الوقت- افشای جزئیات بیسابقه از نحوه خروج دونالد ترامپ از ترکیه پس از نشست ناتو در ۸ جولای به یکی از جنجالیترین پروندههای امنیتی دولت آمریکا تبدیل شده است.
ماجرا زمانی ابعاد تازهای پیدا کرد که روزنامه «واشنگتن پست» به نقل از منابع آگاه گزارش داد که نهادهای اطلاعاتی آمریکا بهطور مخفیانه هواپیمای ترامپ را در جریان سفرش به ترکیه تغییر داده و او را به دلیل تهدید ادعایی از سوی ایران برای ترور به جای هواپیمای ریاستجمهوری با یک هواپیمای نظامی منتقل کردند.
بر اساس این گزارش، هواپیمای ویژه ریاستجمهوری آمریکا که خبرنگاران و کارکنان کاخ سفید در آن حضور داشتند، به عنوان یک طعمه امنیتی به پرواز درآمد. بر این اساس، ترامپ در فرودگاه آنکارا و در مقابل دوربینهای تلویزیونی سوار هواپیمای قدیمی بوئینگ ۷۴۷ ریاست جمهوری شد و دقایقی بعد از طریق یک کامیون پذیرایی فرودگاهی از نوعی که معمولاً برای بارگیری غذا و تدارکات قبل از پرواز استفاده میشود، به یک هواپیمای کوچکتر C-32A منتقل شد.
روزنامهنگارانی که در سفر ترامپ حضور داشتند گزارش دادند که به آنها دستور داده شده بود پردههای پنجره در محفظه مطبوعات را به دلایل امنیتی بسته نگه دارند.
نکته قابل توجه این بود که کاخ سفید در آن زمان اعلام کرده بود ترامپ طبق روال معمول سوار هواپیمای ریاستجمهوری شده است، موضوعی که بعداً خلاف واقع بودن آن آشکار شد. در نهایت پس از گذشت چند هفته و افشای آن، ترامپ تایید کرد که به دستور سرویس مخفی هواپیمای حامل خود را تغییر داده است.
افشای این عملیات محرمانه نه تنها پرسشهای فراوانی درباره سطح نگرانی دستگاههای امنیتی آمریکا از تهدیدات احتمالی علیه ترامپ ایجاد کرد بلکه به سرعت به سوژهای برای رسانهها، تحلیلگران و مخالفان سیاسی او تبدیل شد.
فضاحت امنیتی برای کاخ سفید
در نگاه اول، تغییر هواپیما و اعمال تدابیر امنیتی گسترده برای رئیسجمهور آمریکا شاید اقدامی عادی و قابل انتظار به نظر برسد، چرا که بر اساس رویه پروتکلها، همه رهبران جهان هنگام مواجهه با تهدیدات تحت حفاظت ویژه قرار میگیرند. با این حال، آنچه این ماجرا را به یک جنجال رسانهای تبدیل کرد، نه خود این اقدام بلکه پیامدهای سیاسی و تأثیرات روانی ناشی از آن بود.
ترامپ در سالهای اخیر همواره تلاش کرده خود را نماد اقتدار، قاطعیت و قدرت بازدارندگی آمریکا نشان دهد. او بارها در سخنرانیهایش بر برتری نظامی آمریکا تأکید کرده و رقبای واشینگتن را به پاسخ سخت و قاطع تهدید کرده است. از اینرو، انتشار خبر خروج مخفیانه ترامپ از یک کشور عضو ناتو، آنهم با تدابیری که بیشتر به سناریوی فیلمهای هالیوودی شباهت داشت، نشانهای از نگرانی و احساس ناامنی در عالیترین سطوح سیاسی و امنیتی آمریکا است.
در رفتارشناسی انتخاباتی ترامپ، سوءقصدهای نافرجام علیه او همواره فرصتی برای بهرهبرداری سیاسی و تبلیغاتی بوده است. او تلاش کرده این حوادث را نشانهای از تقابل جریانهای پنهان قدرت با خود معرفی کند که به ادعای خودش قصد دارند فردی را که مدافع منافع مردم در کاخ سفید است از صحنه حذف کنند. این رویکرد در مقاطعی نیز برای ترامپ نتیجهبخش بود و او توانست از روایت سوءقصدهای نافرجام به عنوان ابزاری مؤثر در تقویت کارزار انتخاباتی و جلب حمایت افکارعمومی بهره ببرد.
