الوقت- با پررنگتر شدن موقعیت ژئوپلتیکی اردن در معادلات امنیتی منطقه پس از جنگ 40 روزه، این کشور بیش از گذشته در چارچوب سناریوهای صهیونی-آمریکایی نقشآفرینی میکند، رویکردی که بهویژه در تلاش برای ایجاد تقابل با گروههای مقاومت عراق در تحرکات اخیر این کشور نمود یافته است.
در همین راستا، اردن پیامهایی به دولت عراق ارسال کرده و هشدار داده که هرگونه حمله به خاک این کشور از سوی گروههای مقاومت با پاسخ نظامی مواجه خواهد شد. این موضعگیری، روابط میان امان و گروههای عراقی را وارد مرحلهای تازه و پرتنش کرده است.
یک منبع رسمی اردن به الجزیره گفت، عربستان سعودی در پیامی بغداد را از اطلاعات مربوط به نقشههای شبهنظامیان طرفدار ایران برای هدف قرار دادن اردن مطلع کرده و از دولت عراق انتظار دارد اقدامات لازم را برای جلوگیری از انجام هرگونه حمله توسط این گروهها انجام دهد و تأکید کرد که هرگونه حملهای به خاک اردن با پاسخ مستقیم علیه عامل آن مواجه خواهد شد.
این ادعاها درحالی مطرح میشود که عربستان چند روز پیش با این ادعا که تأسیسات نفتی این کشور هدف حملات پهپادی گروههای عراقی قرار گرفته، با همکاری سنتکام حملات هوایی علیه برخی مواضع حشدالشعبی در چند استان عراق انجام داد.
در همین چارچوب، اکنون ریاض و برخی محافل نزدیک به آن مدعی هستند که گروههای مقاومت عراق برای اردن نیز سناریوهایی تهاجمی طراحی کردهاند. این درشرایطی است که گروههای مقاومت هرگونه نقشآفرینی در حملات علیه عربستان را رد کرده و تأکید دارند ریاض تاکنون هیچ سند یا مدرک معتبری برای اثبات این ادعاها ارائه نکرده است. همچنین برخلاف ادعاهای مطرحشده از سوی امان، گروههای مقاومت عراق تاکنون تهدیدی علیه حاکمیت و تمامیت ارضی اردن نبودهاند.
با وجود آنکه اردن در ماههای اخیر به یکی از مهمترین پایگاههای لجستیکی و عملیاتی آمریکا در حمله به مقرهای حشدالشعبی در عمق عراق تبدیل شده، اما گروههای مقاومت عراقی تاکنون هیچ اقدام نظامی مستقیمی علیه این کشور انجام ندادهاند.
این در شرایطی است که پایگاههای نظامی آمریکا در اردن، بهویژه پایگاه هوایی «موفق السلطی» و پایگاه «برج ۲۲»، در شرایطی که واشینگتن بهدنبال کاهش حضور خود در اقلیم کردستان و انتقال بخشی از ظرفیتهای عملیاتی به مناطق امنتر است، اهمیت دوچندانی برای سنتکام پیدا کردهاند. از این منظر، آمریکا نگران آن است که در صورت تشدید تنشها، گروههای مقاومت عراق این پایگاهها را بهعنوان اهداف بالقوه در نظر بگیرند، موضوعی که میتواند جایگاه راهبردی اردن در معادلات امنیتی منطقه را بیش از پیش تحت تأثیر قرار دهد.
ماهیگیری از آب گلآلود اختلافات داخلی عراق
درحالی که تنظیم روابط میان دولت عراق و گروههای مقاومت اساساً یک موضوع داخلی به شمار میرود، برخی کشورهای عربی منطقه با مداخلات سیاسی و امنیتی در تلاشند بر معادلات این پرونده اثر بگذارند.
به گفته منابع الجزیره، اردن به همراه عربستان و کویت، پیامهای دیپلماتیکی را به مقامات عراقی ارسال کردهاند تا خود را حامی رویکرد دولت جدید عراق برای تقویت اقتدار دولت و محدود کردن سلاح به نهادهای رسمی نشان دهند و اقدامات احتمالی آینده علیه تمامیت ارضی عراق را با این توجیه که اقدامی علیه بغداد نیست و صرفاً قرار است منبع تهدید، یعنی گروههای مقاومت را هدف قرار دهد، موجه جلوه دهند یا حداقل از تنشآمیز شدن روابط با دولت الزیدی جلوگیری کنند.
در همین راستا منابع اردنی در گفتگو با الجزیره ادعا کرده که حمله اخیر عربستان علیه تمامیت ارضی عراق "اثبات کننده همکاری سازمانیافته این گروهها با انصارلله یمن است" که به ادعای او، این امر ضرورت اقدامات امنیتی دولت الزیدی را علیه گروههای مقاومت تشدید میکند.
گفتنی است که دولت عراق تحت فشار واشینگتن به گروههای مقاومت تا پایان سپتامبر فرصت داده است تا درباره سرنوشت سلاحهای خود تصمیمگیری کنند. در چنین فضایی، دوگانه حمله و دیپلماسی تهدید دولتهای عربی اقدامی در جهت فشار مضاعف بر دولت الزیدی برای تسریع و پیگیری جدیتر اجرای طرح خلع سلاح میباشد.
