الوقت- بررسی جدیدترین گزارشهای رسانههای آمریکایی، اندیشکدههای دفاعی و منابع نظامی نشان میدهد که ارتش ایالات متحده با فشار فزایندهای بر ذخایر برخی مهمات راهبردی، بهویژه موشکهای رهگیر پدافندی، روبهرو شده است. با این حال، شواهد موجود از ادعای قویتر مبنی بر اینکه فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) به دلیل کمبود این موشکها عمداً از رهگیری برخی موشکها و پهپادهای ایرانی به سمت کشورهای عربی خودداری کرده، پشتیبانی نمیکند. آنچه در گزارشهای معتبر مطرح شده، اتخاذ سیاست «مدیریت مصرف» و «رهگیری گزینشی» برای جلوگیری از کاهش سریع ذخایر موشکی در صورت وقوع یک جنگ طولانیمدت است.
رسانهها به نقل از مقامات دولتی که از مباحث داخلی مطلع هستند، گزارش دادهاند که نگرانیها در مورد کاهش عرضه موشکهای رهگیر نقش کلیدی در تصمیم ترامپ برای عدم صدور حمله گسترده به ایران داشته است.
بر اساس این گزارشها دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، پس از آنکه مقامات ارشد پنتاگون هشدار دادند که یک درگیری گستردهتر میتواند به طور خطرناکی ذخایر موشکهای رهگیر پاتریوت و سایر مهمات دفاع هوایی حیاتی آمریکا را به پایان برساند، برنامههای خود برای تشدید گسترده اقدام نظامی علیه ایران را موقتاً کنار گذاشت.
انتشار گسترده این اخبار در رسانهها به حدی بود که مایک والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل متحد مجبور به واکنش شد و روز یکشنبه در مصاحبه با برنامه «ملاقات با مطبوعات» شبکه خبری انبیسی برای رفع نگرانیها و انتقادات گفت که آمریکا «هر آنچه را که برای عملیات نظامی علیه ایران نیاز دارد» در اختیار دارد و گزارشها مبنی بر اتمام ذخایر تسلیحاتی آمریکا را رد کرد.
او با حمله به رسانههایی که این اطلاعات را فاش کردهاند گفت: «میخواهم کاملاً واضح بگویم: ارتش ایالات متحده هر آنچه را که برای انجام این کارزار به طور مؤثر لازم است، در اختیار دارد. و باید به شما بگویم، افرادی که این مزخرفات را فاش میکنند، سزاوار زندان هستند».
اما این موضع تند نماینده آمریکا در سازمان ملل در حالی است که پیتر هگزت وزیر دفاع آمریکا هفته گذشته در برابر قانونگذاران آمریکایی حاضر شده بود تا درخواست ۶۷ میلیارد دلار بودجه تکمیلی را برای گسترش تولید و تسریع تحویل سلاحها درخواست کند که به نوعی موید کمبود تسلیحاتی یا نگرانیها درباره آن است.
این موضوع نشان میدهد که کمبود موشکهای رهگیر دیگر صرفاً یک مسئله لجستیکی نیست، بلکه به یک چالش راهبردی در سطح تصمیمگیری سیاسی تبدیل شده است.
کمبود کدام مهمات بیش از همه نگرانکننده است؟
بر اساس ارزیابیهای منتشر شده، ارتش آمریکا با کاهش محسوس یا نگرانی جدی درباره موجودی چند دسته از مهمات پیشرفته مواجه است. به نوشته دیلی سان برآوردهای داخلی پنتاگون و مقامات کنگره اعلام کردند که ایالات متحده تا اواخر آوریل بیش از ۱۲۰۰ موشک رهگیر پاتریوت شلیک کرده است. هر موشک بیش از ۴ میلیون دلار قیمت دارد و مقامات هشدار دادهاند که موجودی این موشکها - که قبلاً هم بسیار پایین تلقی میشد - همچنان در حال کاهش است.
