الوقت - مقایسه توان نظامی عربستان سعودی و نیروهای انصارالله یمن، نمونه‌ای قابل توجه از تفاوت میان قدرت تسلیحاتی و توان پیروزی در جنگ است. عربستان با برخورداری از جنگنده‌های پیشرفته آمریکایی و اروپایی، تانک‌های مدرن، سامانه‌های پدافند هوایی و بودجه نظامی چند ده میلیارد دلاری، از نظر تجهیزات متعارف دست بالا را دارد؛ اما سال‌ها جنگ در یمن نشان داده است که برتری هوایی و برخورداری از سلاح‌های گران‌قیمت، لزوماً به معنای دستیابی به اهداف سیاسی و نظامی نیست.
بخش اول: عربستان دارای ارتشی مجهز و مدرن
عربستان سعودی یکی از بزرگ‌ترین خریداران تسلیحات جهان است و بخش مهمی از توان نظامی خود را از طریق خرید تجهیزات آمریکایی و اروپایی تأمین می‌کند. بر اساس برآوردهای منتشرشده برای سال ۲۰۲۶، بودجه دفاعی این کشور حدود ۸۳ میلیارد دلار است؛ رقمی که فاصله قابل توجهی با توان مالی و صنعتی نیروهای انصارالله دارد.
1- نیروی هوایی؛ برتری آشکار در جنگنده‌ها
نیروی هوایی سلطنتی عربستان بر پایه جنگنده‌های چندمنظوره پیشرفته سازمان‌دهی شده است. پایگاه داده گلوبال میلیتاری در سال ۲۰۲۶، موجودی هواگردهای نظامی عربستان را حدود ۹۱۵ فروند برآورد کرده است که شامل هواپیماهای رزمی، بالگردها، هواپیماهای ترابری و آموزشی می‌شود. این پایگاه حدود ۳۸۴ هواگرد رزمی را در فهرست خود قرار داده است.
مهم‌ترین تجهیزات هوایی عربستان عبارت‌اند از جنگنده‌های اف۱۵ آمریکایی، جنگنده‌های تایفون یوروفایتر اروپایی و جنگنده‌های تورنادو. اف۱۵ ستون اصلی توان رزمی هوایی عربستان را تشکیل می‌دهد و در مأموریت‌های برتری هوایی و حمله به اهداف زمینی به کار گرفته می‌شود. تایفون نیز یک جنگنده چندمنظوره پیشرفته است که برای مأموریت‌های هوایی و تهاجمی طراحی شده است.
عربستان علاوه بر جنگنده‌ها، از بالگردهای رزمی و ترابری، هواپیماهای شناسایی و سامانه‌های پشتیبانی هوایی برخوردار است. رادارهای پیشرفته، تسلیحات هدایت‌شونده و پشتیبانی فنی خارجی نیز به افزایش توان عملیاتی این نیرو کمک می‌کنند.
2- نیروی زمینی؛ نزدیک به هزار تانک اصلی میدان نبرد
بر اساس داده‌های گلوبال فایرپاور برای سال ۲۰۲۶، عربستان حدود ۱۰۸۵ تانک در اختیار دارد. در مقابل، پایگاه تخصصی گلوبال میلیتاری تعداد تانک‌های فعال این کشور را حدود ۹۴۵ دستگاه برآورد کرده است. بنابراین می‌توان موجودی تانک‌های عربستان را حدود ۹۵۰ تا ۱۱۰۰ دستگاه برآورد کرد.
تانک‌های ام۱ آبرامز آمریکایی از مهم‌ترین تجهیزات زرهی عربستان هستند. این کشور همچنین از خودروهای رزمی زرهی، نفربرها، توپخانه خودکششی، راکت‌اندازهای چندگانه و خودروهای پشتیبانی نظامی استفاده می‌کند.
