الوقت - در حالی که دولت آمریکا همچنان از ارائه گزارش نهایی درباره حمله به مدرسه دخترانه «شجره طیبه» در میناب خودداری میکند، شبکه سی.ان.ان در گزارشی اختصاصی از وجود تأخیر غیرعادی در روند بررسی این حمله پرده برداشت؛ تأخیری که به گفته منابع آگاه، ناشی از خودداری فرماندهان نظامی آمریکا از آغاز یکی از مهمترین مراحل تحقیقات اطلاعاتی بوده است.
بر اساس این گزارش، ماهها پس از حمله به مدرسه میناب، فرماندهان ارتش آمریکا هنوز دستور انجام بازبینی استاندارد اطلاعاتی (Intelligence Review) را صادر نکردهاند؛ مرحلهای که به طور معمول پس از عملیاتهای مهم نظامی برای بررسی صحت اطلاعات، نحوه انتخاب هدف، میزان خسارات و شناسایی خطاهای احتمالی انجام میشود. سه منبع آگاه به سی.ان.ان گفتهاند این روند عمداً متوقف مانده و برخلاف رویه معمول ارتش آمریکا، هیچ ارزیابی جامع اطلاعاتی درباره این حمله انجام نشده است.
گزارش سی.ان.ان این پرسش را مطرح میکند که چرا فرماندهان نظامی آمریکا برخلاف رویه شناختهشده خود، اجازه انجام یک بررسی اطلاعاتی کامل را ندادهاند. به گفته منابع این شبکه، چنین بازبینیهایی معمولاً برای استخراج درسهای عملیاتی، شناسایی اشتباهات و جلوگیری از تکرار آنها انجام میشود، اما در پرونده مدرسه میناب این روند ماهها متوقف مانده است؛ موضوعی که انتقادهایی درباره پنهانکاری و سانسور در روند تحقیقات ارتش آمریکا برانگیخته است.
شواهد مستقل چه میگویند؟
گزارش سی.ان.ان در شرایطی منتشر شده که پیش از این نیز بررسیهای مستقل رسانههایی مانند نیویورکتایمز، ان پی آر، سی.بی.سی و بیبیسی با استفاده از تصاویر ماهوارهای، بقایای مهمات و تحلیلهای میدانی، مسئولیت آمریکا در حمله به مدرسه میناب را تائید کرده بودند. این تحقیقات همچنین نشان داده بود که محل مورد اصابت، بخشی از منطقه عملیات ارتش آمریکا بوده و شواهد موجود با استفاده از موشک کروز تامهاوک توسط نیروهای آمریکایی همخوانی دارد.
خبرگزاری رویترز هم گزارش داد که بر اساس یافتههای اولیه تحقیق داخلی ارتش آمریکا، موشک آمریکایی به مدرسه اصابت کرده و علت اصلی حادثه، استفاده از اطلاعات هدفگیری قدیمی (Outdated Intelligence) بوده است.
تحقیق نیویورکتایمز با استفاده از تصاویر ماهوارهای، دادههای میدانی و تحلیل نظامی نتیجه گرفت که مدرسه در جریان حمله دقیق آمریکا به پایگاه دریایی سپاه در مجاورت آن هدف قرار گرفته است. این روزنامه همچنین نوشت بررسی داخلی ارتش آمریکا نیز مسئولیت آمریکا را تأیید کرده است.
تصاویر منتشرشده از محل حادثه، قطعاتی از سامانه هدایت موشک را نشان داد که نام شرکت آمریکایی روی آن حک شده بود. بررسیهای بعدی این قطعات را به قرارداد نیروی دریایی آمریکا با شرکتریتون برای تولید موشکهای تاماهاوک مرتبط دانست.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، فرماندهان نظامی آمریکا با وجود هشدار کارشناسان اطلاعاتی مبنی بر قدیمی بودن دادههای هدفگیری، عملیات را تأیید کردند.
مجموع این شواهد، از گزارشهای تحقیقی رسانههای غربی و یافتههای اولیه منابع داخلی آمریکا، تصویری منسجم ارائه میکند که نقش مستقیم و بدون واسطه آمریکا در حمله به مدرسه میناب را تائید میکند.