الجزیره نیز گزارش داده که تحلیلها نشان میدهد که ایالات متحده از زمان آغاز جنگ علیه ایران در ۲۸ فوریه (9 اسفند)، نیمی از حداقل چهار مورد از مهمترین مهمات خود را مصرف کرده و میلیاردها دلار هزینه تسلیحاتی کرده است.
بر اساس ادعای این گزارش ایالات متحده در طول جنگ 40 روزه مجموعاً بیش از ۱۳۰۰۰ هدف را مورد اصابت قرار داده بود که این حملات عمدتاً با استفاده از هفت مورد از قدرتمندترین موشکها و سیستمهای دفاع هوایی خود صورت گرفت: موشکهای تاماهاوک، موشکهای مشترک هوا به سطح (JASSM)، موشکهای دقیق تهاجمی (PrSM)، موشک استاندارد-۳ (SM-3)، موشک استاندارد-۶ (SM-6)، سامانههای دفاع منطقهای ارتفاع بالا (THAAD) و پاتریوتها.
طبق گزارش مرکز بین المللی بحران، واشنگتن احتمالاً برای حداقل چهار مورد از این مهمات، بیش از نیمی از ذخایر موجود خود را مصرف کرده است. اگرچه دادههای دولتی در مورد موجودی سلاحها طبقهبندی و محرمانه است اما این مرکز نحوه استفاده از مهمات را به شرح زیر اعلام کرده است:
- تاماهاوکها : ایالات متحده حدود ۳۰۰۰ موشک دوربرد داشت که از دریا به سمت اهداف زمینی شلیک میشوند. احتمالاً بیش از ۱۰۰۰ عدد از آنها را در جنگ علیه ایران استفاده کرد.
- JASSM : حدود ۴۰۰۰ عدد از این موشکهای دوربرد پنهانکار هواپرتاب، قبل از جنگ در موجودی انبار ایالات متحده بودند. حدود ۱۱۰۰ عدد از آنها در جنگ علیه ایران مورد استفاده قرار گرفتند.
- PrSM : موجودی این موشکهای دوربرد زمینی از همان ابتدای جنگ کم بود و از سال ۲۰۲۳ تاکنون در مجموع ۹۰ فروند تحویل ارتش داده شده است. تخمین زده میشود که ۴۰ تا ۷۰ فروند از آنها در جنگ استفاده شده و حتی یکی از مقامات نظامی ایالات متحده ادعا کرده که «کل» موجودی به پایان رسیده است.
- SM-3 : گرانترین سلاح رهگیر که به هر عدد از آن ۲۸ میلیون دلار قیمت دارد. تعداد این موشک پرتابشونده که از کشتی برای رهگیری موشکهای بالستیک استفاده میشود، قبل از جنگ حدود ۴۱۰ عدد بوده که سنتکام بین ۱۳۰ تا ۲۵۰ عدد از آنها را در جنگ علیه ایران استفاده کرده است.
- SM-6 : این موشک نیز که از کشتی پرتاب میشود، عمدتاً برای رهگیری هواپیماها و موشکهای کروز استفاده میشود. ایالات متحده حدود ۱۱۶۰ فروند از این موشک را ذخیره کرده بود. تخمین زده میشود که ۱۹۰ تا ۳۷۰ فروند از این موشکها در جنگ ایران استفاده شده است.
- تاد: ایالات متحده تا ماه آوریل حدود ۳۶۰ سامانه موشکی ضد بالستیک گرانقیمت تاد داشت و بین ۱۹۰ تا ۲۹۰ عدد از آنها در جنگ استفاده شد. ایالات متحده در مجموع هشت واحد یا «باتری» تاد دارد که شامل پرتابگرها، رهگیرها و سیستمهای راداری میشود.
- پاتریوت: تخمین زده میشود که قبل از جنگ ۲۳۳۰ پاتریوت در انبار ارتش آمریکا موجود بوده است، اما بین ۱۰۶۰ تا ۱۴۳۰ عدد از آنها مصرف شده است. برخی از نسخههای قدیمیتر نیز- در حدود ۴۰۰ عدد- احتمالاً در دسترس هستند.
