الوقت - عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، در پنجاه‌ودومین نشست شورای وزیران امور خارجه سازمان همکاری اسلامی در بغداد، بر ضرورت احیای نقش این سازمان در حل‌وفصل مسائل جهان اسلام و مقابله با چالش‌های مشترک کشورهای اسلامی تأکید کرد؛ نشستی که مسئله فلسطین در آن جایگاه محوری داشت و ایران تلاش کرد این موضوع را به عرصه اقدام مشترک کشورهای مسلمان ارتقا دهد.
عراقچی در اظهارات خود در جمع خبرنگاران در بغداد، با اشاره به واگذاری ریاست دوره‌ای شورای وزیران خارجه سازمان همکاری اسلامی به عراق و انتخاب دبیرکل جدید، از عملکرد گذشته این سازمان انتقاد کرد و گفت: «متأسفانه به دلایل بسیاری که قابل بحث است، سازمان همکاری اسلامی عملکرد خوبی نداشته، اما با تعیین دبیرکل جدید و انتقال ریاست دوره‌ای به عراق، امیدواریم این سازمان رمق تازه‌ای بگیرد.» وی همچنین ابراز امیدواری کرد سازمان همکاری اسلامی بتواند در اختلافات میان کشورهای مسلمان نقشی سازنده ایفا کند. وزیر خارجه ایران با اشاره به اختلاف‌نظرها درباره تحولات یمن نیز تأکید کرد که قطعنامه‌ها و بیانیه‌های این سازمان باید از انصاف و توازن برخوردار باشند و تهران نمی‌تواند به مواضعی که این ملاحظات را رعایت نکنند، بپیوندد.
از فلسطین تا بحران‌های منطقه‌ای
پنجاه‌ودومین نشست شورای وزیران امور خارجه سازمان همکاری اسلامی روزهای ۱۷ و ۱۸ اکتبر ۲۰۲۶ در بغداد و با شعار «گفت‌وگو و همبستگی؛ دو رکن اساسی برای ارتقای صلح و توسعه پایدار» برگزار شد. به گزارش الجزیره، نمایندگان ۵۵ کشور و بیش از ۴۰ سازمان در این نشست حضور داشتند.
موضوعات سیاسی و امنیتی منطقه، تحولات غزه، شهرک‌سازی رژیم صهیونیستی، آوارگی اجباری فلسطینیان و تلاش‌ها برای تغییر وضعیت قدس از محورهای اصلی گفت‌وگوها بود. در کنار این مسائل، وضعیت یمن، سودان، سوریه و افغانستان، مبارزه با تروریسم و افراط‌گرایی، توسعه همکاری‌های اقتصادی، امنیت غذایی و آبی، ارتباطات و فناوری، مسائل انسانی و مقابله با اسلام‌هراسی نیز در دستور کار قرار داشت.
نشست بغداد در شرایطی برگزار شد که کشورهای اسلامی با بحران‌های منطقه‌ای و بین‌المللی متعددی روبه‌رو هستند و اختلاف دیدگاه‌ها درباره چگونگی مواجهه با این بحران‌ها، ضرورت هماهنگی میان اعضای سازمان همکاری اسلامی را دوچندان کرده است.
فلسطین؛ مسئله محوری جهان اسلام
با وجود گستردگی دستور کار نشست، فلسطین مهم‌ترین محور سیاسی آن بود. عراقچی در سخنرانی خود، این مسئله را موضوع محوری جهان اسلام خواند و تأکید کرد که نمی‌توان از صلح سخن گفت، اما اشغالگری و وضعیت مردم فلسطین را نادیده گرفت. وی خواستار اقدام مشترک و عملی کشورهای اسلامی برای توقف کشتار، پایان محاصره غزه، حفاظت از غیرنظامیان و مقابله با مصونیت اسرائیل از پاسخ‌گویی شد.
عراقچی همچنین در دیدارهای دوجانبه خود در حاشیه نشست با مقام‌های مصری و ترکیه‌ای، بر ضرورت تمرکز کشورهای اسلامی بر مسئله فلسطین و استفاده از ظرفیت‌های سازمان همکاری اسلامی برای مقابله با اقدامات اشغالگران تأکید کرد. موضع اعلام‌شده تهران این بود که تداوم صدور قطعنامه، بدون پیگیری عملی و هماهنگ، به‌تنهایی نمی‌تواند به اشغالگری و خشونت پایان دهد. جزئیات مواضع وزیر خارجه ایران در گزارش تهران‌تایمز از سخنرانی وی بازتاب یافته است.
اهمیت فلسطین در بیانیه نهایی نشست نیز منعکس شد. بر اساس گزارش رسمی سازمان همکاری اسلامی، اعلامیه بغداد و قطعنامه‌های پایانی بر محوری‌بودن مسئله فلسطین، حمایت از حقوق ملت فلسطین و تشکیل کشور مستقل فلسطینی به پایتختی قدس تأکید کردند. با این حال، چالش اصلی همچنان فاصله میان توافق بر سر مفاد قطعنامه‌ها و اجرای عملی آنهاست؛ موضوعی که دبیرکل سازمان همکاری اسلامی نیز پس از نشست بر ضرورت آن تأکید کرد.
دیپلماسی ایران در میانه جنگ
تأکید تهران بر مسئله فلسطین در شرایطی صورت می‌گیرد که ایران با جنگ و فشار نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی روبه‌روست. با این حال، تهران در کنار پیگیری مسائل امنیتی خود، از حضور در نهادهای چندجانبه اسلامی برای جلب توجه کشورهای مسلمان به مسئله فلسطین نیز استفاده می‌کند؛ رویکردی که نشان می‌دهد از نگاه ایران، فلسطین موضوعی فرعی یا قابل تعویق در معادلات منطقه‌ای نیست.
این موضع در تقابل با مسیر بخشی از دولت‌های اسلامی قرار می‌گیرد که در سال‌های اخیر به سمت عادی‌سازی روابط با تل‌آویو حرکت کرده‌اند. امارات و بحرین در سال ۲۰۲۰ و در چارچوب توافق‌های ابراهیم روابط خود را با تل آویوعادی کردند؛ روندی که بعدتر با گسترش روابط با مراکش نیز همراه شد. اسناد رسمی این توافق‌ها در پایگاه معاهدات سازمان ملل و منابع رسمی دولت‌ها ثبت شده است.
از نگاه منتقدان این روند، عادی‌سازی بدون تحقق حقوق ملت فلسطین می‌تواند به حاشیه‌راندن آرمان استقلال فلسطین و عادی‌شدن اشغالگری کمک کند. در مقابل، ایران می‌کوشد مسئله فلسطین را همچنان در کانون گفت‌وگوهای جهان اسلام نگه دارد و کشورهای مسلمان را به عبور از مواضع اعلامی و حرکت به سمت اقدام عملی فرا بخواند.
نشست بغداد بار دیگر نشان داد که درباره ضرورت حمایت از حقوق فلسطینیان و تشکیل کشور مستقل فلسطینی، در سطح سازمان همکاری اسلامی اجماع لفظی وجود دارد؛ اما آزمون اصلی این سازمان آن است که آیا این اجماع را به تصمیم‌های مؤثر و قابل اجرا تبدیل می‌کند یا مسئله فلسطین نیز در میان اختلافات سیاسی و ملاحظات دولت‌ها، در حد قطعنامه باقی خواهد ماند.