برآوردهای گلوبال فایرپاور از وجود حدود ۲۲ هزار دستگاه خودرو و وسیله نقلیه نظامی در طبقه‌بندی گسترده تجهیزات عربستان حکایت دارد. این رقم طیف متنوعی از خودروهای زرهی، پشتیبانی و لجستیکی را در بر می‌گیرد و نباید آن را معادل تعداد تانک‌ها یا خودروهای رزمی سنگین دانست.
3- توپخانه و راکت‌اندازها
برآوردهای موجود از زرادخانه زمینی عربستان شامل حدود ۳۸۰ قبضه توپخانه خودکششی، بیش از ۴۰۰ قبضه توپخانه کششی و حدود ۲۵۰ تا ۳۳۰ سامانه راکت‌انداز چندگانه است.
4- موشک‌ها و پدافند هوایی؛ سپر دفاعی پرهزینه
عربستان برای حفاظت از شهرها، پایگاه‌های نظامی، فرودگاه‌ها و تأسیسات نفتی خود از شبکه‌ای از سامانه‌های دفاع هوایی استفاده می‌کند. سامانه پاتریوت آمریکایی از مهم‌ترین اجزای این شبکه است و ریاض همچنین در حال توسعه توان دفاع ارتفاع‌بالای خود با سامانه تاد است.
تعداد دقیق موشک‌های رهگیر آماده استفاده، موشک‌های هوا‌به‌هوا و مهمات تهاجمی عربستان در یک آمار عمومی و قابل اتکای واحد منتشر نشده است. با وجود برخورداری عربستان از سامانه‌های پیشرفته، دفاع در برابر حملات پرتعداد و همزمان موشک‌های بالستیک، موشک‌های کروز و پهپادها می‌تواند دشوار باشد.
بخش دوم: توان نظامی یمن
انصارالله یمن ارتشی با ساختار و تجهیزات متعارف مشابه عربستان نیست، بلکه نیرویی با ترکیبی از تسلیحات به‌جامانده از ارتش پیشین یمن، تجهیزات به‌غنیمت‌گرفته‌شده، موشک‌ها و پهپادهای تهاجمی و ظرفیت تولید و مونتاژ داخلی است. رویترز در گزارش‌های خود درباره ساختار نظامی انصارالله، به افزایش توان موشکی و پهپادی این گروه و تبدیل‌شدن آن به بازیگری اثرگذار در معادلات امنیتی منطقه اشاره کرده است.
1- نیروی انسانی؛ مزیت بسیج گسترده و تجربه جنگی
برآوردهای مربوط به شمار نیروهای انصارالله یکسان نیست. مؤسسه خاورمیانه در بررسی‌های خود در سال‌های اخیر، شمار نیروهای این سازمان را در حدود ۳۵۰ هزار نفر برآورد کرده است؛ در حالی که برخی گزارش‌های رسانه‌ای به آمارهای رسمی منتشرشده در صنعا اشاره دارند که از بیش از ۲۰۰ هزار نیروی وابسته به ساختار نظامی انصارالله حکایت می‌کنند.
نکته مهم آن است که انصارالله طی سال‌های جنگ، تجربه قابل توجهی در دفاع از مناطق کوهستانی، عملیات زمینی، حملات پهپادی و موشکی و مقابله با نیروهای برخوردار از پشتیبانی هوایی پیشرفته به دست آورده است. این تجربه می‌تواند در میدان نبرد به اندازه بخشی از تجهیزات نظامی اهمیت داشته باشد.
2- موشک‌های بالستیک؛ ابزار اصلی ضربه از راه دور
انصارالله طی سال‌های گذشته انواع موشک‌های بالستیک کوتاه‌برد و میان‌برد را به کار گرفته است. از سامانه‌های شناخته‌شده در زرادخانه این گروه می‌توان به خانواده موشک‌های برکان، حاطم، فلسطین و طوفان اشاره کرد.
برخی از این موشک‌ها برای حمله به اهداف دورتر طراحی شده‌اند و در اعلامیه‌های نظامی انصارالله از آنها به‌عنوان بخشی از توان بازدارندگی این گروه یاد شده است.
مؤسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی در بررسی زرادخانه انصارالله توضیح داده است که برخی موشک‌های کوتاه‌برد احتمالاً در داخل یمن تولید یا مونتاژ می‌شوند، اما سامانه‌های پیچیده‌تر میان‌برد به فناوری و قطعات خارجی وابستگی بیشتری دارند. تعداد دقیق موشک‌های سالم، عملیاتی و آماده شلیک انصارالله در منابع عمومی مستقل مشخص نیست.
3- پهپادها؛ سلاحی ارزان‌تر برای مقابله با دشمن مجهزتر
پهپادها یکی از مهم‌ترین بخش‌های توان نظامی انصارالله هستند. این گروه از پهپادهای شناسایی و تهاجمی در عملیات زمینی، حملات دوربرد و تهدید کشتیرانی استفاده کرده است.
از سامانه‌های شناخته‌شده می‌توان به خانواده‌های صماد، قاصف و وعید اشاره کرد. برخی از این پهپادها برای حمله یک‌طرفه به اهداف طراحی شده‌اند و برخی دیگر در مأموریت‌های شناسایی و پشتیبانی به کار می‌روند. شماری از سامانه‌های پیشرفته‌تر نیز به فناوری‌ها و قطعات خارجی وابسته‌اند.
گزارش‌های الجزیره و مؤسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی درباره توان نظامی انصارالله نشان می‌دهد که این گروه در طول سال‌های جنگ، تجربه عملیاتی قابل توجهی در استفاده از پهپادها کسب کرده است.
مزیت پهپادها در این تقابل، صرفاً قدرت تخریب آنها نیست؛ هزینه نسبتاً پایین برخی مدل‌ها، امکان استفاده در حملات متعدد و ضرورت شناسایی و رهگیری هر هدف، می‌تواند هزینه دفاع را برای طرف مقابل افزایش دهد.
4- تانک‌ها، خودروهای زرهی و توپخانه
درباره تجهیزات زمینی انصارالله آمار جامع و مستقلی از تعداد تانک‌های عملیاتی، نفربرها و توپخانه سنگین در دسترس نیست. این نیرو از تجهیزات به‌جامانده از ارتش یمن، خودروهای زرهی به‌غنیمت‌گرفته‌شده و خودروهای سبک و وانت‌های مسلح استفاده می‌کند.
در گزارش‌های مربوط به عملیات میدانی، حضور تانک، توپخانه، سلاح‌های ضدزره، مسلسل‌های سنگین و خودروهای نظامی مشاهده شده است
5- نیروی دریایی نامتقارن؛ تهدیدی برای مسیرهای حیاتی
انصارالله ناوگان متعارف هم‌سطح عربستان ندارد، اما توان دریایی آن به ناوهای جنگی محدود نمی‌شود. موشک‌های ضدکشتی، پهپادهای دریایی، قایق‌های تندرو، شناورهای انفجاری و مین‌های دریایی از جمله ابزارهایی هستند که در گزارش‌های مربوط به این گروه مطرح شده‌اند.
اهمیت این تجهیزات از موقعیت جغرافیایی یمن ناشی می‌شود. دسترسی به دریای سرخ، خلیج عدن و باب‌المندب به انصارالله امکان می‌دهد امنیت کشتیرانی و بخشی از مسیرهای تجاری و صادرات انرژی منطقه را تحت فشار قرار دهد.
وال‌استریت ژورنال و دیگر رسانه‌های بین‌المللی در بررسی حملات دریایی انصارالله، به نقش موشک‌های ضدکشتی، پهپادها و قایق‌های تهاجمی در تغییر محاسبات امنیتی دریای سرخ اشاره کرده‌اند. با این حال، تعداد دقیق و وضعیت عملیاتی این تجهیزات نیز به‌صورت عمومی مشخص نیست.
