الوقت - ایران با در اختیار گرفتن یک زیردریایی بدونسرنشین آمریکایی در نزدیکی تنگه هرمز، وارد یکی از حساسترین لایههای جنگ دریایی با آمریکا شده است؛ رویدادی که حتی با وجود ادعای واشنگتن مبنی بر «قدیمی بودن» و «خرابی» این سامانه، از منظر نظامی و اطلاعاتی اهمیت قابل توجهی دارد. وبگاه تخصصی The War Zone نیز تصریح کرده است که در اختیار گرفتن این سامانه بهصورت نسبتاً سالم برای ایران یک امتیاز «قابل توجه» است.
شکار یک سامانه زیرآبی پیشرفته
سامانهای که از آن بهعنوان زیردریایی بدونسرنشین آمریکایی یاد شده، یک شناور زیرسطحی مدل Dive-LD ساخت شرکت آمریکایی آندوریلاست؛ یک وسیله نقلیه زیرآبی خودران که حدود ۵.۸ متر طول، نزدیک به ۳ تن وزن و توانایی فعالیت در عمق حدود ۶ هزار متری دارد. این سامانه میتواند بسته به پیکربندی، حدود ۱۰ روز در دریا باقی بماند و بخش مهمی از مأموریتهای خود را با سطح بالایی از خودمختاری انجام دهد.
نکته مهم آن است که Dive-LD صرفاً یک زیردریایی کوچک شناسایی نیست. بر اساس گزارش سایت The War Zone، این سامانه برای مأموریتهایی مانند جمعآوری اطلاعات، شناسایی و مراقبت، آمادهسازی اطلاعاتی محیط عملیات، جنگ مین و حتی جایگذاری دقیق تجهیزات در زیر آب طراحی شده است.
«چشم زیر آب» آمریکا در هرمز
اهمیت این اتفاق زمانی بیشتر مشخص میشود که بدانیم آمریکا در ماههای اخیر از سامانههای بدونسرنشین زیرآبی برای عملیات مرتبط با پاکسازی مینهای دریایی در اطراف تنگه هرمز استفاده کرده است. این تجهیزات با استفاده از سونار، دوربین و حسگرهای مختلف میتوانند مینها را شناسایی و موقعیت آنها را ثبت کنند و نیروهای آمریکایی را از نزدیکشدن مستقیم به مناطق خطرناک بینیاز کنند.
از این منظر، شکار این شناور زیرسطحی را نمیتوان صرفاً از دست رفتن یک وسیله چندمیلیوندلاری برای آمریکا دانست؛ زیرا چنین سامانهای میتواند اطلاعات دقیقی درباره بستر دریا، مسیرهای کشتیرانی، موانع زیرسطحی و وضعیت محیط دریایی جمعآوری کند.
منابع آمریکایی هم گفتهاند که نیروهای آمریکایی برای هدایت کشتیها از مسیرهایی در نزدیکی سواحل عمان استفاده میکنند و داشتن نقشههای دقیق و بهروز از بستر دریا برای عبور ایمن کشتیهای بزرگ اهمیت زیادی دارد. بنابراین، مأموریت این شناور زیرآبی میتوانسته فراتر از مینیابی و شامل نقشهبرداری و شناسایی زیرسطحی نیز باشد.
اعتراف مهم آمریکا؛ «خراب شده بود»
واشنگتن در واکنش به اعلام خبر شکار ارزشمند تجهیزات دریایی آمریکا توسط ایران، تلاش کرده اهمیت عملیات را کاهش دهد. یک مقام آمریکایی به The War Zone گفت این پهپاد بیش از یک روز پیش از اعلام ایران دچار نقص فنی شده بود و در حال بررسی آبهای منطقه در حمایت از عملیات آمریکا قرار داشت. این مقام همچنین مدعی شد که سامانه مذکور مدل قدیمیتری بوده و اطلاعات حساس یا سامانههای سونار و رادار طبقهبندیشده همراه نداشته است.
شرکت آندوریل نیز اصل از دست رفتن یک شناور در منطقه را تأیید کرده و تأکید کرده است که این سامانه اساساً برای فعالیت در محیطهای پرخطر و حتی احتمال از دست رفتن طراحی شده است.
