الوقت- بیش از یکسال از برقراری آتشبس شکننده در نوار غزه میگذرد اما برخلاف انتظار، توقف جنگ نه تنها به بهبود شرایط زندگی فلسطینیان منجر نشده بلکه بحران انسانی در این باریکه ابعاد گستردهتری پیدا کرده است. اکنون نزدیک به دو میلیون فلسطینی در شرایطی دشوار، با کمبود مواد غذایی، دارو، آب آشامیدنی و سرپناه مواجه هستند.
در چنین شرایطی، ضرورت بازگشت توجه جامعه جهانی به غزه و تداوم اعتراضات مردمی علیه سیاستهای رژیم صهیونیستی بیش از هر زمان دیگری احساس میشود. تجربه سال نخست جنگ نشان داد که اعتراضات گسترده در کشورهای مختلف و افزایش فشار افکارعمومی میتواند هزینه سیاسی اقدامات رژیم صهیونیستی را افزایش دهد.
با این حال، کاهش توجه رسانههای بینالمللی و فروکش کردن تجمعات اعتراضی در برخی کشورها موجب شده است که تحولات غزه بهتدریج از صدر اخبار جهانی خارج شود. این سکوت و بیتفاوتی عملاً فرصت بیشتری در اختیار تلآویو قرار داده تا سیاستهای خود را بدون مواجهه با فشار متناسب بینالمللی ادامه دهد.
یکی از مهمترین دلایل ضرورت تداوم اعتراضات جهانی، جلوگیری از عادیسازی وضعیت فاجعهبار غزه است. هنگامی که رنج میلیونها انسان از کانون توجه رسانهها و افکارعمومی خارج شود، خطر تبدیل شدن یک بحران انسانی به واقعیتی عادی و فراموش شده افزایش مییابد.
از اینرو، اعتراضات مردمی، فعالیت نهادهای حقوق بشری و مطالبهگری از دولتها باید ادامه پیدا کند تا مسئله فلسطین بار دیگر به اولویت سیاست بینالملل تبدیل شود.
از سوی دیگر، بازسازی غزه که قرار بود بر اساس توافق آتشبس و با مشارکت سازوکارهای بینالمللی از جمله شورای به اصطلاح صلح دونالد ترامپ آغاز شود، تاکنون اقدام عملی در این زمینه انجام نشده است. بخش عمده زیرساختهای حیاتی، بیمارستانها، مدارس، منازل مسکونی و شبکههای آب و برق در جریان جنگ تخریب شدهاند اما محدودیتهای اعمال شده از سوی رژیم صهیونیستی بر ورود ماشینآلات، مصالح ساختمانی و تجهیزات ضروری، روند بازسازی را با موانع جدی مواجه کرده است. در واقع، تا زمانی که سیاست محاصره و اشغالگری ادامه داشته باشد امکان بازگشت زندگی عادی به این منطقه فراهم نخواهد شد.
همزمان، ارتش صهیونیستی برخلاف تعهدات مربوط به آتشبس، همچنان محدودیتهای گستردهای بر ورود کمکهای بشردوستانه اعمال میکند. کالاها و اقلام محدودی که وارد غزه میشوند پاسخگوی نیازهای جمعیتی نیستند که بخش بزرگی از امکانات معیشتی خود را از دست دادهاند. کمبود غذا و دارو، تعطیلی یا فعالیت محدود مراکز درمانی و دشواری دسترسی به آب سالم، شرایطی ایجاد کرده که در آن حتی تأمین ابتداییترین نیازهای زندگی نیز به چالشی اساسی تبدیل شده است.
تشدید بحران انسانی در فصل سرما
این بحرانها با آغاز فصل زمستان و بارندگیهای سیلآسا ابعاد نگرانکنندهتری پیدا کرده است. صدها هزار خانواده فلسطینی که پس از تخریب خانههایشان به چادرها و سرپناههای موقت پناه بردهاند، اکنون در معرض سرمای شدید و سیلاب قرار دارند.
گزارشهای سازمان ملل از آسیب گسترده بارندگیها به محل اسکان آوارگان حکایت دارد. بسیاری از چادرها زیر آب رفته یا در اثر باد و باران تخریب شدهاند و خانوادهها بدون امکانات اولیه در فضای باز زندگی میکنند. در منطقهای که قریب به دو میلیون نفر همچنان آواره هستند و 68 میلیون تن آوار ناشی از جنگ در آن باقی مانده، نبود سرپناه مناسب به یکی از جدیترین تهدیدهای انسانی تبدیل شده است.
