الوقت - آمریکای لاتین بار دیگر به صحنه‌ای برای نمایش سیاست مداخله‌جویانه واشنگتن تبدیل شده است؛ این بار برزیل، بزرگ‌ترین قدرت اقتصادی آمریکای جنوبی، در مرکز تحرکات دولت دونالد ترامپ قرار دارد. گزارش تحقیقی خبرگزاری رویترز نشان می‌دهد شماری از مقام‌های وزارت خارجه آمریکا در ماه‌های گذشته کارزاری را برای بازگرداندن خانواده راست‌گرای بولسونارو به قدرت دنبال کرده‌اند؛ کارزاری که هدف آن ابتدا بازگشت ژائیر بولسونارو، رئیس‌جمهور سابق برزیل، و پس از محکومیت او، تقویت پسرش فلاویو بولسونارو در رقابت انتخاباتی با لوئیز ایناسیو لولا داسیلوا بوده است.
این خبرها در شرایطی منتشر شده که لولا در انتخابات ۲۵ اکتبر توانست با اختلاف ۳.۵ واحد درصدی بر فلاویو بولسونارو پیروز شود؛ اما تحولات پس از انتخابات، از زیر سؤال بردن نتیجه رأی‌گیری از سوی ترامپ تا خروج فلاویو از برزیل و ورود او به آمریکا، بار دیگر نگرانی‌ها درباره مداخله خارجی در سیاست داخلی این کشور را افزایش داده است.
از بازگشت ژائیر بولسونارو تا حمایت از پسرش
بر اساس گزارش ۲۴ اکتبر رویترز، دو مقام وزارت خارجه آمریکا به نام‌های دارن بیتی، مشاور ارشد امور نیمکره غربی، و ریکاردو پیتا، معاون دستیار وزیر خارجه در امور آمریکای شمالی، هدایت بخشی از تلاش‌ها برای بازگرداندن خانواده بولسونارو به قدرت را بر عهده داشته‌اند.
به گفته ۱۰ مقام فعلی و سابق آمریکایی که با رویترز گفت‌وگو کرده‌اند، این دو مقام در ماه‌های پیش از آغاز کارزار انتخاباتی، به دیپلمات‌های آمریکایی در برزیل اعلام کرده بودند که سیاست واشنگتن باید بازگرداندن ژائیر بولسونارو به قدرت باشد؛ رئیس‌جمهوری سابقی که پس از شکست در انتخابات ۲۰۲۲، به اتهام تلاش برای کودتا محکوم شد و در سپتامبر ۲۰۲۵ حکم ۲۷ سال زندان دریافت کرد.
پس از محکومیت ژائیر بولسونارو، این پروژه تغییر مسیر داد و حمایت از فلاویو بولسونارو، سناتور راست‌گرای برزیلی و پسر رئیس‌جمهور سابق، در دستور کار قرار گرفت. به روایت منابع رویترز، این دو مقام حتی از کارکنان سفارت آمریکا خواسته بودند با دیگر نامزدهای محافظه‌کار که ممکن بود رقیب فلاویو شوند، ارتباط برقرار نکنند.
تحریم قضات؛ ابزار فشار بر دولت لولا
یکی از مهم‌ترین ابزارهای این کارزار، استفاده از تحریم‌های اقتصادی و سیاسی علیه مقام‌های قضایی برزیل بوده است. ژائیر بولسونارو پس از شکست انتخاباتی، با پرونده قضایی مربوط به تلاش برای برهم زدن نظم دموکراتیک و جلوگیری از انتقال قدرت روبه‌رو شد. در این میان، الکساندر دِ مورائس، قاضی دیوان عالی برزیل و مسئول رسیدگی به پرونده، به یکی از اهداف اصلی فشار واشنگتن تبدیل شد.
رویترز گزارش داده است دارن بیتی برای اعمال تحریم‌های قانون مگنیتسکی علیه مورائس با دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری آمریکا تماس گرفته و برای این اقدام لابی کرده است. در ژوئیه ۲۰۲۵، دولت ترامپ تحریم‌هایی علیه این قاضی اعمال کرد و مدعی شد او با محدود کردن محتوای مخالفان دولت، آزادی بیان را نقض کرده است.
این تحریم‌ها در شرایطی اعمال شد که ادواردو بولسونارو، دیگر پسر رئیس‌جمهور سابق برزیل، از مدت‌ها قبل در واشنگتن برای اعمال فشار علیه دستگاه قضایی کشورش تلاش می‌کرد. او در آوریل ۲۰۲۵ با دارن بیتی در وزارت خارجه آمریکا دیدار کرد و پیش‌تر نیز خواستار اعمال تحریم علیه مورائس شده بود.
