الوقت- در فاصله یک هفته تا انتخابات پارلمانی، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی از دکترین جدید امنیت ملی این رژیم رونمایی کرد.
این سند که در جریان یک نشست خبری امنیتی رونمایی شد، ۱۰ اصل را دربر می‌گیرد که در آن ایران و گروههای مقاومت در منطقه را در صدر تهدیدهای امنیتی رژیم صهیونیستی قرار می‌دهد. تأکید بر توسعه شهرک‌سازی و تقویت هویت یهودی در جهان، حفظ برتری نظامی رژیم صهیونیستی، افزایش تولید تسلیحات، اقدام پیش‌دستانه، مقابله با حملات سایبری و تروریسم و سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی از دیگر موضوعات مطرح شده در این دکترین است.
اما از دیدگاه کارشناسان و تحلیلگران اقدام نتانیاهو در تغییر دکترین امنیتی رژیم صهیونیستی در آستانه انتخابات بیش از آنکه یک ضرورت راهبردی باشد در واقع استراتژی انتخاباتی برای بقا و ماندن در قدرت تعریف شده است.
اهداف و انگیزه‌های نتانیاهو
در سپهر سیاست سرزمین‌های اشغالی، نتانیاهو همواره به چهره‌ای که می‌تواند با راهکارهای غافلگیرانه و جادوگری در آخرین لحظات عرصه‌های شکست را به پیروزی تبدیل کند، شناخته می‌شود. لذا بسیاری از کارشناسان معتقدند که او با رونمایی از دکترین امنیتی جدید سعی دارد با تثبیت جایگاه خود به عنوان «آقای امنیت» اسرائیل، موقعیت انتخاباتی‌اش را که طبق نظرسنجی‌ها در برابر رقبا تضعیف شده، بهبود بخشد و محور رقابتها را از چالشهای موجود به سمت مسئله امنیت سوق دهد. او می‌خواهد این پیام را به جامعه صهیونیستی منتقل کند که در میان گزینه‌های موجود تنها خودش توانایی تأمین امنیت این رژیم و عبور دادن آن از چالشهای بزرگ امنیتی آینده را دارد که به ادعای نتانیاهو، از سوی ایران و گروههای مقاومت انجام خواهد شد.
در همین راستا مهند حاج علی، معاون مدیر تحقیقات در مرکز خاورمیانه در گفتگو با الجزیره معتقد است که این چارچوب «ترس‌های وجودی را در جامعه پرورش می‌دهد، که باعث می‌شود رأی‌دهندگان اسرائیلی احساس کنند به یک رهبر قاطع نیاز دارند».
زمان رونمایی از این دکترین نیز از اهمیت سیاسی ویژه‌ای برخوردار است، چراکه نتانیاهو در شرایطی برای ماندن در قدرت تلاش می‌کند که با انتقادهای گسترده داخلی نسبت به عملکرد دولتش روبه‌روست و همزمان درگیر پرونده‌های فسادی است که در صورت شکست در انتخابات آتی می‌تواند دوباره از سوی دادگاه به جریان بیفتد.
از سوی دیگر، نحوه مواجهه دولت او با حملات هفتم اکتبر ۲۰۲۳ و جنگ‌های پس از آن نیز به یکی از محورهای اصلی انتقادها از او تبدیل شده است. در چنین شرایطی، تغییر کانون رقابت انتخاباتی از کارنامه سیاسی به سمت تهدیدهای آینده می‌تواند فرصتی برای نتانیاهو فراهم کند تا از فشار انتقادها علیه خود بکاهد.
علاوه‌براین، با نزدیک شدن به انتخابات پارلمانی، نتانیاهو تلاش می‌کند با برجسته‌سازی تهدیدات امنیتی و تأکید بر ضرورت رهبری مقتدر در هرم قدرت تل‌آویو، بار دیگر اعتبار خود را به عنوان تأمین کننده امنیت رژیم صهیونیستی احیا کند. او امیدوار است حتی رأی دهندگانی را که از سیاستها و رفتارهایش ناراضی هستند متقاعد سازد که در شرایط کنونی، همچنان قابل‌اعتمادترین گزینه برای مقابله با تهدیدهای امنیتی علیه صهیونیست‌ها به شمار می‌رود. در همین راستا، حمایت علنی دونالد ترامپ را نیز می‌توان بخشی از تلاشها برای بازسازی جایگاه سیاسی متزلزلش در آستانه انتخابات ارزیابی کرد.
ثبت دکترین نتانیاهو
اکنون این پرسش مطرح می‌شود که انتشار سند جدید امنیت ملی چگونه قرار است نتانیاهو را در دستیابی به اهدافش یاری کند؟
از آنجا که رژیم صهیونیستی در زمره رژیم‌های امنیتی قرار می‌گیرد، نتانیاهو بر این باور است که پس از گذشت نزدیک به هشت دهه از تأسیس دولت یهود، بازنگری اساسی در رویکردهای امنیتی آن ضروری است.
یکی از ابعاد مهم این اقدام، عبور از دکترین «دیوید بن‌گوریون» به عنوان یکی از مهم‌ترین چهره‌های راهبردی تاریخ رژیم صهیونیستی و حرکت به سوی «دکترین نتانیاهو» است، تغییری که می‌تواند جایگاه او را در تراز شخصیتی چون بن‌گوریون قرار دهد. از اینرو، نتانیاهو سعی دارد با طرح اصول و نگاه خود به‌عنوان مبنای دکترین امنیتی جدید رژیم صهیونیستی، آغاز عصری تازه در راهبردهای امنیتی این رژیم را به نام خود ثبت کند.
