الوقت- فشارهای ناکامی در جنگ با ایران این روزها بر رفتار کاخ سفید با متحدانش تأثیر گذاشته و در حالی که متحدین اروپایی آمریکا چندان تمایلی به تبعیت از واشنگتن نشان ندادهاند ترامپ در برهوت یافتن متحد، هجمه سنگینی را علیه کره جنوبی برای مشارکت در فشار دریایی بر ایران آغاز کرده است؛ فشاری که برای این کشور نه چندان قدرتمند شرق آسیا به چالش و دردسری بزرگ تبدیل شده است.
ترامپ اخیراً در واکنش به خودداری سئول از مشارکت در جنگ آمریکا علیه ایران تهدید کرد که واشینگتن ممکن است در تعهدات امنیتی و حضور نظامی خود در این کشور تجدیدنظر کند. او با اشاره به اینکه کرهجنوبی حاضر نشده در جنگ آمریکا علیه ایران کمک کند، گفت:«وقتی آنها حاضر نیستند برای شما کاری انجام دهند نمیتوانید آدم احمقی باشید و به آنها کمک کنید».
از آنجا که حضور کرهجنوبی در خلیج فارس، به نوعی اعلان جنگ به ایران به شمار میرود، مقامات سئول از سوی جمهوری اسلامی نیز به شدت تهدید شدهاند.
در این رابطه، اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه روز دوشنبه در سخنانی خطاب به کره جنوبی هشدار داد: «در شرایط فعلی که ملت ایران در حال دفاع از خود در برابر اقدامات تجاوزکارانه و پاسخ قاطع به جنایات جنگی آمریکا علیه زنان و کودکان است، هرگونه مشارکت عملیاتی یا حضور نظامی دیگر طرفها در خلیج فارس و تنگه هرمز به منزله حمایت مستقیم از طرف متجاوز بوده و پیامدهای جدی خواهد داشت».
پیشتر نیز یک مقام امنیتی خواستار توقف همراهی سئول با سیاستهای متجاوزانه آمریکا شده بود و هشدار داد که منافع و اعتبار بینالمللی کرهجنوبی نباید قربانی فشارهای واشنگتن شود، زیرا تهدید صریح ایران نشان دهنده آمادگی تهران برای دفاع از امنیت تنگه هرمز و مقابله با هرگونه تهدید خارجی است.
یک و یام دو هوای سئول
در چنین فضایی، دولت کرهجنوبی تلاش کرده میان فشار آمریکا و نگرانیهای امنیتی خود تعادل برقرار کند. دفتر ریاستجمهوری کرهجنوبی روز شنبه (۱۴ شهریور) در واکنش به فشارهای ترامپ بر این کشور برای مشارکت در جنگ علیه ایران گفت:«هنوز تصمیمی در این باره اتخاذ نکردیم اما شاید یگانهای جستجو و نجات به تنگه هرمز اعزام کنیم».
یک مقام کرهای نیز گفت:«این کشور در صورت تصمیم به مشارکت در تلاشهای بینالمللی برای تضمین آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز ممکن است در حدی که به آمادگی دفاعی این کشور لطمه نزند، مشارکت نظامی داشته باشد. وقتی از اعزام نیرو صحبت میشود، معمولاً آن را با عملیات رزمی مرتبط میدانند اما لزوماً چنین نیست».
با وجود این فشارها، رهبران سئول هنوز تصمیم جدی برای اعزام نیرو به تنگه هرمز نگرفتهاند و نسبت به پیامدهای چنین اقدامی به ویژه احتمال کشیده شدن کرهجنوبی به درگیری مستقیم با تهران نگران هستند.
هرچند مقامات کره ظاهراً تسلیم فشارهای واشینگتن شدهاند و میخواهند با این کار دل ترامپ را به دست بیاورند تا شاید فشارها کمتر شود اما افکارعمومی این کشور نظر متفاوتی با رهبران سئول دارد.
روزنامه فایننشالتایمز گزارش داد که ۵۵ درصد شهروندان کرهجنوبی با اعزام ناوهای این کشور به تنگه هرمز مخالف هستند و تنها ۳۰ درصد از چنین اقدامی حمایت میکنند. این آمار نشان میدهد دولت سئول برای تصمیمگیری درباره مشارکت نظامی در منطقه با فشار افکارعمومی نیز مواجه است.
مقامات سئول به خوبی میدانند که کنترل تنگه هرمز در اختیار ایران است و آنگونه که مقامات امنیتی و سیاسی تهران گفتهاند تا زمانی که محاصره دریایی و حملات آمریکا متوقف نشود هیچگاه باز نخواهد شد. از اینرو، هرگونه اعزام نیرو، هرچند محدود به این آبراه پرتنش، گرهی از مشکلات کرهجنوبی که طبق دادهها، حدود ۷۰ درصد نفت خام و ۲۰ درصد گاز طبیعی مایع خود را از خلیج فارس تأمین میکند باز نخواهد کرد.
