الوقت- درحالی که عراقیها خواستار بازگشایی مرزهای زمینی و هوایی با ایران هستند اما دولت علی الزیدی نه تنها این مطالبات را بی‌پاسخ گذاشته بلکه اخیراً یکی از مهم‌ترین گذرگاههای زمینی میان دو کشور را نیز مسدود کرده است.
دولت عراق از روز چهارشنبه (21 اکتبر) با استناد به ضرورت انجام اقدامات فنی و لجستیکی و بازسازی زیرساختها، تردد مسافران و انتقال کالا از گذرگاه مرزی الشیب (چذابه) را تا اطلاع ثانوی متوقف کرد. با این حال، نبود زمان‌بندی مشخص برای بازگشایی مرز و ارائه توضیحات ضدونقیض موجی از واکنشها را به همراه داشته است. در این میان، مردم استان میسان که بیشترین آسیب را از توقف مبادلات تجاری متحمل شده‌اند، همچنان با ادامه اعتراضات خود خواستار بازگشایی هرچه سریعتر این گذرگاه هستند.
در تازه‌ترین اعتراضات، شماری از رانندگان کامیون و تاکسی و نیز کارگران شاغل در گذرگاه مرزی چذابه در روزهای اخیر در استان میسان در جاده منتهی به این گذرگاه دست به تجمع زده و خواستار بازگشایی مجدد آن و انتقال مطالبات خود به بغداد شدند. معترضان اعلام کردند که تعطیلی مرز، منابع درآمد و منافع تجاری آنها را تحت تأثیر قرار داده است.
حسین المریانی، عضو شورای استانی میسان اظهار داشت که بسته شدن گذرگاه چذابه به اقتصاد این استان آسیب رسانده است و هشدار داد که اگر این گذرگاه همچنان بسته بماند ممکن است مردم میسان واکنش شدیدتری نشان دهند.
بسته ماندن گذرگاههای مرزی صدای نمایندگان پارلمان را نیز درآورده است. مهدی آمرلی، رئیس فراکسیون پارلمانی «بدر» نیز گفت که تصمیم برای بستن این گذرگاه مرزی نشان دهنده آشفتگی آشکار در روند تصمیم‌گیری است و این اقدام مستقیماً به افزایش قیمتها دامن می‌زند و بار مضاعفی را بر دوش شهروندان دارای درآمد محدود می‌گذارد. آمرلی توضیح داد که توجیه دولت مبنی بر اینکه این گذرگاه غیرقابل استفاده است، نادرست بوده و هیچ‌گونه نقص فنی یا اداری که توجیه‌کننده چنین تعطیلی باشد وجود ندارد.
اهمیت این مسئله برای استان میسان از آن جهت است که بخش قابل‌توجهی از خانوارهای منطقه به فعالیتهای مرتبط با حمل‌ونقل، تجارت مرزی و رفت‌وآمد مسافران وابسته هستند. ثامر قاسم داوود، رئیس سازمان کل گمرک عراق روز پنجشنبه (7 آبان) اعلام کرد:«درآمد این گذرگاه در شرایط فعالیت می‌تواند روزانه به ۲ تا ۴ میلیارد دینار عراق برسد، رقمی معادل حدود ۱.۳ تا ۲.۶ میلیون دلار».
بنابراین، بسته ماندن این مرز حیاتی، ضربات اقتصادی سنگینی را به مردم و حتی دولت عراق وارد می‌کند ولی با این حال، بغداد به بهانه‌های واهی از بازگشایی فوری این مرز خودداری می‌کند. فرماندهی عملیات میسان اعلام کرده که تاکنون هیچ دستور رسمی از بغداد مبنی بر زمان بازگشایی گذرگاه و ازسرگیری تردد تجاری دریافت نکرده است.
خسارتهای تجاری به عراقیها به قدری زیانبار است که رئیس شورای استانداری میسان اخیرا در حمایت از مردم محلی به دولت برای بازگشایی گذرگاه چذابه ضرب‌الاجل تعیین کرد و هشدار داد که در صورت باز نشدن این گذرگاه در مهلت تعیین‌شده، مردم عراق به نافرمانی مدنی و مسدود کردن راه‌ها در استان متوسل خواهند شد.
در مقابل، الزیدی به جای رسیدگی به مطالبات معترضان، دستور تشکیل پرونده و تحقیق درباره عملکرد او را صادر و درنهایت این مقام عراقی را از سمت خود برکنارکرد تا صدای مخالفتها را بویژه در میان مسئولان دولت خفه کند. این اقدامات نشان می‌دهد که دولت عامدانه در مسیر مسدودسازی گذرگاههای مرزی گام برمی‌دارد و بازسازی زیرساختها و ضرورت انجام اقدامات فنی و امنیتی بهانه‌ای بیش نیست.
کمبود کالا و افزایش قیمتها در میسان
ایران و عراق روابط تجاری گسترده و چندلایه‌ای دارند و از صادرات مواد غذایی و محصولات کشاورزی گرفته تا مصالح ساختمانی، فولاد، محصولات پتروشیمی، کالاهای مصرفی و انرژی از طریق همین مرزهای زمینی انجام می‌شود.