تفاوت اصلی این دو دکترین را باید در اولویتها و شیوه مواجهه با تهدیدها جستجو کرد.
دکترین بن‌گوریون بر «بازدارندگی، هشدار زودهنگام و پیروزی قاطع» استوار بود و حفظ برتری نظامی را در کانون توجه قرار می‌داد؛ درحالی که راهبرد نتانیاهو بر «اقدام پیش‌دستانه، مقابله مستقیم با تهدیدها پیش از تبدیل شدن به خطر جدی و تقویت توانمندی‌های نظامی و فناورانه» تأکید دارد.
بنابراین، نتانیاهو می‌خواهد با بازتعریف اصول امنیتی اسرائیل علاوه‌بر پاسخگویی به چالشهای پیش‌رو، نامش را در کنار بنیان‌گذاران راهبرد امنیتی این رژیم قرار دهد. نتانیاهو طولانی‌ترین دوره نخست‌وزیری در تاریخ رژیم اشغالگر را به نام خود ثبت کرده و اکنون دنبال این است در حوزه امنیتی نیز میراثی ماندگار از خود بر جای بگذارد.
ارائه تصویری از اسرائیل قدرتمند
نتانیاهو تلاش می‌کند با ارائه دکترین جدید امنیتی، تصویری از اسرائیل به‌عنوان رژیمی قدرتمندتر با پایه‌های امنیتی مستحکم‌تر ترسیم کند که در نقطه مقابل دیدگاه منتقدان او قرار دارد. مخالفان نتانیاهو نه تنها او را مسئول وقوع حملات هفتم اکتبر ۲۰۲۳ می‌دانند بلکه معتقدند سیاستهای دولت او به تضعیف بنیان‌های امنیتی تل‌آویو و کاهش مشروعیت آن در بین متحدان خارجی منجر شده است.
از اینرو، بلافاصله پس از رونمایی از دکترین جدید، رهبران اپوزیسیون به شدت از این اقدام انتقاد کردند. در این رابطه، گادی آیزنکوت، رقیب جدی نتانیاهو، این سند را «صفحات خالی و مملو از شعار» توصیف کرد. یائیر لاپید نیز گفت که دکترین جدید به بیانیه‌هایی کلی محدود مانده و به مسئولیت نتانیاهو در قبال ناکامی‌های امنیتی گذشته اسرائیل نمی‌پردازد.
در چنین شرایطی، برجسته‌سازی تهدیدات داخلی به یکی از محورهای مهم دکترین امنیتی تبدیل شده است که در آن مخالفان و منتقدان می‌توانند به عنوان تهدیدی علیه امنیت اسرائیل معرفی شوند و زمینه تشدید شکاف‌های اجتماعی فراهم شود.
در نتیجه، امنیتی‌سازی فضای اجتماعی، علاوه‌بر افزایش نقش نهادهای امنیتی در اداره جامعه می‌تواند به ابزاری برای توجیه و پیشبرد سیاستهای سخت‌گیرانه علیه مخالفان تبدیل شود که از دید ناظران، در بلندمدت می‌تواند چالشهای تازه‌ای را پیش روی انسجام داخلی در اراضی اشغالی ایجاد کند.
خودکفایی در تولید تسلیحات
تأکید بر دستیابی به حداکثر استقلال در تولیدات نظامی، یکی دیگر از محورهای دکترین جدید است که نتانیاهو می‌تواند از آن برای ترسیم تصویری نگران کننده از آینده امنیتی این رژیم و هشدار درباره احتمال کاهش یا قطع حمای‌های خارجی بهره‌برداری کند.
در این چارچوب، وابستگی نظامی به متحدان به‌عنوان یک آسیب‌پذیری راهبردی معرفی می‌شود تا ضرورت تقویت توانمندی‌های بومی دفاعی و نظامی بیش از پیش برجسته شود.
نتانیاهو تلاش می‌کند با تکیه بر این استدلال، خود را ضامن عبور رژیم صهیونیستی از تهدیدات آینده نشان دهد و هزینه‌های سنگین نظامی را توجیه کند، حتی اگر این مسیر به تشدید فشارهای اقتصادی بر صهیونیست‌ها، افزایش هزینه‌های عمومی و تعمیق انزوای بین‌المللی این رژیم منجر شود.
اقدام امنیتی نتانیاهو در اصل نوعی «فرار به جلو» در مواجهه با خشم منتقدان کابینۀ او از موج فزاینده یهودستیزی در جهان نیز به شمار می‌رود، موجی که منتقدان، به راه افتادن آنرا ناشی از سیاستهای جنگ‌طلبانه نتانیاهو و دوستان افراطی‌اش می‌دانند. بنابراین، نتانیاهو قصد دارد با برجسته‌سازی تهدیدات علیه تل‌آویو و تأکید بر ضرورت تقویت توان دفاعی، انتقادات از عملکرد دولتش را در چارچوب تهدیدات امنیتی و یهودستیزی بازتعریف کند. به این ترتیب، او می‌تواند ضمن منحرف کردن افکارعمومی از مسئولیتهای سیاسی خود، حمایت داخلی را حول ضرورت حفظ امنیت رژیم صهیونیستی بسیج کند.
