الوقت - آمریکای لاتین بار دیگر به یکی از میدان‌های اصلی رقابت سیاسی و ژئوپلیتیکی دولت دونالد ترامپ تبدیل شده است؛ منطقه‌ای که واشنگتن سال‌ها آن را حوزه نفوذ سنتی خود می‌دانست، اما اکنون برای همسو کردن دولت‌های آن با سیاست‌های کاخ سفید با موانع جدی روبه‌روست. انتخابات ریاست‌جمهوری برزیل در ۲۵ اکتبر ۲۰۲۶، به‌ویژه رقابت میان لوئیز ایناسیو لولا دا سیلوا، رئیس‌جمهور چپ‌گرای این کشور، و فلاویو بولسونارو، نامزد راست‌گرا و متحد سیاسی ترامپ، به آزمونی مهم برای سنجش میزان نفوذ واشنگتن در بزرگ‌ترین اقتصاد آمریکای لاتین تبدیل شده است. خبرگزاری رویترز گزارش داده است که مقام‌هایی در دولت ترامپ برای بازگرداندن خاندان بولسونارو به قدرت تلاش کرده‌اند و اقدامات فشارآمیز آمریکا علیه دولت لولا، از جمله تعرفه‌های تجاری و تحریم مقام قضایی برزیل، در راستای تضعیف موقعیت دولت مستقر ارزیابی شده است..
واشنگتن چگونه برای تغییر معادله در برزیل تلاش می‌کند؟
برزیل برای دولت ترامپ فقط یک رقابت انتخاباتی نیست؛ این کشور به‌عنوان بزرگ‌ترین اقتصاد آمریکای لاتین، عضو گروه بریکس و یکی از بازیگران مهم منطقه‌ای و جهانی، ظرفیت تأثیرگذاری بر موازنه قدرت در نیمکره غربی را دارد. پیروزی فلاویو بولسونارو می‌تواند زمینه را برای نزدیکی بیشتر برازیلیا به واشنگتن، همکاری گسترده‌تر در حوزه مواد معدنی راهبردی و هماهنگی سیاسی با دولت ترامپ فراهم کند؛ در مقابل، پیروزی دوباره لولا به معنای تداوم سیاست خارجی مستقل‌تر برزیل و حفظ روابط نزدیک آن با چین و دیگر اعضای بریکس خواهد بود. رویترز گزارش داده است که دو مقام وزارت خارجه آمریکا، دارن بیتی و ریکاردو پیتا، در ماه‌های گذشته برای بازگرداندن خاندان بولسونارو به قدرت تلاش کرده‌اند و از اقداماتی مانند تحریم یک قاضی دیوان عالی برزیل و معرفی گروه‌های تبهکار این کشور به‌عنوان سازمان‌های تروریستی حمایت کرده‌اند؛ اقداماتی که به گفته منابع این گزارش، می‌توانست موقعیت انتخاباتی بولسونارو را تقویت و دولت لولا را تضعیف کند.
با این حال، مداخله سیاسی و فشار اقتصادی لزوماً به نتیجه دلخواه واشنگتن منجر نمی‌شود. لولا تلاش کرده است رقابت انتخاباتی را به موضوع حاکمیت ملی پیوند بزند و هشدار دهد که برزیلی‌ها باید بدون فشار خارجی رئیس‌جمهور خود را انتخاب کنند. تعرفه‌های تجاری آمریکا و فشارهای دولت ترامپ نیز به موضوعی مناقشه‌برانگیز در کارزار انتخاباتی تبدیل شده است؛ وضعیتی که می‌تواند نتیجه معکوس داشته باشد و بخشی از رأی‌دهندگان را به حمایت از نامزدی سوق دهد که در برابر واشنگتن موضع مستقل‌تری اتخاذ می‌کند. گزارش‌های رویترز و آسوشیتدپرس نیز نشان می‌دهند که مسئله نفوذ آمریکا و آینده روابط برزیل با چین و واشنگتن، از موضوعات مهم این انتخابات بوده است.