ارتش سانسورچی
در عین حال باید توجه داشت که سانسور جنایت آمریکا در مدرسه میناب، اولین مورد از سانسور و پنهان کاری در ارتش آمریکا نیست، بلکه سابقه سانسور، پنهانکاری، تأخیر در انتشار اطلاعات، ارائه روایت نادرست اولیه یا جلوگیری از انتشار اسناد در ارتش آمریکا طولانی است.
پرونده کشتار «حدیثه» در عراق در سال ۲۰۰۵ یکی از مشهورترین نمونههای پنهانکاری ارتش آمریکا به شمار میرود. ارتش آمریکا در ابتدا اعلام کرد ۱۵ غیرنظامی در نتیجه انفجار یک بمب کنار جادهای و حمله شورشیان کشته شدهاند، اما چند ماه بعد، گزارش مجله تایم به همراه انتشار تصاویر و شهادت شاهدان عینی نشان داد که ۲۴ غیرنظامی عراقی، از جمله زنان و کودکان، به دست تفنگداران دریایی آمریکا کشته شدهاند. تحقیقات بعدی خود ارتش آمریکا نیز نشان داد که فرماندهان در زنجیره فرماندهی، نشانههای آشکار تخلف را نادیده گرفته بودند و گزارشهای اولیه با واقعیت مطابقت نداشت.
در جریان رسیدگی به همین پرونده، موارد دیگری نیز درباره پنهانکاری مطرح شد. مشخص شد صفحات مربوط به روز حادثه از دفتر ثبت عملیات یگان نظامی مفقود شده است. همچنین فیلم پهپادی که میتوانست در روشن شدن ابعاد حادثه نقش مهمی داشته باشد، تا مدتها در اختیار بازرسان قرار نگرفت. این موضوع در گزارشهای نیویورکتایمز و سپس سی.بی.سی نیز مورد توجه قرار گرفت.
نمونه دیگر، رسوایی زندان ابوغریب عراق در سال ۲۰۰۴ است. شکنجه و بدرفتاری با زندانیان ماهها ادامه داشت، اما افکار عمومی تنها پس از انتشار تصاویر این اقدامات توسط سی.بی.سی و دیگر رسانهها از آن مطلع شد. اسناد منتشرشده بعدی نشان داد که گزارشهای کمیته بینالمللی صلیب سرخ و شکایتهای متعدد درباره این تخلفات از قبل وجود داشته، اما ابعاد ماجرا علنی نشده بود. پس از انتشار تصاویر، ارتش آمریکا ناچار به آغاز تحقیقات گسترده و رسیدگی به این پرونده شد.
در سال ۲۰۱۰ نیز انتشار صدها هزار سند نظامی توسط ویکیلیکس، ابعاد دیگری از نحوه اطلاعرسانی ارتش آمریکا را آشکار کرد. این اسناد نشان میداد که بسیاری از تلفات غیرنظامیان در گزارشهای رسمی آمریکا منعکس نشده و گزارشهایی درباره شکنجه زندانیان توسط نیروهای آمریکا ثبت شده بود، اما پیگیری مؤثری درباره آنها صورت نگرفته است. انتشار این اسناد، بحث گستردهای درباره میزان شفافیت و نحوه گزارشدهی ارتش آمریکا در جنگهای عراق و افغانستان به راه انداخت.
در سالهای اخیر نیز نیویورکتایمز با بررسی هزاران صفحه از اسناد داخلی پنتاگون گزارش داد که در بسیاری از پروندههای مربوط به حملات هوایی، گزارشهای مربوط به کشته شدن غیرنظامیان با بررسیهای ناقص رد شدهاند. این روزنامه همچنین نوشت که در برخی موارد حتی از ابزارهای ساده و در دسترسی مانند تصاویر ماهوارهای عمومی یا نقشههای آنلاین برای راستیآزمایی گزارشهای میدانی استفاده نشده است؛ موضوعی که بار دیگر انتقادها نسبت به روند بررسی تلفات غیرنظامیان در عملیاتهای ارتش آمریکا را افزایش داد.