علاوه بر این کمبودها، حملات گسترده ایران به پایگاههای نظامی آمریکا در کشورهای حاشیه خلیج فارس و اردن موجب شده تا این کشورها نیز با خالی شدن ذخایر خود روبه رو شوند و سنتکام قادر به کمک گرفتن از ذخایر این کشورها در درگیری احتمالی آینده نباشد؛ چنانکه کشته شدن سه سرباز آمریکایی در اردن به دلیل ناتوانی در رهگیری موشکهای بالستیک و پهپادهای ایرانی و عبور از سامانههای پدافند هوایی این کشور روی داد.
چرا پنتاگون نتوانسته این کمبودها را جبران کند؟
بر اساس گزارشها پر کردن مجدد ذخایر کم میتواند بین چند ماه تا چند سال طول بکشد.
مهمترین دلیل، کمبود بودجه نیست، بلکه محدودیت ظرفیت تولید صنایع دفاعی آمریکاست.
این موشکها از فناوریهای بسیار پیچیدهای مانند موتورهای سوخت جامد پیشرفته، جستجوگرهای راداری، سامانههای هدایت دقیق، قطعات الکترونیکی خاص و عناصر کمیاب طبیعی استفاده میکنند که تنها تعداد محدودی از شرکتهای دفاعی توان تولید آنها را دارند. بنابراین حتی با اختصاص بودجه بیشتر نیز افزایش ظرفیت تولید در کوتاهمدت امکانپذیر نیست و توسعه خطوط تولید به چند سال زمان نیاز دارد.
اقدام اخیر شرکت لاکهید مارتین برای طراحی نسخه ارزانتر موشک رهگیر پاتریوت نیز خود نشاندهنده آن است که ظرفیت فعلی پاسخگوی تقاضای رو به افزایش جهانی نیست.
در ماه مارس، ترامپ گفته بود که مقامات دولت با روسای تولیدکنندگان آمریکایی، از جمله لاکهید مارتین، بوئینگ، ریتیون، BAE Systems، هانیول ایروسپیس، L3Harris Missile Solutions و نورثروپ گرومن، دیدار کردهاند که طی آن همه این شرکتها قول دادهاند تولید را «چهار برابر» کنند.
متعاقباً، در ماه ژوئن، ترامپ قانون تولید دفاعی را امضا کرد، یک فرمان اجرایی که تولیدکنندگان سلاح آمریکایی را با استناد به وجود تهدیدی مستقیم برای دفاع ملی مجبور به افزایش سرعت تولید میکند.
دولت ترامپ قرار است در بودجه دفاعی پیشنهادی ۱.۵ تریلیون دلاری خود برای سال ۲۰۲۷، مقادیر زیادی مهمات پیشرفته خریداری کند که این رقم، افزایشی ۴۴ درصدی نسبت به بودجه دفاعی سال ۲۰۲۶ را نشان میدهد.
با این حال تحلیلگران تخمین میزنند که با وجود اینکه ترامپ به ساخت کارخانههای جدید تسلیحات در اطراف آمریکا و افزایش تولید افتخار میکند، اما بین یک تا چهار سال طول میکشد تا ایالات متحده بتواند ذخایر مهمات کلیدی خود را به سطح قبل از جنگ ایران بازگرداند.
هگزت در ماه مه تأیید کرد که ممکن است «ماهها و سالها» طول بکشد تا ذخایر دوباره پر شوند.
طبق گزارش CSIS، جدول زمانی تخمینی برای جایگزینی هفت تسلیحات حیاتی عبارتند از:
- تاماهاوک :بین ۴ تا ۵ سال (۲۰۷ فروند در سال ۲۰۲۶ تحویل داده خواهد شد، در حالی که ۷۸۵ فروند برای سال ۲۰۲۷ درخواست شده است).
- JASSM: ۱ سال (۸۲۱ فروند قرار است در سال ۲۰۲۶ تحویل داده شود و ۸۲۱ فروند برای سال ۲۰۲۷ درخواست شده است).