به طور مثال، سوءقصد نافرجام در جولای ۲۰۲۴ به یکی از محورهای اصلی تبلیغات انتخاباتی او تبدیل شد و بسیاری از تحلیلگران معتقدند این حادثه در تقویت جایگاه سیاسی وی و جلب حمایت بخشی از افکارعمومی، نقش قابل توجهی در مسیر پیروزیاش در انتخابات ریاستجمهوری ایفا کرد اما افشای خروج پنهانی ترامپ از آنکارا با تغییر مخفیانه هواپیما، جابهجایی مسیر پرواز و اجرای تدابیر امنیتی کمسابقه به دلیل نگرانی از تهدیدات منتسب به ایران نتیجهای کاملاً معکوس برای کاخ سفید به همراه داشت.
این بار تصاویر و روایتهای منتشرشده نه یک رئیسجمهور شجاع، بلکه فردی ترسو را نشان میداد که تنها به فکر نجات جان خودش بود و کثیری از خبرنگارگان و همراهان را طعمه کرد.
اگرچه تیم امنیتی آمریکا این اقدام را در چارچوب حفاظت از رئیسجمهور توجیه کرد اما بسیاری از رسانهها و ناظران آن را ضربهای حیثیتی به واشنگتن ارزیابی کردند، بهویژه اینکه این ماجرا در حاشیه نشست ناتو رخ داد، جایی که ترامپ در تلاش بود خود را محور اصلی قدرت و رهبری این ائتلاف نظامی معرفی کند اما افشای این عملیات محرمانه بیش از هر چیز تصویری از نگرانی و آسیبپذیری را به نمایش گذاشت.
واکنش رسانهای به فرار ترامپ
افشای ماجرای فرار ترامپ، در رسانههای آمریکایی نیز بازتاب گستردهای داشت. برخی رسانهها تأکید کردند که اصل تهدید امنیتی قابل درک است اما پنهانکاری درباره نحوه خروج رئیسجمهور و ارائه اطلاعات خلاف واقع میتواند اعتماد عمومی را تحت تأثیر قرار دهد.
سی ان ان، با انتقاد از استفاده ترامپ از یک کامیون تدارکاتی برای فرار مخفیانه از خاک یک کشور عضو ناتو به دلیل ترس از ایران، این موقعیت را «خجالتآور» توصیف کرده و نوشت که این «فریب» تصاویر کلیشهای و آسیبزایی را درباره یک «جنگ فرسایشی که ترامپ از پایان دادن به آن ناتوان است» در ذهنها ایجاد کرد.
این شبکه نوشت که صحنه خروج مخفیانه ترامپ پس از نشست ناتو، به عنوان چالشی جدید برای قدرت آمریکا تعبیر میشود. این موضوع پرسشی اساسی را مطرح میکند و آن اینکه اگر رئیسجمهور آمریکا نمیتواند امنیت خود را در خاک یکی از متحدان اصلیاش تضمین کند، «چگونه میتوان ادعاهای دولت او مبنی بر نابودی واقعی توانمندیهای نظامی ایران را باور کرد؟».
نشریه «تایمز» در یادداشتی با عنوان «پرواز شرمآور ترامپ» این عملیات را از منظر سیاسی برای کاخ سفید هزینهزا توصیف کرد. این رسانه نوشت، منتقدان ماجرای خروج مخفیانه ترامپ از ترکیه را در تضاد با تلاشهای او برای نمایش چهرهای مقتدر و جنگی از خود میدانند و این حادثه را نمادی از آشفتگی سیاست آمریکا در قبال ایران قلمداد کردهاند.
شبکه ام اس ان بی سی، این ماجرا را نشانه از دست رفتن کنترل ترامپ بر شرایط توصیف کرد و گفت که رئیسجمهور آمریکا ناچار شده برخلاف روایت رسمی کاخ سفید به صورت مخفیانه و با تدابیر فوقالعاده امنیتی ترکیه را ترک کند. این حادثه نمادی از ناکامی سیاستهای ترامپ در قبال ایران است.
در مقابل، رسانههای نزدیک به ترامپ تلاش کردند اقدام سرویس مخفی را یک عملیات حرفهای حفاظتی جلوه دهند. فاکس نیوز، نوشت استفاده از هواپیمای جایگزین و تاکتیکهای فریب در سفر رؤسای جمهور آمریکا سابقه داشته و اقدام انجامشده در ترکیه بیش از آنکه نشانه ضعف باشد، بخشی از پروتکلهای امنیتی برای مقابله با تهدیدات احتمالی محسوب میشود.
از سوی دیگر، این افتضاح به یکی از سوژههای داغ کاربران در فضای مجازی تبدیل شده است. کاربران با مقایسه این وضعیت با رهبرانی که در شرایط بحرانی در کنار مردم و نیروهای خود باقی ماندهاند، تلاش کردند تصویری متفاوت از مفهوم قدرت و شجاعت در برابر ترس از ترور ارائه دهند.
