به گزارش الوقت، اعلام «جنگ اقتصادی» و محاصره اقتصادی جدید علیه ایران از سوی دولت دونالد ترامپ، در حالی با وعده اعمال شدیدترین تحریمهای تاریخ آمریکا همراه شده که در داخل آمریکا نیز درباره کارآمدی این سیاست تردیدهای جدی مطرح است. ترامپ و وزیر خزانهداری او، اسکات بسنت، مدعیاند فشار اقتصادی جدید میتواند تهران را به عقبنشینی وادار کند؛ اما شماری از مقامها و کارشناسان آمریکایی معتقدند واشنگتن طی چند دهه گذشته تقریباً همه ابزارهای تحریمی خود را علیه ایران به کار گرفته و تهران نیز در همین مدت روشهای مقابله با تحریم و حفظ کانالهای تجاری و مالی خود را توسعه داده است. آسوشیتدپرس نیز در گزارش خود تأکید کرده ایران نزدیک به پنج دهه با تحریمهای آمریکا مواجه بوده و دولت ترامپ اکنون در حال تشدید فشار بر کشوری است که از قبل یکی از تحتتحریمترین اقتصادهای جهان محسوب میشود.
رهبر دموکراتهای سنا: این جنگ شکست کامل ترامپ بوده است
چاک شومر، رهبر اقلیت دموکرات در سنای آمریکا، اگرچه مستقیماً نگفته است که همه تحریمهای ایران بیاثر هستند، اما سیاست فشار و جنگ ترامپ علیه ایران را شکستخورده توصیف کرده است. شومر در واکنش به ادامه جنگ گفته است: «مردم آمریکا بهای شکست کامل ترامپ در ایران را میپردازند» و افزایش قیمت سوخت و آسیب به خانوادههای آمریکایی را نتیجه این سیاست دانسته است.
شومر پیشتر نیز جنگ ترامپ علیه ایران را «بیملاحظه و غیرقانونی» خوانده و گفته بود: «این جنگ باید پایان یابد.» این مواضع نشان میدهد حتی در میان منتقدان دموکرات ترامپ، تمرکز اصلی بر این است که واشنگتن پس از ماهها جنگ، تحریم و فشار حداکثری هنوز به هدف اعلامی خود نرسیده است.
دیپلمات باسابقه سابق وزارت خارجه آمریکا: درخت تحریمها دیگر چیزی برای چیدن ندارد
آلن ایر، دیپلمات باسابقه سابق وزارت خارجه آمریکا و از اعضای تیم مذاکرهکننده آمریکا در توافق هستهای ۲۰۱۵، صریحتر از بسیاری از مقامهای آمریکایی درباره ظرفیت تحریمهای جدید علیه ایران سخن گفته است.
ایر در گفتوگو با الجزیره درباره دور جدید تحریمهای دولت ترامپ گفت: «درخت تحریمها قبلاً چیده شده است.» او این اقدام را ناشی از «سرخوردگی» آمریکا دانست و هشدار داد که فشار اقتصادی جدید الزاماً به تسلیم تهران منجر نخواهد شد.
به گفته ایر، رهبران ایران هنگامی که با تهدیدهای موجودیتی مواجه میشوند، نهتنها تمایل بیشتری به سازش پیدا نمیکنند، بلکه هرگونه عقبنشینی را نشانه ضعف و زمینهای برای افزایش فشارهای بعدی آمریکا میدانند. او بنابراین احتمال «تسلیم» رهبری ایران را کمتر از احتمال تشدید واکنش تهران ارزیابی کرده است.
گروه بحران: فشار بدون راه خروج، بیهودگی است
مدیر برنامه ایران در گروه بحران بینالمللی، نیز در ارزیابی سیاست جدید ترامپ تأکید کرده که واشنگتن در حال تکرار درسهایی است که طی سالهای گذشته بارها تجربه کرده است.
