الوقت- شامگاه دوشنبه به وقت ایران، شبی خون آلود به وقت آنکارا بود؛ شبی که آندری کارلوف سفیر فدراسیون روسیه در ترکیه به ضرب گلوله افسر پلیسی که گفته می شود از اعضای تیم حفاظت وی بوده، روبروی لنز دوربین عکاسان و فیلمبرداران شبکه های تلویزیونی ترور شد. مثل هر واقعه دیگری که در جهان اتفاق می افتد، ترور سفیر روسیه در آنکارا نیز در ساعات ابتدایی و حتی یک روز بعد از آن در هاله ای از غبار ابهام بود. مشخص نبود آمر این ترور کیست. با توجه به شعاری که «مرت آلتینتاش» پس از شلیک به سفیر در خصوص گرفتن انتقام حلب سر داد، انگشت اتهام پیش از هر چیز به طرف گروه های تکفیری نشانه رفت. اما دولت ترکیه با اظهار نظری در این خصوص، فرضیه ها را بهم زد.
باز هم پای فتح الله گولن در میان است؟
گولن یار دیروز و دشمن امروز اردغان آمر ترور معرفی شد. دولت ترکیه حتی به واشنگتن نیز اعلام کرد که آنکارا و مسکو شبکه گولن را عامل این جنایت می دانند. در اخبار نیز آمد که کارآگاهان پلیس در منزل این فرد کتاب هایی مرتبط با القاعده و شبکه گولن پیدا کرده اند. همانطور که کودتای نافرجام ژوئیه 2016 گردن فتح الله گولن انداخته شد اما هیچگاه مشخص نشد که واقعا چه اتفاقی در آن زمان افتاد.
بسیاری از تحلیلگران و صاحبنظران بر این باورند که آنکارا برای زمینگیر کردن گولن که گویا شبکه ای گسترده در حاکمیت ترکیه دارد، از هر بهانه ای استفاده می کند و این بار، ترور سفیر روسیه را دستاویز کرده است. دست داشتن گولن یا شبکه وفادار به وی در این عملیات تروریستی اظهارنظر رسمی آنکارا در خصوص ترور سفیر روسیه است.
اما سوال بزرگی ایجاد شده است. فتح الله گولن به آمریکا پناه برده و در خاک ایالات متحده آمریکا زندگی می کند. او پشتیبانی دموکرات ها را با خود داشت اما شواهد و مسائل آشکار نشان می دهد که ترامپ و تیم مشاوران وی نظر خوبی نسبت به وی ندارند. تا جایی که مایکل فلین مشاور امنیت ملی ترامپ و رئیس پیشین آژانس اطلاعات دفاعی پنتاگون (DIA) در اظهارنظری در خصوص روابط آمریکا و ترکیه اعلام کرد که واشنگتن باید با استرداد گولن، روابط خود با آنکارا را بهبود بخشد.
مشاور امنیت ملی فردی این حرف را مطرح می کند که امروز متهم به داشتن روابط حسنه با پوتین و روسیه است و حتی فراتر از آن، دموکراتها می گویند حمله سایبری مسکو ترامپ را رئیس جمهور کرد. بنابراین چرا گولن با ترور سفیر روسیه در ترکیه، باید موقعیت خودش در آمریکا را به خطر بیاندازد و راه محاکمه خود در دادگاه های ترکیه را باز کند؛ آمریکایی که به زودی تحت فرماندهی ترامپ اداره می شود. بنابراین می توان این ادعای ترکیه را کمی دور از واقعیت دانست.
و اما جبهه النصره
جبهه النصره سابق و فتح الشام (جفا) فعلی، گروهی بود که بیشترین شکست را در حلب محتمل شد. در گیرودار شادی آزادسازی بزرگترین شهر سوریه از دست تروریست ها، سفیر روسیه در ترکیه را قتل رساندند. سفیری که منابع خبری از نقش سازنده او در بازسازی روابط ترکیه و سوریه و خروج معارضان از حلب خبر می دهند. فتح الشام دو روز پس از این واقعه، به طور رسمی مسئولیت ترور کارلوف را بر عهده گرفت. چه تعابیری از اقدام جبهه النصره می توانیم داشته باشیم؟ اینبار نیز اتفاقی که افتاد نه یک مساله داخلی، که فرامرزی و مربوط به تحولات سوریه است.
اول؛ گرفتن زهر چشم از روسیه و تلافی آزادسازی حلب. به خاطر آزادسازی این شهر و تلافی نابودی تروریست ها. این بدیهی ترین تعبیر از اتفاق اخیر است.
دوم؛ اعلام حضور در خاک ترکیه و نفوذ در لایه های امنیتی. هنوز هیچ منبع رسمی اعلام نکرده است که آلتینتاش چگونه در آن گالری حضور داشته و مسلح، پشت سر سفیر روسیه ایستاده است. برخی می گویند ضارب، جزو تیم حفاظتی سفیر روسیه بوده که از طرف پلیس ترکیه منصوب شده است. منابع دیگر نیز ذکر می کنند که او مامور اخراجی پلیس استانبول بوده است و بالاخره منابعی نیز می گویند که وی با ارائه کارت شناسایی به ماموران امنیتی به عنوان نیروی حفاظت وارد گالری شده است. اگر هر کدام از این فرضیه ها درستتر باشد، خبر از رخنه ای بزرگ در تشکیلات پلیسی ترکیه و حضور نیروهای افراطی وابسته به گروه های تروریستی می دهد.
سوم؛ انحراف رسانه ها از موضوع حلب. شب خون آلود آنکارا، تمرکز برخی رسانه ها بر روند خروج غیرنظامیان و معارضان از حلب را به ترور سفیر روسیه منحرف کرد.
چهارم؛ تاثیرگذاری بر نشست سه جانبه مسکو. این ترور روز قبل از دیدار و گفتگوی وزرای خارجه ایران، روسیه و ترکیه اتفاق افتاد و برخی ناظران آن را برای تحت الشعاع قرار دادن این رویداد تفسیر کردند.
پنجم؛ بر هم زدن روابط مسکو- آنکارا. ساقط کردن جنگنده روس ها که سال گذشته اتفاق افتاد، تنشی بی سابقه در روابط مسکو و آنکارا ایجاد کرد اما بعد از فراز و نشیب های فراوان دوباره به حالت اول خود بازگشت. ترور سفیر روسیه می توانست تنشی دیگر ایجاد کند اما واکنش سنجیده مسکو راه را برای بهره برداری بعدی تروریست ها ببندد.
محسن صالحی خواه
