الوقت - برکناریهای پیدرپی در سطوح ارشد موساد پس از ناکامی رژیم صهیونیستی در تحقق اهداف اعلامشده جنگ علیه ایران، با انتقادهای جدی در داخل اسرائیل روبهرو شده و برخی تحلیلگران این اقدامات را تلاشی برای انتقال مسئولیت شکست از سطح سیاسی به دستگاه اطلاعاتی ارزیابی میکنند. در تازهترین تحول، رومان گوفمن، رئیس جدید موساد، دو مقام ارشد این سازمان، از جمله رئیس اداره اطلاعات و رئیس بخش ایران، را به دلیل نقش آنها در طرح شکست خورده براندازی جمهوری اسلامی از سمت خود برکنار کرد. هر دو مقام، برخلاف اخراج کامل از سازمان، قرار است در موساد باقی بمانند.
در زمان آغاز جنگ تل آویو و واشنگتن علیه ایران، بسیاری از منابع رسمی و حتی غیررسمی صهیونیستی بارها تاکید کرده بودند که یکی از محورهای اصلی جنگ، برآورد تل آویو درباره امکان ایجاد شورش داخلی و فروپاشی جمهوری اسلامی بود؛ طرحی که بنا بر گزارشهای رسانههای صهیونیستی، با همکاری آمریکا طراحی شده و قرار بود در کنار حملات هوایی، زمینه شورش داخلی و تغییر نظام سیاسی ایران را فراهم کند. با این حال، این سناریو محقق نشد و حکومت ایران همچنان پابرجا ماند.
روزنامه اسرائیل هیوم نیز در تحلیلی با عنوان «اسرائیل جنگ راهبردی را باخت»، تصریح کرده که تل آویو ضربات سنگینی به تهران وارد کرده، اما نظام سیاسی ایران همچنان سر جای خود باقی مانده است. این تحلیل میگوید مسئله اصلی این است که عملیات نظامی رژیم صهیونیستی به تغییر راهبردی پایدار منجر نشده است.
موساد در جایگاه «مقصر شکست»
رسانههای صهیونیستی اکنون درباره شکست تل آویو در عملیات نظامی علیه تهران این پرسش بحث میکنند که چه کسی باید مسئول شکست اهداف جنگ ایران معرفی شود. روزنامه «اسرائیل هیوم» در تحلیلی صریح، برکناریهای اخیر در موساد را «تلاش دیگری برای فرار از مسئولیت» توصیف کرده و نوشته است که نتانیاهو خود طرحهای مربوط به ایران را تأیید کرده بود و رومان گوفمن، که در آن زمان مشاور نظامی او بود، نیز از این طرح حمایت میکرد. این تحلیل تأکید میکند که اکنون با عدم تحقق اهداف جنگ، مسئله اصلی تعیین مسئولیت شکست است.
بر اساس همین گزارش، نتانیاهو پیش از آغاز عملیات دهها جلسه درباره طرح ایران برگزار کرده و پس از بررسی جزئیات، آن را تأیید کرده بود؛ بنابراین نمیتوان تصمیمگیری درباره اهداف و طرح جنگ را صرفاً به موساد نسبت داد. نویسنده همچنین مدعی شده است که نتانیاهو در واشنگتن برای جلب حمایت دونالد ترامپ از عملیات نظامی تلاش کرد و در نهایت مسئولیت بخش مهمی از تصمیمات راهبردی مستقیماً متوجه دفتر نخستوزیری بوده است.
در همین چارچوب، یک منبع مورد استناد «هاآرتص» در گفتوگو با «نشنال» صراحتاً مدعی شده است که گوفمن با برکناری این دو مقام تلاش کرده نتانیاهو را از مسئولیت عدم سقوط دولت ایران دور کند. این منبع همچنین یادآور شده که گوفمن زمانی که مشاور نظامی نتانیاهو بود، از حامیان اصلی طرح تغییر نظام در ایران به شمار میرفت.
تکرار الگوی ۷ اکتبر
منتقدان نتانیاهو این رفتار را با شیوه مواجهه او با شکست امنیتی ۷ اکتبر مقایسه میکنند؛ زمانی که پس از حمله حماس، او بخش قابل توجهی از مسئولیت شکست را متوجه نهادهای امنیتی و نظامی کرد و از پذیرش مسئولیت شخصی خودداری کرد. در فوریه ۲۰۲۶ نیز نتانیاهو در پاسخهای خود به بازرس دولتی رژیم صهیونیستی، بخش عمده مسئولیت شکست ۷ اکتبر را متوجه دستگاه دفاعی و دولتهای پیشین دانست.
از منظر سیاسی، منتقدان معتقدند الگوی رفتار نتانیاهو مشابه واکنشهای او پس از شکست عملیاتهای مداخله جویانهاش است، چون او همواره پس از یک شکست راهبردی، ابتدا نهادهای امنیتی و فرماندهان را در معرض تغییر و برکناری قرار میدهد تا فشار افکار عمومی از سطح سیاسی فاصله بگیرد.
موج تغییرات در رأس موساد
برکناریها در موساد تنها به برکناری دو مقام اخیر محدود نمیشود. گوفمن تنها چند روز پس از آغاز به کار، معاون باسابقه موساد را نیز از سمت خود کنار گذاشت؛ فردی که ۲۲ سال در این سازمان خدمت کرده و چندین جایزه امنیتی را دریافت کرده بود. این اقدام نیز در داخل موساد با انتقادهایی مواجه شد.
در ادامه، برکناری رئیس اداره اطلاعات و رئیس بخش ایران، که هر دو در طراحی طرح تغییر حکومت ایران نقش داشتند، ابعاد سیاسی این تغییرات را بیشتر کرد. «تایمز اسرائیل» نیز گزارش داده که این دو مقام به دلیل ارتباط با طرح ناموفق براندازی حکومت ایران کنار گذاشته شدهاند.
به این ترتیب، منتقدان نتانیاهو معتقدند تل آویو در حال شکل دادن به روایتی است که در آن شکست جنگ ایران بیش از آنکه نتیجه تصمیمات سیاسی و محاسبات راهبردی دولت باشد، حاصل خطاهای اطلاعاتی و عملیاتی موساد معرفی شود. این در حالی است که شواهد منتشرشده در رسانههای عبری نشان میدهد نتانیاهو شخصاً در روند طراحی و تأیید طرح ایران دخالت مستقیم داشته است.
از این منظر، برکناریهای اخیر را میتوان نه صرفاً یک اصلاح ساختاری در موساد، بلکه بخشی از نبرد بر سر «روایت شکست» دانست؛ نبردی که در آن نتانیاهو میکوشد پیش از آنکه مطالبه پاسخگویی سیاسی درباره نتایج جنگ ایران تشدید شود، مسئولیت ناکامی را به سطوح عملیاتی و اطلاعاتی منتقل کند. همانگونه که در پرونده ۷ اکتبر، ارتش و دستگاههای امنیتی به کانون انتقادات تبدیل شدند، اکنون موساد در معرض آن قرار گرفته است که به عنوان حلقه اصلی مسئول ناکامی در تحقق اهداف جنگ ایران معرفی شود.