چرا این ماجرا به یک موفقیت تبلیغاتی برای ایران تبدیل شد
صرفنظر از اینکه تهدید ادعایی علیه ترامپ تا چه اندازه واقعی بوده است اما افشای خروج مخفیانه او از ترکیه به یک دستاورد تبلیغاتی برای ایران تبدیل شد. در سالهای گذشته، مقامات جمهوری اسلامی و افکارعمومی بارها بر خونخواهی سردار قاسم سلیمانی که دیماه ۱۳۹۸ به دستور ترامپ در بغداد ترور شد تأکید داشتند. این موضوع پس از حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران و شهادت رهبر شهید و شماری از فرماندهان و مقامات ارشد در اسفند گذشته، مطالبه خونخواهی از عاملان این جنایت به محور اصلی گفتمان سیاسی ایران تبدیل شد.
در چنین فضایی، انتشار گزارش درباره تغییر مخفیانه هواپیمای ترامپ و اجرای تدابیر امنیتی ویژه برای خروج او از ترکیه، این تصور را در افکارعمومی جهان تقویت کرد که واشینگتن تهدیدات مطرحشده از سوی تهران را جدی میگیرد.
بسیاری از ناظران معتقدند وقتی رئیسجمهور آمریکا ناچار میشود با بالاترین سطح حفاظت امنیتی و از طریق یک عملیات محرمانه جابجا شود، این موضوع نشان دهنده نگرانی واقعی نهادهای امنیتی آمریکا از پیامدهای احتمالی اقدامات گذشته واشینگتن است.
از منظر جنگ روانی نیز این ماجرا به سود ایران تعبیر شد، زیرا این روایت را تقویت کرد که جمهوری اسلامی در پیگیری سیاست خونخواهی و پاسخ به دشمنان خود جدی است، تا حدی که بالاترین مقام سیاسی آمریکا را وادار به اتخاذ تدابیر امنیتی فوقالعاده میکند. ایران همانگونه که در رویاروییهای اخیر نشان داد توانایی پاسخگویی به تهدیدات نظامی را دارد، تلاش میکند این پیام را نیز منتقل کند که موضوع خونخواهی و پیگیری عاملان اقدامات علیه خود را فراموش نکرده و آنرا در اولویتهای راهبردی خود قرار داده است.
خونخواهی، همراه همیشگی ترامپ
با توجه به افشای ترس ترامپ و نهادهای امنیتی آمریکا از تهدیدات ایران، اکنون این پرسش مطرح میشود که آیا او پس از این خواهد توانست همانند گذشته با آسودگی بهویژه به مناطق حساس مانند خاورمیانه، آفریقا و حتی اروپا سفر کند.
اگرچه ترامپ احتمالاً همچنان در نشستها و رویدادهای بینالمللی شرکت خواهد کرد و جایگاه رئیسجمهور آمریکا اجازه نمیدهد صرفاً به دلیل تهدیدات امنیتی از سفرهای خارجی صرفنظر کند اما با آنچه در ترکیه رخ داد نگرانیهای امنیتی پیرامون وی وارد مرحله تازهای شده است.
بنابراین، بعد از این ترامپ نیز شرایطی مشابه نتانیاهو خواهد داشت که پس از صدور حکم بازداشت از سوی دیوان بینالمللی کیفری برخی سفرهای خارجی خود را لغو کرد و در مواردی نیز با تغییر مسیرهای پروازی و اتخاذ تدابیر امنیتی ویژه به کشورهای دیگر سفر کرد تا از هرگونه اقدام احتمالی علیه خود جلوگیری کند.
از اینرو، پیشبینی میشود کاخ سفید در سفرهای آینده ترامپ تمهیدات امنیتی گستردهتری را به اجرا بگذارد. افزایش تعداد هواپیماهای پشتیبان، بهکارگیری هواپیماهای جایگزین، تغییر مستمر مسیرهای پروازی، محرمانه نگه داشتن اطلاعات مربوط به برنامه سفرها و تقویت هماهنگیهای امنیتی با کشورهای میزبان، از جمله اقداماتی است که میتواند برای ارتقای سطح حفاظت از ترامپ مورد توجه قرار گیرد.
افشای خروج مخفیانه ترامپ از ترکیه نشان داد که تهدیدات منتسب به ایران علیه او دیگر صرفاً شعار نیست بلکه به بخشی از محاسبات و ملاحظات جدی نهادهای امنیتی آمریکا تبدیل شده است، موضوعی که به نظر میرسد سایه آن بر برنامهریزی و تدابیر حفاظتی تمامی سفرهای خارجی آینده وی نیز سنگینی خواهد کرد.