کوبا؛ فشار حداکثری بدون تغییر حکومت
تلاش واشنگتن برای بازآرایی سیاسی آمریکای لاتین به برزیل محدود نمی‌شود. کوبا، که دهه‌هاست در برابر فشارهای آمریکا بر ساختار سیاسی خود پافشاری می‌کند، بار دیگر با تحریم‌ها و محدودیت‌های اقتصادی دولت ترامپ مواجه شده است. واشنگتن در سال ۲۰۲۶ تحریم‌های تازه‌ای علیه مقام‌ها و نهادهای کوبایی اعمال کرد و با محدود کردن مسیرهای تأمین سوخت، فشار اقتصادی بر این جزیره را افزایش داد. با وجود این فشارها، دولت کوبا همچنان بر حفظ ساختار سیاسی خود تأکید دارد و اعلام کرده است که تغییر نظام سیاسی یا کنار رفتن رهبران کشور موضوع مذاکره با آمریکا نیست. نماینده دیپلماتیک کوبا در واشنگتن نیز در گفت‌وگو با رویترز در ۵ اکتبر تأکید کرد که دو کشور کانال‌های ارتباطی دارند، اما مذاکرات رسمی برای توافقی سیاسی آغاز نشده است.
ونزوئلا؛ مداخله آمریکا پایان ماجرا نیست
پرونده ونزوئلا البته برای آمریکا پیچیده‌تر است؛ زیرا برخلاف کوبا، آمریکا در ژانویه ۲۰۲۶ با عملیاتی نظامی نیکلاس مادورو را بازداشت کرد و پس از آن، دلسی رودریگز ریاست دولت موقت را برعهده گرفت. دولت ترامپ مدعی است که این مداخله زمینه را برای تغییر سیاسی و اقتصادی در ونزوئلا فراهم کرده، اما آینده این کشور هنوز روشن نیست. رودریگز در نشست مجمع عمومی سازمان ملل اعلام کرد که دولتش در حال آماده‌سازی زمینه برگزاری انتخابات و حرکت به‌سوی دموکراسی کامل است؛ با این حال، زمان مشخصی برای رأی‌گیری اعلام نشده است.
در همین حال، اعتراضات سراسری ۲۲ اکتبر در ونزوئلا نشان داد که مطالبه برگزاری انتخابات آزاد همچنان پابرجاست. هزاران نفر در شهرهای مختلف خواستار تعیین زمان رأی‌گیری و آزادی زندانیان سیاسی شدند. رویترز گزارش داده است که دولت موقت و واشنگتن درباره اصلاح نهادهای قضایی و انتخاباتی گفت‌وگو می‌کنند، اما برخی منابع و تحلیلگران احتمال می‌دهند برگزاری انتخابات دست‌کم تا اواخر سال ۲۰۲۷ به تأخیر بیفتد.
بنابراین، حتی پس از مداخله مستقیم آمریکا و برکناری مادورو نیز تضمینی وجود ندارد که نتیجه نهایی مطابق خواست واشنگتن باشد. اگر انتخابات آزاد و رقابتی برگزار شود، جریانهای سیاسی مخالف آمریکا یا طرفداران استقلال سیاست خارجی ونزوئلا همچنان می‌توانند در رقابت سیاسی حضور یابند و به قدرت بازگردند.
آمریکای لاتین؛ منطقه‌ای دشوار برای سلطه واشنگتن
مجموع تحولات برزیل، کوبا و ونزوئلا تصویری از محدودیت‌های راهبرد آمریکا در آمریکای لاتین ارائه می‌دهد. واشنگتن با ابزارهای متنوعی از جمله تحریم اقتصادی، فشار دیپلماتیک، تعرفه‌های تجاری، حمایت از نیروهای سیاسی همسو و حتی در مورد ونزوئلا اقدام نظامی، در پی گسترش نفوذ خود است. با این حال، برخورداری از قدرت اقتصادی و نظامی لزوماً به معنای توانایی تعیین نتیجه انتخابات یا تضمین وفاداری دولت‌های منطقه نیست.
در برزیل، سرنوشت رقابت لولا و بولسونارو در نهایت به رأی شهروندان این کشور وابسته است؛ در کوبا، دولت همچنان در برابر خواسته واشنگتن برای تغییر نظام سیاسی مقاومت می‌کند؛ و در ونزوئلا نیز، با وجود بازداشت مادورو، آینده سیاسی کشور به روندی وابسته است که هنوز زمان‌بندی و نتیجه آن روشن نیست. افزون بر این، روابط اقتصادی کشورهای آمریکای لاتین با چین، همکاری‌های منطقه‌ای و حساسیت افکار عمومی نسبت به دخالت خارجی، قدرت مانور واشنگتن را محدود می‌کند. در واقع می توان گفت که مسیر تبدیل آمریکای لاتین به حوزه نفوذ بی‌رقیب آمریکا، همچنان دشوار، پرهزینه و همراه با عدم قطعیت است.
