الوقت- درحالیکه با پایان مهلت ۶۰ روزه تفاهمنامه اسلامآباد، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، فشارها علیه ایران را تشدید کرده و از اعمال دور جدیدی از تحریمهای سختگیرانه خبر داده است، بار دیگر رایزنیهای پشتپرده برای مهار تنش میان تهران و واشنگتن آغاز شده است. در همین چارچوب، عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان روز دوشنبه وارد تهران شد تا در دیدار با مقامهای ارشد ایران، درباره تحولات منطقه و راههای کاهش تنش میان ایران و آمریکا گفتگو کند.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه ایران در این زمینه اعلام کرد:فیلد مارشال عاصم منیر روز دوشنبه به تهران سفر خواهد کرد و دیدارهای مهمی با مقامات ایرانی خواهد داشت. به گفته بقائی، هدف اصلی این سفر، تقویت همکاریهای دوجانبه میان ایران و پاکستان و بررسی مسائل مورد علاقه مشترک است. بقائی همچنین این سفر را در امتداد تلاشهای پاکستان برای کمک به برقراری و تقویت صلح و امنیت در منطقه دانست.
طبق بیانیه ارتش پاکستان، عاصم منیر بر تقویت تلاشها برای دستیابی به حلوفصل مسالمتآمیز، پایدار و جامع درگیریها در غرب آسیا متمرکز خواهد بود.
خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز به نقل از دو مقام منطقهای گزارش داد که سفر عاصم منیر در چارچوب تلاشهای مستمر اسلامآباد برای کاهش تنش میان آمریکا و ایران و ترغیب دو کشور به بازگشت به میز مذاکرات انجام میشود.
پیش از اعلام این سفر، عاصم منیر و عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران در یک گفتگوی تلفنی درباره آخرین تحولات منطقهای و مسائل مرتبط با صلح و ثبات در جنوب آسیا رایزنی کرده بودند. فرمانده ارشد پاکستان از آغاز آتشبس جنگ تحمیلی علیه ایران، یعنی از ۱۹ فروردین، سه بار به تهران سفر و با مقامات ایرانی گفتگو کرده است.
نقش منیر در میانجیگری تهران-واشینگتن
فرمانده ارتش پاکستان که از چهرههای کلیدی در شکلگیری «تفاهم اسلامآباد» و تلاشها برای میانجیگری میان ایران و آمریکا به شمار میرود، درحالی مجددا به تهران آمده که سطح تنشها بین ایران و آمریکا به سطح بیسابقهای رسیده است.
اسکات بیسنت، وزیر خزانهداری آمریکا گفت که واشینگتن مرحله جدیدی از فشار مالی بر ایران را آغاز خواهد کرد و آنچه از کانالهای اقتصادی و مالی باقی مانده آن، از جمله منابع درآمدی و شبکههای تجاری و مالی مرتبط باقی مانده را هدف قرار خواهد داد.
بیسنت ادعا کرد که اقدامات جدید محدود به نهادهای ایرانی نخواهد بود بلکه کشورها و نهادهایی را که به تهران کمک میکنند تا روابط خود را با اقتصاد جهانی حفظ کند، نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد و این نشان دهنده گسترش تحریمها و فشار بر واسطهها و شرکای تجاری ایران است.
در چنین فضایی، حضور دوباره مقامات ارشد پاکستانی در تهران را میتوان تلاشی برای باز نگه داشتن کانالهای ارتباطی و جلوگیری از تبدیل اختلافات میان ایران و آمریکا به رویارویی گستردهتر دانست. پاکستان به دلیل همسایگی و روابط اقتصادی با تهران و نگرانی از پیامدهای بیثباتی در منطقه، خواهان کنترل تنش میان دو کشور است. زیرا هرگونه بحران گسترده در خلیج فارس میتواند پیامدهای مستقیمی برای امنیت انرژی، تجارت منطقهای و اقتصاد کشورهای پیرامونی به همراه داشته باشد.
«تفاهم اسلامآباد» که در ابتدا امیدهایی را برای کاهش سطح تنشها میان تهران و واشنگتن ایجاد کرده بود، در ادامه مسیر با چالشها و موانع جدی مواجه شد. از نگاه ایران، تداوم حملات رژیم صهیونیستی به لبنان نقض آشکار بندی است که بر «پایان جنگ در همه جبههها» تأکید دارد و همین مسئله روند اجرای تفاهم را با پیچیدگی بیشتری روبهرو کرده است. در کنار این موضوع، اختلاف بر سر نحوه مدیریت و وضعیت تنگه هرمز نیز به یکی از مهمترین محورهای مناقشه میان ایران و آمریکا تبدیل شده که ابعاد امنیتی و اقتصادی گستردهای برای منطقه و بازار انرژی جهان دارد.
