الوقت - با نزدیک شدن به پایان دوره دوم مسئولیت آنتونیو گوترش بهعنوان دبیرکل سازمان ملل متحد، رقابت برای انتخاب جانشین او وارد مرحله حساس شده است؛ رقابتی که میتواند بر نحوه مواجهه سازمان ملل با بسیاری از پروندههای بی المللی از جمله جنگ غزه، مسئله فلسطین، اشغالگری و عملکرد رژیم صهیونیستی در سالهای آینده اثر بگذارد.
گوترش در پایان سال ۲۰۲۶ از سمت خود کنار میرود و دبیرکل جدید از اول ژانویه ۲۰۲۷ کار خود را آغاز خواهد کرد. در حال حاضر چند نامزد اصلی برای این سمت مطرح هستند و شورای امنیت نیز نخستین نظرسنجی غیررسمی خود را میان نامزدها انجام داده است. در این رأیگیری، ربکا گرینسپن، معاون سابق رئیسجمهور کاستاریکا و رئیس کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل، با ۱۰ رأی «تشویق» در جایگاه نخست قرار گرفت و کارولین رودریگز-بیرکت از گویان و رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، در رتبههای بعدی قرار گرفتند.
در این میان به نظر میرسد انتخاب دبیرکل سازمان ملل برای صهیونیستها بسیار تعیین کننده است.
چرا انتخاب دبیرکل برای رژیم صهیونیستی اهمیت دارد؟
دبیرکل سازمان ملل اگرچه اختیار تصمیمگیری مستقل به اندازه دولتهای عضو ندارد، اما یکی از مهمترین جایگاههای سیاسی و دیپلماتیک در نظام بینالملل را در اختیار دارد. او میتواند بحرانها را در دستور کار سازمان ملل قرار دهد، میان طرفهای درگیر میانجیگری کند، درباره بحرانهای انسانی هشدار دهد و از ظرفیت سیاسی و رسانهای سازمان ملل برای فشار بر طرفهای مناقشه استفاده کند.
دبیرکل همچنین نقش مهمی در مدیریت دستگاه اداری سازمان ملل و انتصاب شماری از مقامهای ارشد این سازمان دارد؛ بنابراین انتخاب فردی با رویکرد متفاوت میتواند در جهتگیری سیاسی و دیپلماتیک سازمان ملل نیز اثرگذار باشد.
از سوی دیگر، سازوکار انتخاب دبیرکل باعث شده است که قدرتهای بزرگ، بهویژه پنج عضو دائم شورای امنیت، نقش تعیینکنندهای در این فرآیند داشته باشند. براساس روند موجود، نامزد نهایی باید از شورای امنیت توصیه دریافت کند و برای عبور از این مرحله، حداقل ۹ رأی موافق و نبود وتوی اعضای دائم ضروری است؛ سپس مجمع عمومی او را منصوب میکند.
به همین دلیل، رقابت بر سر دبیرکلی در عمل فقط رقابت میان نامزدها نیست؛ بلکه عرصهای برای رایزنی و اعمال نفوذ دولتها و گروههای سیاسی در پایتختهای مؤثر جهان نیز محسوب میشود.
خشم رژیم صهیونیستی از گوترش
یکی از دلایل اهمیت این انتخابات برای رژیم صهیونیستی، تجربه روابط پرتنش این رژیم با سازمان ملل در دوران گوترش است.
روابط میان دو طرف پس از آغاز جنگ غزه در اکتبر ۲۰۲۳ بهشدت تیره شد. اظهارات گوترش درباره اینکه حمله ۷ اکتبر در خلأ رخ نداده است، خشم مقامهای رژیم صهیونیستی را برانگیخت. این اختلافات در ادامه بر سر وضعیت انسانی غزه، فعالیت آژانس امدادرسانی و کاریابی سازمان ملل برای آوارگان فلسطینی «آنروا»، عملیات نظامی در غزه و نقش نیروهای سازمان ملل در منطقه تشدید شد.
اوج این تنش زمانی بود که رژیم صهیونیستی گوترش را «عنصر نامطلوب» اعلام و ورود او به سرزمینهای تحت کنترل خود را ممنوع کرد. سازمان ملل این اقدام را نپذیرفت و شورای امنیت نیز از گوترش حمایت کرد.
رژیم صهیونیستی همچنین فشار گستردهای علیه آنروا وارد کرد و از ممنوعیت فعالیت این نهاد در داخل سرزمینهای تحت کنترل خود حمایت کرد. این اقدام با واکنشهای بینالمللی مواجه شد و نگرانیها درباره آینده کمکرسانی به فلسطینیان را افزایش داد.
