین تبدیل کرد.
۶- تصویری که قرار بود پایان یک اسطوره باشد
انتشار تصاویر لحظات پایانی سنوار از سوی ارتش اسرائیل، قرار بود پایان یکی از مهم‌ترین رهبران حماس را به نمایش بگذارد؛ اما تصاویر مردی زخمی در میان آوار که با دست آسیب‌دیده خود به سوی پهپاد چوب پرتاب می‌کند، در میان هواداران فلسطین معنایی کاملاً متفاوت پیدا کرد. به گزارش گاردین، دست راست سنوار در تصاویر به‌شدت مجروح به نظر می‌رسید و گزارش‌های مربوط به آخرین لحظات او از جراحت شدید و ادامه درگیری حکایت داشت.
در برخی روایت‌ها درباره آخرین روزهای زندگی سنوار گفته شده است که او پیش از شهادت چند روز غذا نخورده بود.
در واقع صهیونیست‌ها که ماه‌ها برای یافتن سنوار تلاش کرده بودند، با انتشار تصاویر زمان شهادت او ناخواسته به گسترش تصویر نمادین این فرمانده کمک کردند. در حافظه هواداران فلسطینی، سنوار نه صرفاً یک رهبر شهید، بلکه فرمانده‌ای شد که تا آخرین لحظه در میدان باقی ماند.
سنوار به سرمایه‌ای نمادین برای مقاومت فلسطین تبدیل شد؛ سرمایه‌ای که حذف فیزیکی صاحب آن لزوماً به معنای پایان تأثیرگذاری‌اش نیست. ممکن است شهادت او در کوتاه‌مدت خلأیی در رهبری حماس ایجاد کرده باشد، اما تصاویر آخرین لحظاتش به روایتی ماندگار از ایستادگی تبدیل شده است؛ روایتی که می‌تواند برای نسل‌های بعدی فلسطینیان الهام‌بخش باشد.