بنابراین، تحلیلگران درباره پیامدهای احتمالی چنین اقدامی بر روابط تهران و سئول هشدار دادهاند. به نوشته فایننشالتایمز، «برخی کارشناسان معتقدند اگر کرهجنوبی تجهیزات نظامی خود را برای حمایت از عملیات آمریکا به منطقه اعزام کند، این احتمال وجود دارد که ایران دیگر این کشور را یک طرف غیرمتخاصم تلقی نکند. حتی در صورتی که نقش سئول به پشتیبانی، لجستیک یا مأموریتهای غیررزمی محدود شود، باز هم ممکن است هزینههای سیاسی و اقتصادی قابل توجهی به همراه داشته باشد».
در این شرایط، دولت کرهجنوبی اکنون در برابر دو ملاحظه مهم قرار گرفته است، از یکسو حفظ روابط راهبردی با واشینگتن و پاسخ به درخواستهای آمریکا و از سوی دیگر، جلوگیری از افزایش تنش با ایران و صیانت از منافع اقتصادی و امنیت انرژی خود. در این میان، مخالفت اکثریت افکارعمومی با اعزام ناو نیز کار را برای تصمیمگیری دولت سئول دشوارتر کرده است.
چرا کره جنوبی؟
فشارهای دولت ترامپ به کرهجنوبی برای مشارکت در تأمین امنیت تنگه هرمز را نمیتوان صرفاً اقدامی برای کمک به باز نگه داشتن این مسیر راهبردی دانست و به نظر میرسد واشینگتن همزمان چند هدف را دنبال میکند.
نخست اینکه واشینگتن میخواهد با ائتلافسازی، بخشی از بار نظامی جنگ را از دوش خود برداشته و آن را به سایر بازیگران منتقل کند. رویترز گزارش داده که سئول در حال بررسی گزینههایی مانند اعزام هواپیمای گشت دریایی، کشتی پشتیبانی لجستیکی یا واحد مینروبی است و چنین مشارکتی میتواند بدون ورود مستقیم کرهجنوبی به عملیات رزمی، بخشی از بار نظامی و لجستیکی آمریکا را کاهش دهد.
از طرفی، ورود متحدانی مانند انگلیس، فرانسه و کرهجنوبی به یک مأموریت دریایی میتواند به واشینگتن کمک کند تا روایت جنگ را از یک رویارویی مستقیم میان آمریکا و ایران به ادعای «تلاش بینالمللی برای تضمین آزادی کشتیرانی» تغییر دهد و از این طریق به جنگ افروزی خود مشروعیت بینالمللی بدهد. این مسئله در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا میکند که جنگ طولانی و فرسایشی شده و بازگشایی تنگه هرمز به یکی از اهداف اصلی آمریکا و به عبارتی به مسئله حیثیتی برای ترامپ تبدیل شده است.
علاوهبراین، فشار اقتصادی و امنیتی بر سئول نیز به نظر میرسد بخشی از محاسبات ترامپ باشد. فایننشالتایمز معتقد است که درخواست واشینگتن از کرهجنوبی برای مشارکت در هرمز در شرایطی مطرح شده که روابط دو طرف بر سر تعهدات سرمایهگذاری سئول در آمریکا و پرداخت هزینه حضور نظامی آمریکا در این کشور با تنشهایی روبهرو است.
سئول در چرخه بحرانآفرینیهای واشینگتن
کرهجنوبی در دوره ترامپ بیش از گذشته در دام بحرانآفرینیهای آمریکا افتاده و اکنون میان فشارهای واشنگتن و حفظ منافع ملی خود گرفتار شده گرفته است. ترامپ پیش از این، کاهش رزمایشهای مشترک آمریکا و کرهجنوبی را به امتناع سئول از حمایت از سیاستهای واشینگتن در قبال ایران مرتبط کرده بود.
در کنار این فشارها، ترامپ از دستیارانش خواسته تا مقدمات دیدار دوباره با کیم جونگ اون، رهبر کرهشمالی تا پاییز امسال فراهم شود، اقدامی که نشان میدهد پرونده شبهجزیره کره همچنان یکی از ابزارهای فشار واشینگتن در تعامل با سئول است.
سئول به خوبی میداند که کاهش حمایت نظامی آمریکا در برابر کره شمالی میتواند هزینههای سنگینی برای این کشور داشته باشد. از اینرو، واشینگتن با برجسته کردن تهدید پیونگیانگ و تأکید بر ضرورت حفظ حضور نظامی آمریکا در شبهجزیره، کرهجنوبی را برای همراهی بیشتر با سیاستهای منطقهای خود تحت فشار قرار داده و از این کشور باجگیری میکند. در چنین شرایطی، درخواست مشارکت سئول در تأمین امنیت تنگه هرمز را میتوان بخشی از همین معادله دانست که در آن امنیت کره به اهرمی برای گرفتن امتیاز از سئول تبدیل شده است.
در مجموع، هرچند نام کرهجنوبی در میان کشورهایی که ممکن است در مأموریت مرتبط با تنگه هرمز مشارکت کنند مطرح شده اما سئول هنوز تصمیم نهایی برای اعزام ناو یا نیروهای نظامی به این منطقه را اتخاذ نکرده است. تصمیمی که بیش از هر چیز به میزان فشارهای واشنگتن، تحولات امنیتی منطقه و برآورد سئول از هزینهها و تبعات احتمالی حضور در تنگه هرمز بستگی دارد.
