الوقت - سفر بنیامین نتانیاهو به واشنگتن، برخلاف هفت دیدار قبلی او با دونالد ترامپ، این بار بیش از آنکه با هدف هماهنگی درباره تحولات منطقهای انجام شود، تلاشی برای ترمیم روابطی است که پس از جنگ ایران دچار شکاف شده است. اگر در ماههای نخست همکاری دو طرف، کاخ سفید و تلآویو در بسیاری از پروندهها مواضعی نزدیک و هماهنگ داشتند، اکنون نشانههای اختلاف بر سر مهمترین مسائل امنیتی خاورمیانه بیش از هر زمان دیگری آشکار شده است.
نتانیاهو در حالی برای هشتمین بار از زمان بازگشت ترامپ به قدرت وارد کاخ سفید شده که دیگر مانند گذشته از جایگاه تعیینکننده در تصمیمات واشنگتن برخوردار نیست. منابع نزدیک به دولت آمریکا میگویند رئیسجمهور آمریکا در ماههای اخیر تلاش کرده سیاستهای منطقهای خود را مستقل از خواستههای تلآویو تنظیم کند و همین مسئله باعث شده روابط شخصی و سیاسی دو رهبر وارد مرحلهای تازه شود.
سیانان نیز نشانه دیگری از افول جایگاه نتانیاهو در کاخ سفید را فاش کرده است. به گزارش این شبکه، نخستوزیر رژیم صهیونیستی قصد داشت هفته گذشته به واشنگتن سفر کند، اما کاخ سفید حاضر نشد زمانی برای دیدار با او اختصاص دهد. به گفته یک مقام آمریکایی و یک منبع صهیونیستی، نتانیاهو هفتهها در تلاش بود تا دعوتنامه رسمی کاخ سفید را برای گفتوگو درباره ایران و متقاعد کردن ترامپ به اتخاذ موضعی سختتر در قبال تهران دریافت کند، اما رئیسجمهور آمریکا تمایلی به برگزاری این دیدار نداشت و حتی از تلاش برخی مقامات کاخ سفید برای هماهنگ کردن ملاقات با نتانیاهو نیز ابراز نارضایتی کرده بود. در نهایت، تنها پس از آنکه نتانیاهو اعلام کرد برای شرکت در مراسم تشییع جنازه لیندسی گراهام به واشنگتن سفر خواهد کرد، زمینه برگزاری این دیدار در حاشیه سفر او فراهم شد. این روند، از نگاه ناظران، نشان میدهد برخلاف گذشته که دیدارهای نتانیاهو با رئیسجمهور آمریکا به سرعت و با ابتکار کاخ سفید هماهنگ میشد، این بار او ناچار شد هفتهها برای گرفتن وقت ملاقات تلاش کند و در نهایت نیز از یک مناسبت جانبی برای ورود به کاخ سفید بهره ببرد.
ایران؛ محور اختلاف
مهمترین موضوع مورد بحث در دیدار دو طرف، بدون تردید پرونده ایران بوده است. تلآویو مدعی است پس از جنگ، باید فشارهای نظامی و سیاسی بر تهران ادامه یابد تا امکان بازسازی توان نظامی و هستهای ایران از بین برود، اما در مقابل، ترامپ هرچند همچنان گزینه نظامی را کنار نگذاشته، اما تلاش دارد مسیر مذاکرات با تهران را نیز باز نگه دارد و از ورود دوباره آمریکا به یک جنگ گسترده در منطقه جلوگیری کند. در واقع ترامپ نگران هزینههای گسترده جنگ با ایران است و مهمترین دغدغه فعلی او، انتخابات میاندورهای کنگره است. نظرسنجی مشترک رویترز/ایپسوس نشان میدهد تنها ۳۳ درصد آمریکاییها از ادامه جنگ با ایران حمایت میکنند که پایینترین میزان حمایت از زمان آغاز درگیری است. همچنین حدود ۷۰ درصد مردم معتقدند دولت ترامپ اهداف جنگ را به روشنی توضیح نداده است. این موضوع زنگ خطر جدی برای جمهوریخواهان در آستانه انتخابات محسوب میشود. بسیاری از کارشناسان آمریکایی معتقدند حملات نظامی به ایران نتوانسته اهداف راهبردی واشنگتن را محقق کند. تحلیل خبرگزاری رویترز نشان میدهد که بسیاری از کارشناسان تردید دارند افزایش حملات بتواند تهران را وادار به پذیرش خواستههای آمریکا کند و هشدار میدهند تشدید عملیات نظامی تنها خطر گسترش جنگ منطقهای را افزایش میدهد.