در چنین شرایطی، طبیعی است که تلآویو علاقهمند باشد دبیرکل آینده سازمان ملل رویکردی متفاوت با گوترش داشته باشد؛ فردی که از نگاه رژیم صهیونیستی کمتر در برابر اقدامات آن موضع انتقادی بگیرد.
سفیر رژیم صهیونیستی در سازمان ملل هم پس از نخستین رأیگیری غیررسمی شورای امنیت گفت دبیرکل آینده باید با آنچه او «یهودستیزی نهادینهشده» در بخشهایی از سیستم سازمان ملل میخواند، مقابله کند و سازمان ملل را به رعایت برابری میان اعضا وادار کند. این اظهارات نشان میدهد که تلآویو از دبیرکل آینده انتظار دارد رویکرد سازمان ملل نسبت به رژیم صهیونیستی تغییر کند.
گرینسپن؛ نام حساس
در میان نامزدهای فعلی، نام ربکا گرینسپن توجه ویژهای را به خود جلب کرده است. او در نخستین نظرسنجی غیررسمی شورای امنیت در صدر قرار گرفت و در صورت انتخاب، نخستین زن و نخستین فرد یهودی خواهد بود که به دبیرکلی سازمان ملل میرسد.
گرینسپن دختر خانوادهای یهودی است که والدینش پس از هولوکاست از اروپا به آمریکای مرکزی مهاجرت کردند. اما این پیشینه بهخودیخود به معنای همسویی او با سیاستهای رژیم صهیونیستی نیست.
اتفاقاً نکته قابل توجه این است که سازمان تحت مدیریت گرینسپن، یعنی کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل، درباره خسارتهای اقتصادی ناشی از اشغال سرزمینهای فلسطینی توسط رژیم صهیونیستی گزارشهای متعددی منتشر کرده است. از این رو، نمیتوان صرفاً بر اساس پیشینه خانوادگی او نتیجه گرفت که وی «نامزد رژیم صهیونیستی» است.
در این میان، نقش آمریکا بسیار مهم است. واشنگتن یکی از پنج عضو دائم شورای امنیت است و بنابراین میتواند با وتوی خود مانع عبور یک نامزد شود.
رقابت امسال نیز نشان داده که آمریکا ملاحظات خاص خود را دارد. برای نمونه، واشنگتن با نامزدی میشل باشله، رئیسجمهور سابق شیلی و کمیسر عالی سابق حقوق بشر سازمان ملل، مخالفتهایی را مطرح کرده است.
از سوی دیگر، رافائل گروسی نیز یکی از نامزدهای مهم است؛ فردی که به دلیل سالها فعالیت در رأس آژانس بینالمللی انرژی اتمی، تجربه گستردهای در تعامل با قدرتهای بزرگ دارد، اما با مخالفت روسیه مواجه شده است. بنابراین، اگرچه لابی رژیم صهیونیستی میتواند تلاش کند فضای سیاسی پیرامون نامزدها و نگاه دولتهای غربی به آنها را تحت تأثیر قرار دهد، تصمیم نهایی به موازنه پیچیدهای میان آمریکا، روسیه، چین، فرانسه و انگلیس در شورای امنیت وابسته است.
در واقع انتخابات دبیرکل آینده سازمان ملل را میتوان بخشی از رقابت بزرگتر بر سر آینده نقش سازمان ملل در مناقشات بینالمللی دانست.
اگر دبیرکل آینده فردی باشد که روابط نزدیکی با آمریکا و متحدان غربی آن داشته و تمایل کمتری به رویارویی سیاسی با رژیم صهیونیستی نشان دهد، احتمالاً فضای دیپلماتیک پیرامون پرونده فلسطین برای تلآویو مساعدتر خواهد شد.
در مقابل، اگر فردی مستقلتر و فعالتر در حوزه حقوق بینالملل و مسائل انسانی انتخاب شود، احتمال تداوم رویکرد انتقادی سازمان ملل نسبت به جنگ غزه و سیاستهای رژیم صهیونیستی افزایش خواهد یافت.
از همین رو، رقابت بر سر جانشین گوترش تنها رقابت بر سر یک مقام بینالمللی نیست؛ بلکه بخشی از نبرد گستردهتر بر سر آینده جایگاه سازمان ملل در مسئله فلسطین و میزان توانایی این سازمان برای اعمال فشار سیاسی بر رژیم صهیونیستی است.