بخش قابل توجهی از صادرات ایران به عراق را مواد غذایی، محصولات کشاورزی و کالاهای مصرفی تشکیل می‌دهد و بسیاری از این محموله‌ها نیز فاسد شدنی هستند و به همین دلیل، طولانی شدن توقف در این گذرگاه‌ها می‌تواند به بخش‌های مختلف بازار عراق فشار وارد کند.
کامیون‌های حامل میوه، سبزیجات و سایر محصولات کشاورزی نمی‌توانند برای مدت طولانی در صف‌های مرزی یا پارکینگ‌های دو طرف مرز منتظر بمانند و هر روز تأخیر می‌تواند موجب کاهش کیفیت، افزایش ضایعات و در نهایت افزایش قیمت کالا برای مصرف کننده شود.
روزنامه المدى، روز دوشنبه در گزارشی درباره پیامدهای اقتصادی تعطیلی مرز چذابه نوشت که این اقدام سبب بیکاری صدها راننده، کارگر، صاحبان مشاغل خدماتی، باربران و فعالان حمل‌ونقل شده است و ادامه تعطیلی می‌تواند قیمت مواد غذایی، مصالح ساختمانی و کالاهای مصرفی را افزایش دهد.
رسانه‌های عراقی به نقل از شماری از صاحبان عمده‌فروشی سبزیجات در بازار عمده‌فروشی العماره در میسان گزارش دادند که ورود محصولات کشاورزی به این استان به شدت کاهش یافته است. به گفته آنان، پس از بسته‌شدن چذابه، سبزیجات ایران باید از مسیر شلمچه در استان بصره به میسان منتقل شوند که این تغییر مسیر سبب افزایش هزینه حمل‌ونقل از بصره تا میسان و اضافه‌شدن آن به قیمت نهایی کالا می‌شود. از طرفی، زمان رسیدن محصولات به بازار و مصرف‌کننده را نیز طولانی می‌کند.
بغداد زیر فشار واشینگتن و ریاض
با توجه به عملکرد دولت الزیدی در رسیدگی به مطالبات مردم عراق، این شائبه مطرح شده که بغداد تحت تأثیر فشارهای خارجی به‌ویژه از سوی آمریکا و عربستان سعودی اقدام به بستن مرزهای تجاری با ایران کرده است، اقدامی که با توجه نارضایتی‌های عمومی و مخالفت مسئولان محلی کاملا مشخص است که در تعارض با منافع ملی و استقلال و حاکمیت عراق قرار دارد.
این درحالی است که ایران یکی از شرکای مهم تجاری عراق به شمار می‌رود و حجم مبادلات تجاری دو کشور در سال ۲۰۲۵، بنا بر اعلام دولت عراق حدود ۱۲ میلیارد دلار بوده است و این کشور نزدیک به یک‌پنجم صادرات غیرنفتی ایران را به خود اختصاص داده است.
اهمیت و مزایای مراودات تجاری و انرژی با ایران به‌گونه‌ای بوده که تقریبا تمامی دولت‌های پیشین عراق برای توسعه این روابط برنامه‌ریزی و اهتمام داشته‌اند تا جایی که بر اساس هدف‌گذاری‌های انجام شده، قرار است حجم تجارت سالانه دو کشور در سالهای آینده به ۳۰ میلیارد دلار افزایش یابد.
در این چارچوب منتقدان مانع‌تراشی در روابط اقتصادی با ایران معتقدند که اگرچه دولت عراق در شرایط پرتنش منطقه با فشارهای سیاسی و امنیتی متعددی از سوی واشینگتن و ریاض مواجه است اما فشارهای خارجی نباید بهانه‌ای برای تضعیف روابط اقتصادی و مناسبات همسایگی با ایران شود. چه‌بسا تداوم بسته ماندن مرزها بیش از ایران، به مردم عراق آسیب وارد می‌کند که اعتراضات هفته‌های اخیر نیز بر آن صحه می‌گذارد. این اعتراضات نشان می‌دهد که وضعیت معیشتی مردم مناطق مرزی و فعالیت کسب‌وکارهای محلی در پی تعطیلی گذرگاه‌ها با چالشهای جدی مواجه شده است.
جالب‌تر اینکه اقدام بغداد برای تداوم بسته نگه داشتن مرزهای زمینی با ایران درحالی است که دولت الزیدی برنامه ریزی کرده که در سال 2027 گذرگاههای مرزی با همسایگان را توسعه دهد و با کسب درآمدهای بیشتر از این مسیرها، وابستگی به پترودلارهای نفتی را کاهش دهد.
درکل، مرزهای ایران و عراق فقط گذرگاههای تجاری نیستند بلکه شریان‌هایی حیاتی برای جریان کالا میان دو کشور هستند و تداوم انسداد آن می‌تواند از دامنه آثار خود را از پایانه‌های مرزی فراتر رفته و با اختلال در تأمین کالا، افزایش هزینه‌ها و رشد قیمتها را تحت فشار قرار دهد.
