الوقت- در هفتمین ماه تقابل نظامی ایران و آمریکا، عرصه دریایی به مهمترین میدان رویارویی دو طرف تبدیل شده است. در چنین شرایطی، اظهارات اخیر مقامات ایرانی درباره آزمایش یک موشک جدید ضد کشتی، توجهات را به توانمندیهای نظامی ایران در عرصه دریایی جلب کرده است.
اگرچه تاکنون جزئیات دقیقی درباره نام و مشخصات این موشک منتشر نشده، طرح موضوع شلیک آن در نزدیکی ناوهای آمریکایی، گمانهزنیها درباره قابلیتها و نوع این سلاح جدید را افزایش داده است.
در همین رابطه، سردار محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی یکشنبهشب در سخنانی گفت:«۴۸ ساعت پیش برای اولین بار موشک ضدناوشکن ایرانی را بالای سر یک ناو آمریکایی آزمایش کردیم. این موشک خاص، جهنمی برای آمریکاییها به وجود آورد و فرار کردند. این حمله مهم را حتی سنتکام نتوانست کتمان کند و این هشداری مهم به دشمن است که محاصره دریایی آسیبپذیر است».
سرلشکر رضایی البته جزئیاتی درباره مشخصات این موشک اعلام نکرد اما با کنار هم گذاشتن کدها و نشانههای مطرح شده میتوان تصویری کلی از سلاحی که آزمایش شده ترسیم کرد.
گفتنی است ایران در حوزه تولید موشکهای بالستیک ضدکشتی از جمله معدود کشورهایی است که به سلاحهای عملیاتی در این حوزه دست یافته و تجربه قابل توجهی در طراحی و توسعه این نوع موشکها دارد.
در حال حاضر، کشورهای آمریکا، روسیه و چین نیز سامانههای هایپرسونیک ضدکشتی را در اختیار دارند و ایران به عنوان چهارمین قدرت در این عرصه شناخته میشود. طراحیهای شناخته شده ایران در این عرصه عمدتاً بر پایه خانواده موشکهای تاکتیکی فاتح-۱۱۰ توسعه یافتهاند.
برخی منابع غیررسمی تاکید کردند که این موشک از نوع هایپرسونیک و هدایتپذیر بوده و سه فروند از آن برای نخستینبار به سمت ناوهای آمریکایی شلیک شده و پیش از رسیدن به اهداف خود منفجر شدهاند. بر این اساس، هدف از این اقدام، نمایش توانایی تهران در هدف قرار دادن ناوهای آمریکایی و ارسال پیامی روشن درباره قابلیتهای ضدکشتی ایران بود.
از دید کارشناسان نظامی، اگر این موشک توانسته باشد به سرعتی بیش از ۵ ماخ دست یابد، در دسته موشکهای هایپرسونیک «خیبرشکن» و «فتاح» قرار میگیرند. با این حال، تعیین دقیق نوع موشک بدون اطلاعات رسمی یا شواهد فنی بیشتر امکانپذیر نیست.
در هر صورت، این آزمایش را میتوان گامی مهم در ارسال پیام قدرت و تقویت بازدارندگی تهران در برابر واشینگتن دانست که میتواند هزینه و ریسک هرگونه ماجراجویی نظامی بیشتر آمریکا در آینده را افزایش دهد.
اظهارات اخیر محسن رضایی نیز نشانه دیگری از تغییر در این نگاه است. او با اشاره به تغییر راهبرد ایران در حوزه جنگ، دیپلماسی و مقابله با محاصره، از مجموعهای از اقدامات سخن گفته که در کنار یکدیگر تصویر متفاوتی از رویکرد دفاعی ایران ارائه میکنند.
از حمله به پایگاههای آمریکا در منطقه گرفته تا عملیات علیه یک ناو آمریکایی، از ایجاد منطقه ممنوعه در خلیج فارس و دریای عمان تا فعالسازی کریدورهای زمینی و ایجاد مسیر مورد توافق با عمان همه این موارد در چارچوب یک پیام واحد قابل تحلیل هستند: اینکه ایران تلاش میکند ابتکارعمل در مواجهه با تهدید را در اختیار داشته باشد و این همان نقطهای است که مفهوم اقدام پیشگیرانه اهمیت پیدا میکند.
بازتاب نسل جدید موشک ایرانی
رونمایی از نسل جدید موشک ضد کشتی ایران که به گفته مقامات امنیتی میتواند معادلات میدان نبرد را دستخوش تغییر کند، در رسانههای بینالمللی نیز بازتاب داشت.
خبرگزاری آسوشیتدپرس گزارش داد که تهران با رونمایی این موشک، از یک دکترین تهاجمیتر سخن میگوید، یعنی ایران دیگر صرفاً منتظر حمله نمیماند و ممکن است برای مقابله با تهدید، اقدام پیشدستانه انجام دهد.