در نتیجه، با ادامه سیاست فشار حداکثری و تشدید جنگ اقتصادی از سوی واشینگتن، «تفاهم اسلامآباد» عملاً در مسیر فروپاشی قرار گرفته و اقدامات دولت ترامپ از نگاه تهران مغایر با روح و مفاد این توافق تلقی میشود. در چنین شرایطی، سفر عاصم منیر، عالیترین مقام امنیتی پاکستان به تهران نشان دهنده افزایش نگرانیها از بالا گرفتن تنش میان ایران و آمریکا است.
هرچند در مقطع کنونی نشانهای از آغاز درگیری نظامی مستقیم وجود ندارد، اما تداوم تقابل اقتصادی و فشارهای دریایی میتواند زمینهساز شکلگیری مرحلهای جدید از رویارویی امنیتی شود.
یک مقام ارشد ایرانی اخیراً در گفتگو با رویترز اعلام کرده که تهران به دلیل ناکامی تلاشها برای پایان دادن به جنگ، در حال تغییر رویکرد خود از وضعیت دفاعی به «رویکرد کاملاً تهاجمی» است. این مقام هشدار داده که در صورت شکست مسیر دیپلماسی، ایران در زمان مناسب برای مقابله با محاصره دریایی آمریکا اقدام خواهد کرد.
همزمان، محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی نیز در شبکه اجتماعی ایکس هشدار داد که ادامه جنگ اقتصادی علیه ایران میتواند پیامدهای گستردهای داشته باشد. او تأکید کرد:«اگر جنگ اقتصادی ادامه یابد، حتی یک قطره نفت نه از تنگه هرمز و نه از هیچ نقطهای از خلیج فارس صادر نخواهد شد. تهران هرگونه مشارکت یا حمایت کشورها از فشارهای اقتصادی آمریکا علیه ایران را اقدامی در چارچوب جنگ اقتصادی تلقی خواهد کرد».
خالی شدن گزینههای ترامپ
درحالیکه ترامپ و دیگر مقامهای کاخ سفید همچنان مدعیاند واشنگتن ابزارهای متعددی برای فشار بر ایران در اختیار دارد، آمریکا طی ماههای گذشته طیف گستردهای از گزینهها، از تهدید و اقدام نظامی گرفته تا تحریمهای اقتصادی و محدودیتهای دریایی، را به کار گرفته است. با این حال، این اقدامات تاکنون نتوانسته اهداف اصلی واشنگتن را محقق کند. از این منظر، به نظر میرسد آمریکا برای افزایش فشار بر تهران با محدودیت گزینهها روبهرو شده و بار دیگر ناچار به گزینه دیپلماسی متوسل شده است.
از طرفی، در آستانه انتخابات کنگره، فشارهای داخلی و بینالمللی بر دولت ترامپ افزایش یافته است. از اینرو، ترامپ احتمالا برای مدیریت بحرانی که خود ایجاد کرده، بار دیگر با میانجیگری اسلامآباد سعی دارد از این معرکه خلاص شود.
ترامپ که همواره توافقات خارجی خود را به عنوان دستاوردی سیاسی مطرح کرده، امکان دارد در آستانه انتخابات نوامبر به دنبال توافقی با ایران باشد تا آن را به عنوان یک دستاورد مهم تبلیغاتی معرفی کند، حتی اگر این توافق از نگاه برخی ناظران جنبه نمادین داشته باشد.
برخی تحلیلگران معتقدند تجربه ماههای اخیر نشان داده که فشار اقتصادی و تحریمها لزوماً به تغییر رفتار ایران منجر نمیشود و حتی میتواند تهران را به اتخاذ مواضع سختتر و واکنشهای تهاجمیتر سوق دهد. به همین دلیل، دیپلماسی و یافتن یک مسیر مذاکرهای جدید میتواند برای واشینگتن راهی کمهزینهتر برای مدیریت بحران باشد.
درمجموع، سفر عاصم منیر به تهران نشان میدهد با وجود تشدید فشارهای آمریکا، مسیر دیپلماسی هنوز کاملاً بسته نشده و اگر واشینگتن و تهران نتوانند از طریق میانجیگری پاکستان راهی برای کاهش تنش پیدا کنند، ادامه تقابل اقتصادی میتواند منطقه و جهان را به سمت بحرانی پرهزینهتر سوق دهد.