تلاش برای ایجاد شکاف در عراق
از طرف دیگر، حاکمان عرب منطقه که با در اختیار قرار دادن فضای سرزمینی به نیروهای آمریکایی عملاً بخشی از جبهه جنگ علیه ایران و محور مقاومت شدهاند، با طرح این هشدارها به دنبال مدیریت تبعات این حمله و جلوگیری از گسترش واکنشها هستند.
از این منظر، هدف از این پیامها ایجاد شکاف در داخل عراق، افزایش نگرانی دولت بغداد از تشدید تنشها و تحت فشار قرار دادن آن برای مهار گروههای مقاومت است تا مانع از هرگونه اقدام تلافیجویانه علیه عربستان شوند، بهویژه آنکه با افزایش مطالبه اننقامگیری و خشم افکار عمومی از این حمله تجاوزکارانه، برخی رهبران مقاومت عراقی اعلام کردهاند پس از پایان مراسم اربعین حسینی (ع)، پاسخ حمله اخیر ریاض را خواهند داد.
شاهد آنکه ظرف چند ساعت پس از رسیدن پیامها به بغداد، علی الزیدی، نخست وزیر عراق جلسهای امنیتی برگزار کرد و پس از آن بیانیهای از سوی فرماندهی عملیات مشترک عراق صادر شد که طی آن، الزیدی بر افزایش سطح آمادگی و تشدید کنترل بر مناطق مرزی و صحرایی و ایجاد سازوکارهایی برای جلوگیری از تکرار هرگونه تخلف تأکید نمود و حتی علیرغم آنکه این سعودیها هستند که در همراهی با آمریکا علیه تمامیت ارضی عراق دست به اقدام نظامی زدهاند، اما فرمانده کل نیروهای مسلح عراق از لزوم آمادگی این نیروها برای خنثی کردن هرگونه تلاشی که کشورهای همسایه را هدف قرار میدهد، خبر داد و تعهد عراق مبنی بر عدم اجازه استفاده از خاکش به عنوان سکوی پرتاب یا گذرگاهی برای حمله به کشورهای برادر را یادآور شد.
وهم قدرت اردنیها
مقامات و تحلیلگران اردنی بر این باورند که با اتخاذ مواضع سختگیرانه و تهدید گروههای مقاومت میتوانند تصویر قدرتمندتری از خود به نمایش بگذارند و هرگونه تهدید احتمالی علیه حاکمیت این کشور را بازدارند.
در این رابطه، هلال الخوالده، سرلشگر بازنشسته اردنی در گفتگو با الجزیره مدعی شد:«پیامهای اردنیها تغییری در معادله بازدارندگی را نشان میدهد، زیرا اردن دیگر به سرنگونی موشکها و پهپادها در حریم هوایی خود بسنده نمیکند بلکه به وضوح اعلام میکند که اگر امنیت ملی به خطر بیفتد، خود منبع تهدید نیز میتواند به یک هدف مشروع تبدیل شود».
الخوالده ادعا کرده که محیط امنیتی پیرامون اردن با نقش رو به رشد گروههای مسلح غیردولتی پیچیدهتر شده که قوانین جدیدی برای درگیری وضع کرده و افزایش هزینه هرگونه حمله در آینده را به یک ضرورت برای بازسازی معادله بازدارندگی تبدیل کرده که از تکرار حملات قبل از وقوع آنها جلوگیری میکند.
الخوالده در ادامه ادعاهای خود گفت:«این پیام به ایران، به عنوان حامی اصلی این گروهها نیز میرسد که استفاده از متحدان ممکن است کشورهای هدف را به فراتر رفتن از سیاست مهار و حرکت به سمت سیاست واکنش مستقیم سوق دهد که در صورت شکست تلاشهای دیپلماتیک، ممکن است دایره رویارویی را گسترش دهد».
الخوالده معتقد است که هرگونه اقدام نظامی اردن، در صورت لزوم، محدود و دقیق خواهد بود و بر اساس دکترین نیروهای مسلح اردن و تجربیات قبلی آنها در انجام حملات خارج از مرزها علیه منابع مستقیم تهدید انجام میشود و تأکید میکند که اردن همچنان راهحلهای سیاسی را ترجیح میدهد اما امنیت و حاکمیت خود را خط قرمز میداند.
ادعای این مقام نظامی سابق اردن در شرایطی مطرح میشود که این کشور بهتنهایی از توان نظامی لازم برای مقابله با گروههای مقاومت عراقی برخوردار نیست و بخش مهمی از توان پدافندی این کشور به سامانههای پیشرفته آمریکایی متکی است که در سالهای اخیر در نقاط مختلف اردن مستقر شدهاند.
با این حال، تحولات اخیر و حملات دقیق موشکی و پهپادی ایران به پایگاههای حافظت شده آمریکایی در منطقه نشان داد که این سامانهها نیز در برابر حملات موشکی و پهبادی مقاومت از بازدارندگی کامل برخوردار نیستند.