واشینگتنپست نیز نکته اصلی این موشک را تغییر موضع ایران از بازدارندگی صرف به اقدام پیشدستانه دانست.
رویترز موضوع را صرفاً یک رونمایی تسلیحاتی ندانسته و آن را در چارچوب تقابل ایران و آمریکا در تنگه هرمز بررسی کرده است. از اینرو، پیام اصلی تهران این است که در صورت ادامه محاصره و فشار اقتصادی، توانایی نظامی خود علیه ناوهای آمریکایی و کشتیرانی در خلیج فارس را افزایش خواهد داد.
«میدل ایست آی» نیز آزمایش موشک ضدکشتی جدید ایران را بخشی از تشدید تقابل تهران و واشینگتن در خلیج فارس دانسته است.
پیام موشک ضد ناو به واشینگتن
از آنجا که این موشکها در بحبوحه تشدید تقابل تهران و واشینگتن در تنگه هرمز شلیک شدند، این اقدام حامل پیامهای مهمی برای طرف مقابل بود.
ایران با این شگفتانه جدید مستقیماً به ترامپ هشدار میدهد که همه کشتیهای جنگی آمریکا به عنوان هدف مطرح هستند.
تحلیلگران معتقدند این حمله ایران یک هشدار مهم داشت، اینکه هرگونه حمله به کشتیهای ایرانی با حملات متعدد به کشتیهای مرتبط با کشورهای شرکت کننده در تهاجم ضدایرانی پاسخ داده خواهد شد.
این نکته را محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی هم صریحا اعلام کرد که سیاست ایران از پاسخ «متناسب» به «سنگین و دردناک» رسیده است. از اینرو، ایران با این حمله موشکی این پیام را ارسال میکند که رویکرد تهاجمی را کاملاً در دستور کار قرار داده و کسی که زمین و زمان تقابل جدید را تعیین خواهد کرد تهران است. به عبارت دیگر، رویکرد ایران از واکنش پس از حمله به سمت به دست گرفتن ابتکارعمل و مواجهه پیشدستانه با تهدید در حال تغییر است.
به روزرسانی تاکتیکهای جنگی
رونمایی از موشک ضدکشتی جدید را میتوان بخشی از بهروزرسانی تاکتیکها و شیوههای جنگی ایران بر اساس تجربههای جنگ ۴۰روزه دانست، تغییری که در حملات موشکی به اهداف آمریکایی در منطقه نیز خود را نشان داده است.
حمله دو ماه پیش به پایگاه «موفقالسلطی» اردن نمونهای از این تغییرات بود، جایی که ایران با استفاده از موشکهای بالستیک و عبور از لایههای پدافندی، توانست خسارات قابلتوجهی بر مواضع آمریکا وارد کند که مقامات و تحلیلگران آمریکایی نیز به قدرت موشکی ایران اذعان کردند. از اینرو، موشک ضدناو جدید در ادامه مسیر تطبیق تسلیحات و تاکتیکها با نقاط ضعف و قوت دشمن و تجربههای به دست آمده در میدان نبرد جنگ 40 روزه است.
از سوی دیگر، رونمایی از موشک ضدکشتی، نشانهای از تداوم توانمندی بومی و زیرساختی ایران در طراحی و تولید تسلیحات به ویژه موشکها حتی در شرایط جنگ، تحریم و محاصره است. این به روزرسانی و ارتقا کمی و کیفی تولیدات موشکی متناسب با نیازمندی نیروهای مسلح ثابت میکند زیرساخت تولیدات نظامی ایران در بخشهای مختلف بویژه موشکی و پهپادی از استحکام راهبردی برخوردار بوده و همچنان در مسیر پیشرفت حرکت میکند.
بنابراین، رونمایی از این موشک جدید، خط بطلانی کامل بر ادعاهای مکرر دونالد ترامپ درباره نابودی توان موشکی ایران میکشد.
ناوگان دریایی واشینگتن در تیررس موشکهای ایرانی
اما پیام و هدف اصلی رونمایی از موشک بالستیک ضدکشتی جدید در شرایط کنونی مربوط به تهدیدآفرینی برای ناوهای آمریکایی نقشآفرین در محاصره دریایی است بویژه ناوهای هواپیمابر که در فاصله دورتر از منطقه عملیاتی در بیرون از دریای عمان مستقر شدهاند و با فروپاشی ظرفیت های نظامی آمریکا در کشورهای عربی نقش پایگاه اصلی عملیاتی سنتکام را برعهده گرفتهاند.