مدیر برنامه ایران در گروه بحران بینالمللی در گفتوگو با آسوشیتدپرس گفت سیاست فشار اقتصادی جدید، موضع ایران را «سختتر» کرده است. او تصریح کرد: «فشار بدون یک راه خروج، تمرینی در بیهودگی است.» به اعتقاد او، مقامهای ایرانی بارها گفتهاند که حتی اگر تحت فشار اقتصادی تسلیم خواستههای آمریکا شوند، ترامپ ممکن است بار دیگر شروط جدیدی مطرح کند.
این ارزیابی، نقطه ضعف اصلی راهبرد «محاصره اقتصادی» آمریکا علیه ایران را برجسته میکند: تحریم زمانی میتواند ابزار مؤثری برای تغییر رفتار باشد که طرف مقابل احتمال واقعی کاهش فشار در ازای امتیازدهی را ببیند؛ در غیر این صورت، فشار اقتصادی میتواند به جای تسلیم، انگیزه برای مقاومت و یافتن مسیرهای جایگزین را افزایش دهد.
ایران چگونه یاد گرفته تحریمها را دور بزند؟
بخشی از نگرانی کارشناسان آمریکایی دقیقاً به سابقه تلاش ایران برای دور زدن تحریمهای آمریکا بازمیگردد. ایران طی سالهای تحریم، شبکههایی برای ادامه صادرات نفت، انتقال پول و تجارت غیرمستقیم ایجاد کرده است. یک تحلیل منتشرشده از سوی مؤسسه خاورمیانه تصریح میکند که ایران در طول سالها در استفاده از بانکداری سایه، واسطههای تجاری، تغییر برچسب و مسیر حملونقل و تجارت منطقهای برای دور زدن محدودیتهای غربی مهارت زیادی پیدا کرده است.
آسوشیتدپرس نیز در بررسی محاصره اقتصادی جدید ترامپ اشاره میکند که امارات متحده عربی در سالهای گذشته به عنوان یکی از مراکز مهم تجارت مجدد، بخشی از شوک تحریمها علیه ایران را جذب میکرد. همین شبکههای تجاری منطقهای یکی از دلایلی است که اجرای تحریمهای ثانویه علیه ایران را برای واشنگتن دشوار میکند.
ایران را نمیتوان به زانو درآورد
تجربه نزدیک به پنج دهه تحریم علیه ایران به این معنا نیست که تحریمها هیچ اثر اقتصادی ندارند؛ برعکس، فشارهای مالی و محدودیتهای تجاری هزینههایی برای اقتصاد ایران ایجاد کردهاند. اما بحث اصلی در میان منتقدان آمریکایی این است که اثرگذاری اقتصادی با توانایی وادار کردن یک کشور به تسلیم سیاسی دو موضوع متفاوت است.
آلن ایر معتقد است بخش عمده ابزارهای تحریمی آمریکا علیه ایران پیشتر استفاده شده و اکنون واشنگتن در حال حرکت به سمت ابزارهایی مانند محاصره دریایی و تحریم چندجانبه است.
از سوی دیگر، تحلیل آسوشیتدپرس نشان میدهد دولت ترامپ برای بستن آخرین کانالهای اقتصادی ایران ناچار است فشار را از شرکتها و نهادهای ایرانی به کشورهای ثالث، از جمله خریداران بزرگ نفت ایران، گسترش دهد؛ اقدامی که میتواند اجرای تحریمها را دشوارتر و هزینههای آن را برای خود آمریکا و شرکایش بیشتر کند.
براین اساس واکنشهای مطرحشده در آمریکا نشان میدهد اعلام «محاصره اقتصادی» ایران بیش از آنکه یک ابزار کاملاً جدید باشد، تلاش برای تشدید ابزاری است که واشنگتن دهههاست علیه تهران استفاده میکند. تفاوت امروز این است که ایران نیز در طول همین چند دهه، تجربه، شبکههای تجاری و سازوکارهای مالی لازم برای کاهش اثر تحریمها را توسعه داده است. به همین دلیل، منتقدانی مانند آلن ایر هشدار میدهند که فشار بیشتر الزاماً به نتیجه سیاسی مطلوب ترامپ منجر نخواهد شد و حتی ممکن است به جای تسلیم، تهران را به سمت مقاومت اقتصادی و دور زدن گستردهتر تحریمها سوق دهد.
