الوقت- تهدید رئیسجمهور آمریکا مبنی بر حمله به زیرساختهای برق در ایران بامداد روز چهارشنبه به وقت تهران به پایان میرسد و ترامپ شامگاه دوشنبه در مصاحبه مطبوعاتی مجدداً بر این ضربالعجل آشکارا بزدلانه و جنایتآمیز که علیه زندگی عادی میلیونها شهروند غیرنظامی است تأکید کرد.
اما این تهدیدات نیز که ناشی از خشم زیاد او از ناکامیهای پی در پی در پیشبرد اهداف نظامی در مواجهه با قدرت نیروهای مسلح و مقاومت دلیرانه ملت ایران است، بویژه آخرین تلاشهای مأیوسانه او برای باز کردن تنگه هرمز از طریق زور نظامی؛ همچنان نتوانسته عزم و اراده ملی برای تحمیل شکست بر دشمن را خدشهدار کند و مقامات ایرانی بر حفظ کنترل هوشمند بر تنگه هرمز چه اکنون و چه برای آینده تأکید دارند. به این معنا که ایران حق خود میداند تا از منافع ملی در کنترل این آبراهه مهم بینالمللی بر اساس نظم جدید امنیتی و حقوقی در خلیج فارس بویژه در رابطه با کشورهای مخاصم دفاع کند.
حال با توجه به تسلیم نشدن تهران در برابر تهدید دشمن، این پرسش مطرح است که آیا ایران همانند دیگر عرصههای جنگ برای وضعیت تهدیدات علیه زیرساختها و در راس آن زیرساختهای انرژی همانند شبکه برق آمادگی دارد؟
ساختار پیچیده و نامتمرکز شبکه برق ایران
کارشناسان حوزه انرژی یکی از دلایل دشواریهای نابود کردن تمام زیرساخت برق ایران در عملیات نظامی را ناشی از ساختار غیرمتمرکز، گسترده پراکنده و متنوع تولید و توزیع برق ایران میدانند.
بر اساس گزارشها حدود ۱۳۰ نیروگاه حرارتی در سراسر کشور دارد که مجموع ظرفیت آنها به حدود ۷۸۰۰۰ مگاوات میرسد. از این میان، حدود ۲۰ نیروگاه بیش از ۱۰۰۰ مگاوات و سه نیروگاه بیش از ۲۰۰۰ مگاوات ظرفیت دارند. بزرگترین نیروگاه ایران، نیروگاه دماوند در پاکدشت با ظرفیت حدود ۲۹۰۰ مگاوات است که در ۵۰ کیلومتری جنوب شرق تهران قرار دارد و ساخت آن حدود ۲ میلیارد یورو هزینه داشته است. نیروگاه نکا در بهشهر، حاشیه دریای خزر، با ظرفیت ۲۲۰۰ مگاوات و نیروگاه رجایی در کرج-قزوین با ظرفیت ۲۰۰۰ مگاوات از دیگر نیروگاههای بزرگ کشور هستند.
نکته مهم اینجاست که شبکه برق ایران خیلی متمرکز نیست. طول شبکه انتقال و فوقتوزیع ایران حدود ۱۳۳۰۰۰ کیلومتر است و اگر خطوط شهری و روستایی را هم به حساب بیاوریم، این رقم به بیش از ۱.۳ میلیون کیلومتر میرسد. این شبکه توسط ۸۵۷۰۰۰ ترانسفورماتور و حدود ۵۰۰۰ پست بزرگ و متوسط پشتیبانی میشود. یعنی این شبکه آنقدر گسترده و پراکنده است که نابود کردنش با چند حمله هوایی، مثل این میماند که بخواهید با یک دبه، یک دریا را خشک کنید.