گزارش اخیر برنامه جهانی غذا حکایت از این دارد که با شروع سرما، بیش از ۱.۷ میلیون نفر همچنان آواره، ۱.۴ میلیون نفر با گرسنگی حاد و ۱.۹۸ میلیون نفر به سرپناه نیاز دارند. طبق این گزارش، از اوایل نوامبر حداقل ۴۰،۰۰۰ سرپناه آسیب دیده یا تخریب شدهاند.
در کنار گرسنگی، بحران بهداشتی نیز جان فلسطینیان را تهدید میکند. تخریب شبکههای آب و فاضلاب، کمبود مواد بهداشتی، تراکم جمعیت در اردوگاهها و محدودیت خدمات درمانی، زمینه شیوع بیماریهای واگیردار را فراهم کرده است.
گزارشهای سازمان ملل از افزایش موارد عفونتهای تنفسی، بیماریهای پوستی و موارد مشکوک به مننژیت در غزه حکایت دارند. این شرایط بهویژه برای کودکان، سالمندان و بیماران مزمن خطرناک است، چراکه کمبود دارو و تجهیزات پزشکی امکان درمان بهموقع را از بسیاری از خانوادهها سلب کرده است. بنابراین، ادامه وضعیت موجود صرفاً یک بحران معیشتی نیست بلکه تهدیدی مستقیم علیه سلامت و جان میلیونها فلسطینی محسوب میشود.
این تحولات نشان میدهد که آتشبس به تنهایی نمیتواند پایانبخش رنج مردم غزه باشد. توقف درگیریها زمانی ارزش واقعی خواهد داشت که به رفع محاصره، ورود آزادانه کمکهای بشردوستانه، تأمین سرپناه، بازسازی زیرساختها و تضمین حقوق اساسی فلسطینیان منجر شود. در غیر این صورت، آتشبس صرفاً به دورهای از استمرار بحران در سایه کاهش توجه رسانهای تبدیل خواهد شد.
مسئولیت سنگین رسانهها و کشورهای اسلامی
با وجود بحران گسترده انسانی در غزه، مسئولیت سنگینی بر دوش رسانهها، سازمانهای حقوق بشری و سیاسیون کشورهای اسلامی قرار دارد. کشورهای اسلامی با هماهنگی بیشتر و استفاده از ظرفیتهای سیاسی و رسانهای خود میتوانند با انعکاس مستمر ابعاد فاجعه انسانی غزه، مستندسازی اقدامات رژیم صهیونیستی و مطالبه اجرای تعهدات بینالمللی، بار دیگر مسئله غزه را به صدر توجهات جهانی بازگردانند. تداوم اعتراضات مردمی در جهان اسلام نیز میتواند هزینه سیاسی ادامه اشغالگری و محاصره را افزایش دهد.
بیتردید، موج اعتراضات و انزجار عمومی از سیاستهای رژیم صهیونیستی میتواند بر محاسبات سیاسی دولت آینده تلآویو نیز تأثیرگذار باشد و این پیام را منتقل کند که ادامه سرکوب و نادیده گرفتن حقوق فلسطینیان بدون هزینه نخواهد بود. رهبران اپوزیسیون اسرائیل نیز طی ماههای اخیر بارها نسبت به گسترش موج مخالفت با صهیونیسم در جهان در پی سیاستهای کابینه نتانیاهو ابراز نگرانی کردهاند. از اینرو، ازسرگیری اعتراضات جهانی میتواند با افزایش فشار افکارعمومی و هزینههای سیاسی اشغالگری، دولت آینده تلآویو را به تجدیدنظر در سیاستهای توسعهطلبانه خود وادار کند.
در مجموع، غزه امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند همبستگی و حمایت جامعه جهانی است که نباید به ابراز همدردی و موضعگیریهای لفظی محدود بماند بلکه باید در قالب اقدامات عملی برای رفع محاصره، تسهیل ارسال کمکهای بشردوستانه و آغاز روند بازسازی این منطقه تحقق یابد. در غیر این صورت، ادامه این وضعیت و بیتوجهی جامعه جهانی میتواند بهتدریج جان شمار بیشتری از فلسطینیان را بگیرد.
