الوقت- تفاهمنامه ۶۰ روزه ایران و آمریکا که قرار بود به پایان جنگ و حل اختلافات دو طرف کمک کند، روز دوشنبه (26 مرداد) بدون دستیابی به نتیجه مشخص به پایان رسید و دورنمای توافق و پایان جنگ را بیش از پیش در هالهای از ابهام قرار داد.
به موازات اتمام این مهلت دوماهه، دونالد ترامپ که پیشتر با تهدید و فشار تلاش میکرد ایران را به دادن امتیاز در مذاکرات وادار کند، پس از پایان این مهلت اعلام کرد که هیچ گفتگو یا مذاکرهای با ایران در جریان نیست و هیچ مذاکرهای نیز برنامهریزی نشده و به محاصره دریایی ادامه خواهد داد. این درحالی است که ایران همچنان شروط آمریکا را نپذیرفته و اختلافات دو طرف بر سر مسائلی مانند تنگه هرمز لاینحل باقی مانده است.
در چنین شرایطی پیشبینیها درباره رویکرد آینده ترامپ در برابر ایران به یکی از مهمترین مباحث فضای تحلیلی و رسانهای در آمریکا تبدیل شده است.
ترامپ در باتلاق جنگ ایران
از نگاه رسانههای بینالمللی، اظهارات اخیر ترامپ بیش از آنکه نشانه قدرت باشد، بیانگر سردرگمی و استیصال واشینگتن است.
روزنامه آمریکایی «واشینگتنپست» صریحترین تصویر از وضعیت ترامپ در جنگ با ایران را ارائه میکند و در گزارشی نوشت: توافق موقت 60 روزه به پایان رسیده، مذاکرات گستردهتر متوقف شده و جنگ همچنان ادامه دارد. لذا ترامپ اکنون در «باتلاق» فرو رفته و پس از دو ماه هنوز نتوانسته راهی برای پایان جنگ پیدا کند.
این روزنامه با کنایه به دولت ترامپ نوشت:کاخ سفید این توافق را «پیشرفتی تاریخی» توصیف کرده بود که به بازگشایی تنگه هرمز و تضمین جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای منجر خواهد شد. اکنون جنگ پایان نیافته، تنگه هرمز همچنان بسته است و هزینههای اقتصادی و سیاسی آن در داخل آمریکا رو به افزایش است و ادامه این رویارویی میتواند ترامپ را در موقعیتی قرار دهد که ریاست جنگی را برعهده داشته باشد که یکی از اصول اصلی هویت سیاسی او را تضعیف میکند.
سی ان ان نیز در گزارشی نوشت: ترامپ و تیمش اکنون به این امید روی فشار اقتصادی حساب کردهاند که تهران را در نهایت به پذیرش شروط آمریکا وادار کنند اما همین تغییر از حمله نظامی به «خفهسازی اقتصادی» نشان میدهد اهداف اولیه جنگ محقق نشده و واشینگتن برای رسیدن به نتیجه، مجبور به تغییر مسیر شده است. با پایان مهلت دوماهه، ایران همچنان راهبرد «صبر و مقاومت در برابر فشار واشینگتن» را دنبال میکند، بنابراین تهدید و فشار ترامپ نتوانسته تهران را به پذیرش خواستههای آمریکا وادار کند.
نیویورکتایمز هم در گزارشی نوشت که پایان مهلت ۶۰روزه بر این واقعیت تمرکز دارد که آمریکا و ایران از ضربالاجل عبور کردهاند، بدون آنکه به توافق جامع برای پایان جنگ برسند و بنابراین وعده دستیابی سریع ترامپ به نتیجه عملاً به یک بحران طولانی تبدیل شده است.
خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز در گزارشی اعلام کرد که ضربالاجل ۶۰ روزه تعیین شده برای پایان دادن به جنگ ایران و دستیابی به توافق هستهای منقضی شد و دو طرف بیش از همیشه از یکدیگر دورتر هستند و آمریکا با «هیچ گزینه خوبی» برای خروج از این جنگ مواجه نیست. از طرفی، پذیرش شروط ایران به معنای اعطای کنترل یک آبراه حیاتی به تهران، اعتراف به شکست است و تشدید جنگ نیز ضمن کاهش بیشتر ذخایر موشکی پیشرفته، اقتصاد جهانی را شوکه کرده و قیمت بنزین را پیش از انتخابات کنگره افزایش میدهد. در نتیجه، هر دو طرف سنگر گرفتهاند به این امید که طرف مقابل زودتر پا پس بکشد اما تاکنون هیچیک این کار را نکردهاند.
والاستریت ژورنال هم در مقالهای با عنوان «گره کور جنگ ایران ترامپ» وضعیت کنونی را بحرانی توصیف میکند. تهدید ترامپ علیه عمان نیز از نگاه این روزنامه نشانه فشار فزاینده روی ترامپ است، زیرا واشینگتن برای رسیدن به توافق هستهای و حل بحران هرمز با موانع جدی روبهرو شده است.