در واقع بسیاری از تحلیلگران معتقدند نخستوزیر رژیم صهیونی ادامه فشار نظامی بر ایران را به سود موقعیت سیاسی خود میداند، اما ترامپ چنین محاسبهای ندارد. یک مقام صهیونیستی در گفتوگو با المانیتور این تفاوت را اینگونه توصیف کرده است که ترامپ توان آغاز جنگ را دارد، اما به دلیل هزینههای سنگین سیاسی و اقتصادی تمایلی به ادامه آن ندارد؛ در مقابل، نتانیاهو ممکن است از منظر سیاسی به ادامه بحران نیاز داشته باشد، اما بدون همراهی آمریکا قادر به پیشبرد آن نیست.
تغییر اولویتهای واشنگتن
در حالی که نتانیاهو در دیدار خود با ترامپ بر ایران متمرکز است، دولت آمریکا نگاه گستردهتری به تحولات منطقه دارد. کاخ سفید علاوه بر پرونده ایران، آینده لبنان، وضعیت سوریه، غزه را نیز در اولویت قرار داده است. این تفاوت اولویتها نشان میدهد که واشنگتن دیگر صرفاً از دریچه نگرانیهای امنیتی رژیم صهیونی به خاورمیانه نگاه نمیکند و از طرف دیگر نگران است که همسویی کامل با تل آویو برای واشنگتن پرهزینه باشد.
گزارش میدل ایست هم حاکی از آن است که یکی از نگرانیهای اصلی نتانیاهو، افزایش تصمیمگیریهای مستقل دولت ترامپ در پروندههای حساس منطقهای است. توافق هستهای اخیر آمریکا با عربستان، بررسی فروش جنگندههای پیشرفته به ترکیه و تلاش برای فعال نگه داشتن کانال مذاکره با ایران، همگی نمونههایی هستند که در تلآویو با نگرانی دنبال میشوند و صهیونیستها موفق این پروندهها نیستند. به باور مقامهای صهیونیست، برخی از این تصمیمها بدون هماهنگی قبلی با تلآویو اتخاذ شده و نشان میدهد نفوذ سنتی تل آویو بر روند تصمیمگیری در کاخ سفید نسبت به گذشته کاهش یافته است.
اگرچه ترامپ در ابتدا مدعی شده بود توافق هستهای با عربستان به پیوستن ریاض به توافقهای ابراهیم و برقراری روابط با تل آویو مشروط است، اما تنها چند روز بعد در اظهاراتی متفاوت اعلام کرد که اساساً درباره این موضوع با رهبران سعودی گفتوگویی نداشته است. در مقابل، عربستان نیز تأکید کرده که تا پیش از به رسمیت شناخته شدن حقوق مشروع ملت فلسطین، هیچ برنامهای برای عادیسازی روابط با رژیم صهیونیستی ندارد.
خودداری ترامپ از حمایت نتانیاهو
سفر نتانیاهو به واشنگتن یک سفر عادی نیست، بلکه برای شخص نتانیاهو نیز اهمیت سیاسی ویژهای دارد. او در آستانه انتخاباتی سرنوشتساز قرار دارد و به خوبی میداند که نمایش روابط نزدیک با رئیسجمهور آمریکا میتواند در فضای داخلی اسرائیل به سود او تمام شود.
با این حال، ترامپ تاکنون از اعلام حمایت رسمی از نتانیاهو خودداری کرده است. هرچند رئیسجمهور آمریکا در اظهارات عمومی از نقش نتانیاهو در دوران جنگ تمجید کرده، اما از بیان هرگونه حمایت انتخاباتی یا سیاسی صریح پرهیز داشته است؛ موضوعی که از نگاه ناظران، نشانهای از احتیاط کاخ سفید در قبال آینده سیاسی نتانیاهو است.
آیا روابط به گذشته بازمیگردد؟
المانیتور گزارش داده است که با وجود اختلافات میان تل آویو و واشنگتن، هیچیک از دو طرف تمایلی به تبدیل این شکافها به یک بحران آشکار ندارند. آمریکا همچنان تل آویو را مهمترین شریک راهبردی خود در خاورمیانه میداند و تلآویو نیز به خوبی میداند که بدون حمایت واشنگتن، مدیریت چالشهای امنیتی منطقه دشوار خواهد بود.
با این حال، واقعیت آن است که روابط شخصی ترامپ و نتانیاهو دیگر همان صمیمیت گذشته را ندارد. اکنون هر دو طرف با احتیاط بیشتری با یکدیگر تعامل میکنند و تلاش دارند ضمن حفظ همکاریهای راهبردی، منافع و اولویتهای مستقل خود را نیز دنبال کنند. از این منظر، هشتمین دیدار نتانیاهو و ترامپ را میتوان آزمونی برای آینده روابط دو متحد قدیمی دانست؛ دیداری که نتیجه آن مشخص خواهد کرد آیا دو طرف میتوانند اختلافات اخیر را مدیریت کرده و همکاریهای گذشته را احیا کنند، یا اینکه شکافهای ایجادشده به تدریج به ویژگی ثابت روابط واشنگتن و تلآویو تبدیل خواهد شد.