موشکهای ایران تاکنون عمدتاً برای هدف قرار دادن اهداف زمینی بکار گرفته میشدند اما اکنون این توانمندی به حوزه دریایی نیز گسترش یافته که میتواند بخشی از خلأهای گذشته در این حوزه را پوشش دهد.
از اینرو، انتقال و استقرار بخشی از نیروهای دریایی آمریکا در اقیانوس هند و دریای عمان لزوماً به معنای ایجاد حاشیه امن برای ناوها و کشتیهای جنگی این کشور نیست، چراکه موشکهای ضدکشتی میتوانند تهدیدی فراتر از محدوده خلیج فارس ایجاد کنند.
گزارشهای اخیر درباره حملات موشکی ایران به ناوهای آمریکایی نیز بر اهمیت این تهدید و دشواری تأمین امنیت شناورهای واشینگتن در آبهای منطقه تأکید دارد.
بنابراین، با تعمیق تنشها در تنگههرمز، ناوگان دریایی آمریکا بیش از گذشته در خطر اصابت موشکهای ایران قرار گرفته و خطر وارد شدن ضربه سهمگین به اعتبار نظامی آمریکا را دوچندان کرده است.
از آنجا که تقابل ایران و آمریکا این روزها بیشتر به عرصههای دریایی و اقتصادی کشیده شده است، در صورت تشدید تنشها، درهم شکستن محاصره دریایی برای کاهش فشارهای اقتصادی میتواند به یکی از سناریوهای مورد توجه تهران تبدیل شود. چیزی که محمدباقر قالیباف هم اخیراً در سخنانی به آن اشاره کرد و هشدار داد:«اگر دشمن محاصره را تشدید کند، حتماً پاسخ نظامی میدهیم».
محسن رضایی نیز در اظهاراتی تهدید کرد در صورت تداوم اقدامات خصمانه، ایران میتواند با ایجاد «منطقه ممنوعه دریایی» در سراسر خلیج فارس تا محدوده محاصره، به جنگ اقتصادی پاسخ دهد. این مواضع نشان میدهد تهران تلاش دارد هزینه محاصره را برای طرف مقابل افزایش داده و معادله فشار اقتصادی را به یک تقابل متقابل دریایی تبدیل کند.
کنترل کامل تنگه هرمز
مهمتر از همه، دستیابی ایران به موشک ضدکشتی نشان میدهد که توان تهران برای حفظ کنترل و محدود کردن تردد در تنگه هرمز بیش از گذشته تقویت شده است، بهویژه در شرایطی که ایران بر جلوگیری از صادرات نفت بدون مجوز از نیروهای مسلح تأکید دارد.
با اینکه ترامپ ادعا میکند ارتش آمریکا کنترل تنگه هرمز را در اختیار دارد اما واقعیتهای میدانی چنین ادعایی را تأیید نمیکند و نشان میدهد ابتکارعمل همچنان در دست نیروهای مسلح ایران است.
رویترز گزارش داده که بعد از تهدیدات اخیر ایران برای ایجاد منطقه ممنوعه دریایی، تردد کشتیها در تنگه هرمز به شدت کاهش یافته و پس از چند ماه قیمت نفت به 100 دلار رسیده است. بنابراین، رونمایی از موشک ضدناو پیام روشنی برای کشتیها و نفتکشها دارد که عبور بدون توجه به سازوکارهای اعلام شده از سوی ایران میتواند با واکنش نظامی تهران همراه شود.
با این اوصاف، معادله رویارویی ایران و آمریکا پس از رونمایی از موشک ضدناو و همچنین بکارگیری موشک «فجر ۵» که قابلیت استفاده در عملیات مینگذاری دریایی را دارد میتواند وارد مرحلهای تازه شود. ترکیب توان موشکی با قابلیت ایجاد موانع و تهدیدات دریایی، دامنه ابزارهای ایران برای مقابله با ناوگان آمریکا را گسترش میدهد و آزادی عمل نیروهای آمریکایی را در خلیج فارس و دریای عمان محدودتر میکند و تهران میتواند بر گسترده بزرگی از خلیج فارس مسلط شود.
در چنین شرایطی، ناوهای آمریکایی نه تنها با خطر حملات موشکی مواجه هستند بلکه باید احتمال وجود موانع و تهدیدات زیرسطحی را نیز در محاسبات عملیاتی خود لحاظ کنند. از این منظر، همافزایی این قابلیتها میتواند هزینه حضور نظامی آمریکا را افزایش داده و موازنه دریایی را تا حدی به سود تهران تغییر دهد.
در مجموع، دستاورد جدید موشکی ایران نشان میدهد ناوهای هواپیمابر در برابر موشکهای بالستیک ضدکشتی آسیبپذیر هستند و این توانمندی میتواند برای آمریکا در برابر تهدیدهای مشابه از سوی رقبایی مانند چین چالشهای جدی ایجاد کند.