سی بی اس نیوز، در گزارش خود تأکید میکند که مهلت ۶۰روزه برای دستیابی به توافق صلح و بازگشایی هرمز پایان یافته اما هیچ توافقی در این چشمانداز نیست. همزمان تهدیدهای ترامپ علیه عمان و ادامه بنبست هرمز نشان میدهد واشینگتن هنوز نتوانسته حتی یکی از مسائل اصلی جنگ را حل کند و همزمان جنگ در بنبست باقی مانده و ترامپ تهدیدهای خود را افزایش داده است.
فایننشال تایمز، گزارش داد که در تهران احتمال تشدید جنگ جدی گرفته شده و حتی سناریوی حمله به اهداف نظامی آمریکا در اروپا نیز بررسی میشود. معنای این تحول برای ترامپ روشن است که پایان دادن به جنگ از مسیر فشار بیشتر میتواند به جای حل بحران، دامنه جغرافیایی و هزینههای آن را افزایش دهد. به نوشته فایننشال تایمز، نتیجه این جنگ، بازآرایی خاورمیانه به شیوههایی است که احتمالاً پیامدهای بلندمدتی برای واشنگتن خواهد داشت و کشورهای حوزه خلیج فارس در حال بازنگری در میزان اتکای خود به آمریکا بهعنوان ضامن اصلی امنیتشان هستند.
«انپیآر» نیز با اشاره به پایان مهلت توافق تأکید کرد که آمریکا و ایران نتوانستهاند به توافق صلح برسند. این رسانه همچنین تاکید کرد که جنگ، متحدان عرب آمریکا را در موقعیت دشواری قرار داده، بنابراین ترامپ نه تنها با تهران بلکه با پیامدهای منطقهای سیاست خود نیز مواجه شده است.
هشدارهای اندیشکدههای آمریکایی
ارزیابی اندیشکدههای آمریکایی نیز نشان میدهد که ادامه جنگ دستاورد راهبردی تازهای برای واشینگتن به همراه نخواهد داشت.
«مؤسسه مطالعات جنگ و پروژه تهدیدات حیاتی» در گزارش خود اعلام کردند که ساختار سیاسی ایران نشانههایی از آمادگی برای ادامه یا حتی تشدید جنگ با آمریکا و متحدان منطقهای آن دارد و نشان میدهد واشینگتن نباید فرض کند که فشار اقتصادی الزاماً تهران را در کوتاهمدت به تسلیم وادار خواهد کرد.
مؤسسه آمریکایی Defense Priorities در تحلیل اخیر خود جنگ را از منظر یک «معضل امنیتی تشدید شده» بررسی کرده و تأکید میکند که جنگ با ایران به جای حل مشکلات امنیتی آمریکا میتواند وضعیت را پیچیدهتر کند.
مرکز «استیمسون» نیز در تحلیل خود، جنگ ایران را نمونهای از درگیرشدن آمریکا در شبکهای از تعهدات و اتحادهای منطقهای بررسی کرده و هشدار میدهد که تصمیم واشینگتن برای ورود به جنگ تحت تأثیر تعهدات و روابطش با متحدان قرار گرفته و همین مسئله میتواند خروج آمریکا از این جنگ را دشوارتر کند.
موسسه تخصصی Proceedings وابسته به نیروی دریایی آمریکا نیز صراحتاً گفته که «پیروزی سریع» علیه ایران که در ماه مارس وعده داده شده بود تحقق نیافته است. این تحلیل همچنین به نقض تفاهمنامه و فروپاشی آتشبس اشاره میکند و اختلاف بر سر تنگه هرمز را یکی از مسائل اصلی ادامه تنشها میداند.
لی میرینگوف، مدیر موسسه افکارعمومی دانشگاه ماریست نیز گفت:«این جنگ به از بین رفتن اعتماد رأیدهندگان به ترامپ منجر شده و ممکن است پیامدهای بزرگتری در انتخابات کنگره داشته باشد».
نگرانی در اروپا
علاوهبر رسانههای آمریکایی، ارزیابی سایر رسانههای غربی نیز حاکی از این است که واشینگتن در جنگ با ایران به بنبست خورده و با فشارهای نظامی و اقتصادی نتوانسته تهران را وادار به عقبنشینی کند.
رویترز گزارش داد که با پایان مهلت توافق، مذاکرات صلح متوقف شده و نگرانی سرمایهگذاران از نبود چشمانداز حل بحران افزایش یافته است و افزایش قیمت نفت نیز نشان میدهد بازارها جنگ را طولانی میبینند.
رویترز گزارش میدهد ترامپ دیگر خواهان تمدید تفاهمنامه نیست و همزمان ایران حاضر نیست توافق مورد نظر واشینگتن را بپذیرد و در نتیجه، فشار اقتصادی فعلاً جایگزین راهحل سیاسی شده است. از طرفی، تهدید ترامپ علیه عمان نیز نشان میدهد حتی مسیر میانجیگری برای حل بحران هرمز با مشکل مواجه شده است.