بخش سوم: چرا عربستان با وجود برتری تسلیحاتی در برابر ارتش و انصارالله یمن کم آورد؟
برای پاسخ به این پرسش باید چند نکته را در نظر داشت:
1- جغرافیای یمن؛ مزیت دفاعی کوهستان‌ها
بخش‌هایی از شمال و غرب یمن دارای مناطق کوهستانی و مسیرهای دشوار هستند. این جغرافیا عملیات زمینی گسترده را پیچیده می‌کند و به نیروی مدافع امکان می‌دهد از زمین، استتار و پراکندگی برای کاهش اثر برتری هوایی دشمن استفاده کند.
جنگنده‌های پیشرفته می‌توانند اهداف مشخصی را بمباران کنند، اما نابودی اهداف پراکنده و متحرک یا کنترل طولانی‌مدت مناطق کوهستانی به عملیات زمینی، اطلاعات دقیق و حضور مستمر نیرو نیاز دارد. تحلیل‌های الجزیره درباره جنگ یمن نیز جغرافیای کوهستانی مناطق تحت کنترل انصارالله را یکی از عوامل مهم برتری دفاعی این گروه معرفی کرده‌اند.
2- موشک و پهپاد؛ تحمیل هزینه به پدافند پیشرفته
عربستان برای مقابله با تهدیدهای هوایی از سامانه‌های گران‌قیمت پاتریوت و دیگر تجهیزات دفاعی استفاده می‌کند، اما دفاع در برابر حملات متعدد و همزمان به تعداد کافی موشک رهگیر، رادارهای فعال، نیروی آموزش‌دیده و پوشش گسترده جغرافیایی نیاز دارد. وسعت عربستان، طول مرز با یمن و پراکندگی تأسیسات نفتی، فرودگاه‌ها و زیرساخت‌های حساس، حفاظت همزمان از همه نقاط را دشوار می‌کند. در چنین شرایطی، حتی یک سامانه پدافندی پیشرفته نیز نمی‌تواند بدون محدودیت از همه اهداف در برابر همه انواع حملات محافظت کند.
3- جنگ فرسایشی
انصارالله سال‌ها درگیر جنگ بوده و تجربه‌ای عملیاتی در استفاده از تسلیحات، جابه‌جایی نیروها و مقابله با حملات هوایی کسب کرده است. در مقابل، عربستان باید هزینه‌های مالی، مصرف مهمات، نگهداری تجهیزات و پیامدهای امنیتی حملات به خاک خود را مدیریت کند. هرچه جنگ طولانی‌تر شود، هزینه دستیابی به یک پیروزی قاطع افزایش می‌یابد.
مؤسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی در بررسی زرادخانه انصارالله نشان داده است که این گروه علاوه بر استفاده از تسلیحات وارداتی، بخشی از توان تولید و مونتاژ داخلی پهپادها و برخی موشک‌های ساده‌تر را توسعه داده است.
4- آسیب‌پذیری زیرساخت‌های اقتصادی عربستان
عربستان به دلیل وابستگی اقتصاد خود به صادرات نفت، زیرساخت‌های انرژی و مسیرهای حمل‌ونقل دریایی، در برابر تهدیدهای موشکی و پهپادی آسیب‌پذیری‌هایی دارد. انصارالله با تهدید این زیرساخت‌ها می‌تواند حتی بدون برخورداری از نیروی هوایی متعارف، هزینه‌های امنیتی و اقتصادی قابل توجهی به ریاض تحمیل کند.
در واقع مقایسه عربستان و انصارالله یمن نشان می‌دهد که برتری تسلیحاتی در جنگ اهمیت دارد، اما به‌تنهایی تعیین‌کننده نیست. عربستان از نظر تعداد جنگنده‌ها، تانک‌ها، تجهیزات زرهی، سامانه‌های پدافندی و بودجه نظامی دست بالا را دارد؛ در مقابل، انصارالله با تکیه بر موشک‌ها، پهپادها، جنگ نامتقارن، تجربه عملیاتی و جغرافیای دشوار یمن توانسته است به نیرویی پرهزینه برای رقیب قدرتمندتر خود تبدیل شود. در واقع انصارالله و ارتش یمن توانسته برتری متعارف عربستان را به پیروزی قاطع و کم‌هزینه تبدیل‌ناپذیر کند.