آیا میشود شبکه برق ایران را نابود کرد؟
تحلیلگران میگویند نابودی کامل شبکه برق ایران از طریق حملات هوایی محدود، عملاً غیرممکن است. دلیل اصلی هم همان پراکندگی جغرافیایی و اندازه عظیم شبکه است. برای نمونه نیروگاه دماوند با وسعت ۲۰۰ هکتار، یعنی حدود ۳۰ برابر میدان آزادی تهران، چندین برج خنککننده و واحد تولیدی پراکنده دارد. برای از کار انداختن کامل این نیروگاه، به یک حمله گسترده و چندین نوبت نیاز است. حالا حتی اگر این نیروگاه را کامل نابود کنیم، فقط ۳.۷ درصد از ظرفیت کل تولید برق ایران از بین رفته است. بخشی از این کاهش را هم میتوان با توقف صادرات برق جبران کرد.
حملات به پستهای برق هم میتواند باعث خاموشیهای موقتی و محلی شود، اما این تجهیزات نسبتاً سریع قابل تعویض و بازسازی هستند. مثلاً بعد از انفجار در پستهای برق غرب تهران و کرج، برق پس از مدت کوتاه یک ساعته برگشت.
همچنین ایران در سالهای اخیر گامهای بلندی به سمت ترویج استفاده از انرژیهای پاک مانند برق خورشیدی برداشته است؛ از ساخت نیروگاههای بزرگ تا پنلهای تأمین برق واحدهای کوچک مسکونی و اداری و تولیدی.
پس آنچه ترامپ تهدید میکند، «نابودی کامل» شبکه برق ایران نیست، بلکه «ضربه زدن نمادین» به چند نیروگاه بزرگ است.
کل تأسیسات انرژی منطقه در معرض موشکهای ایرانی
اما مهمتر از ساختار توزیعی شبکه برق، قدرت تلافیجویانه ایران برای انجام اقدام متقابل علیه همه نیروگاهها، زیرساختهای انرژی و زیرساختهای فناوری اطلاعات کشورهای میزبان پایگاههای آمریکایی و سرزمینهای اشغالی است.
مقامات ایران اعلام کردهاند که اگر به نیروگاههای ایران حمله شود، واکنش تهران محکم خواهد بود به طوریکه با «تخریب تمام تأسیسات انرژی منطقه» پاسخ داده میشود. رژیم صهیونیستی به طور گسترده هدف قرار خواهند گرفت. این پاسخ متقابل، جنگ را از یک درگیری محدود به یک فاجعه تمامعیار منطقهای تبدیل میکند. تأسیسات انرژی عربستان، امارات، کویت، قطر و بحرین، همه در تیررس خواهند بود و این یعنی عرضه انرژی جهان با اختلال کامل مواجه میشود.
بر اساس گزارش موسسه تحقیقاتی «۶ دبلیو ریسرچ»، بازار برق خاورمیانه یکی از بزرگترین و سریعترین بازارهای در حال رشد جهان است. ارزش سرمایهگذاریهای انجام شده در زیرساختهای انرژی منطقه، صدها میلیارد دلار برآورد میشود. کشورهای عربی حوزه خلیج فارس در سالهای اخیر سرمایهگذاریهای عظیمی در توسعه نیروگاههای گازی، انرژی تجدیدپذیر و شبکههای برق انجام دادهاند.
بر اساس گزارش شرکت ضمانت سرمایهگذاری و صادرات عرب (ضمان)، کشورهای عربی بین سالهای ۲۰۰۳ تا ۲۰۲۴ حدود ۳۶۰ پروژه انرژی خارجی به ارزش بیش از ۳۵۱ میلیارد دلار جذب کردهاند. امارات با ۵۷ پروژه به ارزش ۸۸.۵ میلیارد دلار، پیشتاز این سرمایهگذاریها بوده است.
تخریب این تأسیسات، نه تنها میلیاردها دلار سرمایه را نابود میکند، بلکه توانایی این کشورها را برای تأمین برق مورد نیاز صنایع و جمعیت رو به رشد خود نیز از بین میبرد.
ایران حتی ممکن است تأسیسات نفت و گاز را نیز مورد حملات گسترده قرار دهد. با این وجود قیمت نفت و گاز به صورت انفجاری افزایش خواهد یافت و اقتصاد جهانی با تورم افسارگسیخته، رکود اقتصادی و کاهش شدید قدرت خرید مردم در سراسر جهان به ورطه ورشکستگی سوق خواهد یافت.