روزنامه گاردین نیز نوشت:«با فروپاشی مذاکرات صلح و منقضی شدن ضربالاجل ۶۰ روزه، قیمتها دوباره روند صعودی گرفتهاند. ترامپ نیز با تهدید عمان به بمباران و با اعلام اینکه «هیچ جدول زمانی و عجلهای برای توافق ندارم»، عملاً هرگونه امید به پایان سریع جنگ را از بین برده است.
روزنامه لوموند هم تصویری از جنگ ارائه میدهد که در آن اهداف اولیه تغییر کردهاند و دولت آمریکا تمایل چندانی به توضیح درباره وضعیت واقعی جنگ ندارد، مسئلهای که با ادعای پیروزی سریع ترامپ در تضاد است.
ایندیپندنت گزارش میدهد که همزمان با پایان مهلت آتشبس، ترامپ دوباره ایران را تهدید کرده و خواستار تسلیم تهران شده است. این موضع نشان میدهد واشینگتن به جای اعلام پایان جنگ، ناچار شده تهدیدها را افزایش دهد و نشان میدهد فشار نظامی به نتیجه سیاسی مورد انتظار نرسیده است.
جهان عرب در ابهام رویکرد ترامپ
رسانههای برجسته عربی هم دورنمای روشنی از درگیری ایران و آمریکا متصور نیستند.
روزنامه الشرقالاوسط با اشاره به اعلام ترامپ مبنی بر توقف هرگونه مذاکره با تهران و همزمانی آن با ادامه بسته ماندن تنگه هرمز تأکید کرد که بنبست میان واشینگتن و تهران همچنان پابرجاست و چشمانداز روشنی برای حل بحران دیده نمیشود.
العربی الجدید، با اشاره به پایان دوره ۶۰روزه، فضای پس از توافق را «مبهم» خواند و این سؤال را مطرح کرد که پس از شکست روند توافق، آیا مسیر آینده جنگ خواهد بود یا مذاکره. این گزارش بیان میکند که ضربالاجل ترامپ نتوانسته مسئله اصلی جنگ را حل کند.
الجزیره نیز درباره پایان توافق ۶۰روزه نوشته است:توافق هرمز و تحریمها به پایان مهلت خود رسیده، درحالی که مسئله اصلی همچنان حل نشده است. ترامپ با تشدید محاصره و طرح خواستههای جدید، عملاً به جای پایان جنگ وارد مرحله تازهای از فشار شده است. همچنین تهدید ترامپ علیه میانجیگری مانند عمان نشان میدهد واشینگتن حتی در مسیر دیپلماتیک نیز با مشکل مواجه شده و فشارهای ترامپ به جای گشودن مسیر توافق، روابط او با میانجیها را نیز پیچیده کرده است.
المیادین در مقالهای استدلال کرد که تهدید دولت ترامپ برای اعمال فشار و تحریمهای اقتصادی بیشتر علیه ایران، برخلاف تصور واشینگتن، لزوماً به تسلیم تهران منجر نخواهد شد و حتی میتواند هزینههای سنگینی برای اقتصاد جهانی داشته باشد. چرا که هدف آمریکا از تحریمهای جدید، کاهش درآمدهای نفتی، محدود کردن مبادلات مالی و تضعیف توان دولت ایران برای تأمین نیازهای داخلی است اما تجربه چند دهه تحریم نشان داده که ایران توانایی قابلتوجهی برای سازگاری و دور زدن محدودیتها دارد.
رأی الیوم نیز در مقالهای تأکید کرد که پایان مهلت ۶۰روزه تفاهمنامه اسلامآباد الزاماً به معنای آغاز جنگی جدید نیست بلکه مرحلهای تازه از رویارویی و چانهزنی را رقم زده است. ایران ضمن حفظ کانالهای میانجیگری، حاضر نیست تحت فشار آمریکا به مذاکره بازگردد و تلاش میکند از تنگه هرمز بهعنوان اهرم سیاسی و اقتصادی استفاده کند. در مقابل، واشینگتن همچنان بر فشار اقتصادی، محاصره دریایی و تهدید نظامی تکیه دارد، اما با افزایش هزینههای انرژی و پیامدهای اقتصادی جنگ با محدودیتهایی روبهروست.
در نهایت، ترامپ اکنون در موقعیتی قرار گرفته که هر انتخابی برای او هزینهبر است. ادامه جنگ به معنای گرفتار شدن در یک درگیری فرسایشی و برخلاف وعده او برای پایان دادن به «جنگهای بیپایان» خواهد بود. علاوه بر این جنگ جدید میتواند واکنشهای گستردهتر ایران و افزایش حملات به منافع و زیرساختهای انرژی آمریکا و متحدانش در خلیج فارس را به دنبال داشته باشد. در این میان فشار اقتصادی و محاصرهای که ترامپ بر کارآمدی آن برای تسلیم کردن تهران تأکید دارد، بیش از آنکه یک راهبرد روشن برای پایان جنگ باشد، میتواند تلاشی برای خرید زمان و یافتن راهی برای خروج از بنبستی باشد که عملیات نظامی نتوانسته آن را حل کند و این همان نقطهای است که تحلیلهای اخیر رسانهها بر آن تأکید دارند.