بر اساس گزارش رویترز، فشارهای آمریکا در نهایت نتوانست روند قضایی علیه ژائیر بولسونارو را متوقف کند. تحریم‌های اعمال‌شده علیه مورائس نیز در دسامبر ۲۰۲۵ از فهرست تحریم‌های آمریکا حذف شد.
جنگ تعرفه‌ای علیه لولا
فشار واشنگتن به تحریم قضات محدود نماند. دولت ترامپ در سال ۲۰۲۵ تعرفه‌های سنگینی علیه کالاهای برزیلی اعمال کرد و در ادامه نیز با افزایش تعرفه‌ها، روابط تجاری دو کشور را وارد مرحله‌ای پرتنش کرد.
دولت آمریکا در توجیه این اقدامات، محاکمه ژائیر بولسونارو و محدودیت‌های قضایی علیه برخی فعالیت‌های رسانه‌ای و سیاسی را نوعی سرکوب سیاسی و نقض آزادی بیان معرفی کرد. اما دولت لولا این سیاست‌ها را مداخله آشکار در امور داخلی برزیل و تلاشی برای تضعیف حاکمیت ملی این کشور دانست.
در گزارش رویترز آمده است که این فشارها برخلاف انتظار واشنگتن، در مواردی به افزایش محبوبیت لولا کمک کرد. تعرفه‌ها همچنین با مخالفت شرکت‌های بزرگ آمریکایی و برزیلی مواجه شدند؛ شرکت‌هایی که از تشدید تنش تجاری و آسیب به مبادلات اقتصادی دو کشور نگران بودند. واشنگتن سرانجام بخشی از تعرفه‌ها را تعدیل کرد.
در واقع، دولت ترامپ از ابزار تجارت و تحریم برای پیشبرد اهداف سیاسی خود در برزیل استفاده کرد؛ اقدامی که منتقدان آن را تلاشی برای تنبیه یک دولت مستقل به دلیل انتخاب مسیر سیاسی متفاوت با کاخ سفید می‌دانند.
شکست انتخاباتی؛ خروج پسر بولسونارو به آمریکا
با وجود این فشارها، فلاویو بولسونارو نتوانست در انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۵ اکتبر بر لولا غلبه کند. لولا با اختلاف ۳.۵ واحد درصدی پیروز شد و برای چهارمین دوره ریاست‌جمهوری خود را تثبیت کرد.
اما ماجرا پس از انتخابات نیز پایان نیافت. بر اساس گزارش ۳۰ اکتبر رویترز، فلاویو بولسونارو، همسر و دو دخترش پس از خروج از برزیل و عبور از آرژانتین، راهی آمریکا شدند. این سفر در شرایطی صورت گرفت که قاضی دیوان عالی برزیل دستور داده بود فلاویو گذرنامه خود را تحویل دهد؛ دستوری که در پی تحقیقات پلیس فدرال درباره دو پرونده ادعایی پول‌شویی صادر شده بود.
رویترز گزارش داده است مقام‌های آمریکایی در روند ورود فلاویو و خانواده‌اش به خاک آمریکا نقش داشته‌اند و با توصیه مارکو روبیو، برای آنها مجوز ورود موقت بشردوستانه صادر شده است. همزمان، ترامپ نتیجه انتخابات برزیل را مشکوک توصیف کرد.
برزیل؛ میدان تازه رقابت قدرت‌های بزرگ
اهمیت تحولات برزیل تنها به رقابت میان لولا و خانواده بولسونارو محدود نمی‌شود. این کشور با برخورداری از منابع عظیم طبیعی، ذخایر مواد معدنی راهبردی و جایگاه مهم در اقتصاد آمریکای لاتین، یکی از بازیگران کلیدی در رقابت جهانی قدرت‌هاست.
در مجموع، تحولات برزیل تصویری از تلاش دولت ترامپ برای اثرگذاری بر معادلات سیاسی یک کشور مستقل ارائه می‌دهد؛ تلاشی که از حمایت از خانواده یک رئیس‌جمهور سابق و فشار بر دستگاه قضایی آغاز شد و به تعرفه‌های تجاری، تحریم مقام‌های برزیلی و حمایت از نامزد مورد نظر واشنگتن رسید. شکست فلاویو در انتخابات، این پروژه را با ناکامی مواجه کرد، اما ورود او به آمریکا و موضع‌گیری ترامپ درباره نتیجه انتخابات نشان می‌دهد پرونده مداخله واشنگتن در سیاست داخلی برزیل هنوز بسته نشده است.
