به گزارش الوقت، اختلال گسترده در شبکه کنترل ترافیک هوایی آمریکا و توقف سراسری پروازهای خروجی این کشور، بار دیگر آسیب‌پذیری زیرساخت‌های حیاتی ایالات متحده را در برابر بحران‌های فنی و تهدیدهای سایبری آشکار کرد. حادثه‌ای که در جریان آن هزاران پرواز لغو یا با تأخیر مواجه شدند، در شرایطی رخ داد که تنها چند هفته پیش از آن، یک گزارش رسمی کنگره آمریکا درباره ضعف‌های امنیتی سامانه‌های ارتباطی و ناوبری هواپیماها هشدار داده بود.
اگرچه مقام‌های آمریکایی تاکنون حمله سایبری را علت قطعی اختلال اخیر ندانسته‌اند، اما گزارش‌های رسمی نشان می‌دهد زیرساخت هوانوردی این کشور در برابر جعل سیگنال، اخلال در ارتباطات و دستکاری پیام‌های مخابراتی آسیب‌پذیری‌های جدی دارد.
فلج‌شدن آسمان آمریکا در چند ساعت
به گزارش رویترز و آسوشیتدپرس، اداره هوانوردی فدرال آمریکا (FAA) به تازگی پس از بروز اختلال در شبکه ارتباطی مراکز کنترل ترافیک هوایی، دستور توقف پروازهای خروجی در سراسر این کشور را صادر کرد. این دستور از ساعت ۳:۵۴ بعدازظهر به وقت شرق آمریکا اجرایی شد و پس از حدود ۵ ساعت، ساعت ۸:۱۵ شب لغو شد. هواپیماهایی که پیش از صدور دستور در آسمان بودند، اجازه داشتند با استفاده از رویه‌های ایمنی به فرودگاه‌ها برسند، اما پروازهای جدید امکان برخاستن نداشتند.
بر اساس داده‌های فلایت‌رادار۲۴، بیش از ۴۷۰۰ پرواز در روز جمعه لغو و حدود ۱۰ هزار پرواز با تأخیر مواجه شد. آسوشیتدپرس نیز گزارش داد بیش از ۳ هزار هواپیما در جریان این بحران به‌سلامت فرود آمدند و دست‌کم ۸۲۷ پرواز مجبور به تغییر مسیر شدند. برآوردها از تأثیر این اختلال بر بیش از یک‌ونیم میلیون مسافر حکایت دارد. لغو پروازها به روز شنبه نیز کشیده شد و شرکت‌های هواپیمایی برای بازگرداندن هواپیماها و خدمه به برنامه عادی با مشکلات جدی روبه‌رو شدند.
این حادثه دومین توقف سراسری پروازهای خروجی آمریکا پس از حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ محسوب می‌شود. مورد قبلی در ژانویه ۲۰۲۳ و در پی اختلال سامانه اطلاع‌رسانی هوانوردی موسوم به NOTAM رخ داده بود؛ با این تفاوت که توقف اخیر نزدیک به ۵ ساعت ادامه داشت و دامنه اختلال آن بسیار گسترده بود.
احتمال حمله هکری
در ساعات اولیه انتشار خبر، احتمال حمله سایبری به شبکه کنترل ترافیک هوایی آمریکا مورد توجه قرار گرفت؛ زیرا اختلال در ارتباطات رادیویی و داده‌های راداری می‌تواند در صورت وقوع حمله سایبری یا جنگ الکترونیک، پیامدهای جدی برای ایمنی پروازها داشته باشد. با این حال، مارک‌وین مولین، وزیر امنیت داخلی آمریکا، اعلام کرد شواهدی مبنی بر حمله سایبری یا اقدام خرابکارانه در دست نیست. شان دافی، وزیر حمل‌ونقل این کشور نیز منشأ اولیه حادثه را اضافه‌بار در تجهیزات ارتباطی قدیمی دانست.