- PrSM: ۸ ماه (۷۰ فروند در سال ۲۰۲۶ تحویل داده میشود و ۱۱۳۴ فروند برای سال ۲۰۲۷ درخواست شده است).
- SM-3: ۳ سال (۵۲ فروند در سال 2026 تحویل داده خواهد شد و 214 فروند برای سال 2027 درخواست شده است).
- SM-6: ۳ سال (۱۲۵ فروند در سال ۲۰۲۶ تحویل داده خواهد شد و ۵۴۰ فروند برای سال ۲۰۲۷ درخواست شده است).
- سامانه تاد: ۳ تا ۳.۵ سال (۹۲ فروند در سال ۲۰۲۶ تحویل داده خواهد شد و ۸۵۷ فروند برای سال ۲۰۲۷ درخواست شده است).
- پاتریوت: ۳ سال (۱۷۲ فروند در سال ۲۰۲۶ تحویل داده خواهد شد و ۳۲۰۲ فروند برای سال ۲۰۲۷ درخواست شده است).
این کمبودها چه تأثیری بر توان آمریکا برای آغاز جنگ جدید خواهد داشت؟
کارشناسان نظامی جهان معتقدند که راز موفقیت راهبرد نظامی ایران در جنگ اخیر بر استفاده از شلیک انبوه موشکها و پهپادهای ارزان قیمت و به فرسایش کشاندن توان پدافندی دشمن بوده است به صورتی که این راهبرد اکنون دکترین جنگهای مدرن را دستخوش تغییر کرده است و بقیه کشورها به سمت الگوبرداری از آن حرکت میکنند.
در این الگو، به جای اتکا به تعداد محدودی موشک بسیار پیشرفته، از ترکیبی از موشکهای بالستیک، موشکهای کروز، پهپادهای انتحاری، اهداف فریبدهنده و حملات اشباعکننده استفاده میشود.
هدف چنین راهبردی، وادار کردن سامانههای پدافندی دشمن به شلیک تعداد زیادی موشک رهگیر بسیار گرانقیمت برای مقابله با تسلیحاتی است که هزینه تولید آنها چندین برابر کمتر است.
برای نمونه، قیمت بسیاری از پهپادهای انتحاری ایران تنها دهها هزار دلار برآورد میشود، در حالی که هر موشک رهگیر پاتریوت PAC-3 چند میلیون دلار ارزش دارد و موشکهای SM-3 نیز از گرانترین موشکهای دفاع موشکی جهان به شمار میروند.
در نتیجه اکنون میتوان مشاهده کرد که چنین نبردی به تدریج توان دفاعی آمریکا را فرسوده کرده است تا جایی که در نتیجه کمبود موشکهای رهگیر توان ارتش برای شروع جنگی فراگیر را تحت تأثیر قرار داده است.
نخست اینکه، ارتش آمریکا احتمالاً نمیتواند برای مدت طولانی همان حجم از عملیات دفاع موشکی را ادامه دهد و ناچار خواهد بود مدت زمان درگیری را کوتاه نگه دارد.
دوم، فرماندهان آمریکایی ناچار خواهند شد میان اهداف مختلف اولویتبندی کنند؛ به عنوان مثال، دفاع از پایگاههای اصلی، ناوهای هواپیمابر و مراکز فرماندهی بر حفاظت از اهداف کماهمیتتر مقدم خواهد بود و این یعنی در دور جدید جنگ هم تأسیسات نظامی و هم نظامیان آمریکایی بیشتری در معرض نابودی و تلفات خواهند بود.
علاوه بر این در دورنمایی کلیتر، تحلیلگران هشدار میدهند که کاهش زرادخانه میتواند ایالات متحده را در یک درگیری احتمالی در آینده در موقعیت ضعیفتری قرار دهد.
برای مثال، برایان فینوکین، مشاور سابق وزارت امور خارجه ایالات متحده و تحلیلگر اندیشکده گروه بحران بینالمللی، به الجزیره گفت: «اینها سلاحهایی هستند که ممکن است برای هرگونه احتمال نظامی با چین مورد نیاز باشند».