با این حال، همین توضیحات آمریکایی یک سؤال مهم ایجاد میکند: اگر سامانه واقعاً بیش از یک روز در آب بوده و محل آن برای آمریکا مشخص نبوده، چگونه نیروهای ایرانی توانستهاند آن را پیدا و تقریباً سالم از آب خارج کنند؟
برخی منابع آمریکایی نیز تصریح میکند که هنوز مشخص نیست آمریکا چه تلاشی برای بازیابی پهپاد انجام داده، اما سالم به دست آمدن آن نشان میدهد نیروهای آمریکایی در مقطعی کنترل موقعیت آن را از دست داده بودند.
ارزش واقعی؛ اطلاعات، نه قیمت
ارزش چنین شکاری را نباید فقط با قیمت خود سیستم شناور سنجید. مهمتر از چند میلیون دلار قیمت یک این شناور پیشرفتهاطلاعاتی است که ایران میتواند از ساختار، حسگرها، ارتباطات، سامانه ناوبری و معماری فنی آن به دست آورد.
منابع آمریکایی گفتهاند حتی اگر این سامانه از نظر واشنگتن یک فناوری کاملاً محرمانه و «نسل آینده» نباشد، همچنان یک سامانه مدرن و فعال در خدمت نیروی دریایی آمریکاست و اطلاعات درباره تواناییها و محدودیتهای آن برای ایران و دیگر کشورها ارزشمند خواهد بود. این رسانهها حتی احتمال بررسی این شناور زیردریایی توسط شرکای بینالمللی ایران از جمله روسیه و چین را مطرح کرده است.
این مسئله از ماجرا برای واشنگتن اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا آمریکا در حال توسعه گسترده جنگافزارهای بدونسرنشین دریایی است و شناور شکار شده توسط ایران بخشی از همین روند محسوب میشود. این شناور همچنین در توسعه نسلهای بزرگتر و پیشرفتهتر پهپادهای زیرآبی آمریکایی نقش داشته است.
تنگه هرمز؛ آزمایشگاه جنگ زیرآبی
از نگاه نظامی، عملیات موفق اخیر ایران یک پیام مهمتر نیز دارد و آن این که جنگ در هرمز فقط جنگ موشکها و شناورها نیست؛ زیر سطح آب نیز به میدان رقابت اطلاعاتی تبدیل شده است.
آمریکا از شناورهای زیرآبی برای شناسایی، مینروبی، نقشهبرداری و پشتیبانی اطلاعاتی استفاده میکند و ایران نیز تلاش میکند این سامانهها را شناسایی و در صورت امکان به غنیمت بگیرد. به همین دلیل، تسلط بر محیط زیرآبی هرمز میتواند به اندازه کنترل سطح آب برای هر دو طرف اهمیت داشته باشد.
ایران پیش از این نیز سابقه تصاحب تجهیزات دریایی بدونسرنشین آمریکا را داشته است؛ از جمله در سال ۲۰۲۲ که نیروهای ایرانی دو شناور بدونسرنشین آمریکایی را برای مدتی در دریای سرخ در اختیار گرفتند. اماشناور جدیدی که ایران به غنیمت گرفته از نظر مأموریت، عمق عملیاتی و قابلیتهای زیرسطحی، سطح متفاوتی از فناوری را نمایندگی میکند.
یک پیروزی اطلاعاتی برای ایران
بسیاری از کارشناسان نیز گفتهاند حتی اگر روایت آمریکا درباره نقص فنی شناور شکار شده توسط ایران را بپذیریم، نمیتوان اهمیت عملیات موفق ایران را نادید گرفت. یک سامانه مدرن آمریکایی در منطقهای بهشدت حساس، پس از از دست دادن کنترل، به دست ایران افتاده و تصاویر آن نیز منتشر شده است.
در شرایطی که واشنگتن تلاش میکند با اتکا به فناوریهای بدونسرنشین، خطر حضور مستقیم نیروهای انسانی در مأموریتهای شناسایی و دریایی را کاهش دهد، تصاحب این تجهیزات نشان میدهد حتی سامانههایی که برای عملیات در محیطهای پرخطر طراحی شدهاند نیز در صورت از دست رفتن کنترل میتوانند به یک منبع اطلاعاتی برای طرف مقابل تبدیل شوند.
در واقع، اهمیت شکار این شناور زیردریایی بیش از آنکه در «غرق کردن یک زیردریایی آمریکایی» باشد، در این است که ایران یک سامانه زیرسطحی مدرن را در محیط عملیاتی هرمز از دسترس آمریکا خارج کرده و فرصت مطالعه و تحقیق پیرامون یک فناوری مورد استفاده نیروی دریایی آمریکا را به دست آورده است.