این حمله نشان داد که نگرانی درباره امنیت سایبری هوانوردی آمریکا جدی است. پیشتر نیز منابع رسمی در آمریکا اعلام کرده بودند که اداره هوانوردی فدرال تهدیدهایی مانند جعل سیگنال و اخلال در امواج ارتباطی را شناسایی کرده، اما هنوز ارزیابی جامع خطر و برنامه مقابله با تمام این تهدیدها را تکمیل نکرده است. همچنین این نهاد از نبود توانایی نظارت و شناسایی بلادرنگ برای همه تهدیدهای مرتبط با طیف فرکانسی خبر داده است.
گزارش رسمی دولت آمریکا هم تأکید می‌کند دو سامانه مهم ارتباطی هواپیماها با ضعف‌هایی در احراز هویت، رمزگذاری و طراحی پروتکل مواجه‌اند. این آسیب‌پذیری‌ها می‌توانند امکان رهگیری یا جعل پیام‌های ارتباطی را فراهم کنند. به بیان دیگر، یک عامل مخرب در سناریوهای مشخص می‌تواند پیام جعلی را به‌گونه‌ای ارسال کند که معتبر به نظر برسد؛ پیام‌هایی که در صورت تشخیص‌ندادن توسط خلبان یا مرکز کنترل، قادرند موجب سردرگمی عملیاتی و اختلال در پرواز شوند.
زیرساخت‌های دهه ۱۹۸۰ در قلب قدرت فناوری جهان
در کنار تهدیدهای سایبری، فرسودگی تجهیزات کنترل ترافیک هوایی آمریکا به یکی از مهم‌ترین محورهای انتقاد تبدیل شده است. شان دافی اعلام کرده بخشی از تجهیزات ارتباطی مورد استفاده در این شبکه، از جمله روترها، سوئیچ‌ها و خطوط انتقال داده، قدیمی هستند و برخی ارتباطات همچنان به فناوری‌های مبتنی بر سیم‌های مسی و سامانه‌های چند دهه قبل وابسته‌اند. او با اشاره به اضافه‌بار تجهیزات گفت این وضعیت باعث تولید داده‌های ناهماهنگ و اختلال در ارتباط میان مراکز کنترل و هواپیماها شده است.
ابعاد این عقب‌ماندگی زمانی روشن‌تر می‌شود که بدانیم اداره هوانوردی فدرال روزانه خدمات کنترل ترافیک هوایی را به بیش از ۴۴ هزار پرواز و حدود ۳ میلیون مسافر ارائه می‌دهد. این شبکه در محدوده‌ای بیش از ۲۹ میلیون مایل مربع فعالیت می‌کند و بیش از ۱۴ هزار کنترل‌کننده ترافیک هوایی دارد. به همین دلیل، اختلال در یک بخش ارتباطی می‌تواند زنجیره‌ای از مشکلات را در فرودگاه‌ها و مسیرهای هوایی سراسر کشور ایجاد کند.
در یکی از نشانه‌های روشن فرسودگی این زیرساخت، اداره هوانوردی فدرال اعلام کرده است قصد دارد دیسک‌های فلاپی مورد استفاده برای انتقال اطلاعات هواشناسی و داده‌های حیاتی را در بیش از ۴۰۰ مرکز خود تا پایان سال ۲۰۲۸ کنار بگذارد. همچنین کنگره در سال ۲۰۲۵ مبلغ ۱۲.۵ میلیارد دلار برای نوسازی تجهیزات این سازمان اختصاص داد، اما دولت ترامپ اکنون خواستار تأمین ۳۰.۱ میلیارد دلار دیگر برای ارتقای زیرساخت‌های فرودگاهی و کنترل ترافیک هوایی شده است. وزیر حمل‌ونقل آمریکا نیز در واکنش به حادثه اخیر، خواستار اختصاص منابع مالی بیشتر برای نوسازی کامل این شبکه شده است.
