الوقت - تشییع باشکوه و میلیونی پیکر رهبر شهید انقلاب اسلامی، تنها یک رویداد داخلی در ایران نبود؛ بلکه به رخدادی کمسابقه در سراسر جهان عرب تبدیل شد. از عراق که برای میزبانی مراسم تشییع در نجف و کربلا به حالت آمادهباش کامل درآمد تا لبنان، یمن، بحرین، قطر، کویت، عمان، عربستان و الجزایر، طیف گستردهای از دولتها، شخصیتهای دینی و سیاسی، رسانهها و جریانهای مردمی با شیوههای مختلف به این رویداد واکنش نشان دادند.
آنچه بیش از هر چیز جلب توجه میکند، تفاوت نوع واکنشها در کشورهای عربی است؛ عراق به صحنه بزرگترین بسیج مردمی و رسمی خارج از ایران تبدیل شده است، لبنان بیشترین حجم تحلیل درباره شخصیت رهبر شهید را منتشر کرد و یمن بر نقش راهبردی ایشان در محور مقاومت تأکید داشت و در بحرین نیز مراسمهای نمادین تشییع برگزار شد.
عراق
بدون تردید عراق، بیشترین و گستردهترین واکنش را در میان کشورهای عربی نسبت به شهادت و تشییع رهبر شهید نشان داده است؛ واکنشی که هم در سطح دولت، هم نهادهای مذهبی، هم جریانهای سیاسی و هم مردم این کشور نمود یافت.
از روزها پیش از انتقال پیکر مطهر به نجف، هفت استان عراق تعطیل رسمی اعلام کردهاند. کمیتههای امنیتی و اجرایی تشکیل شده، حشدالشعبی به حالت آمادهباش درآمد، عشایر، مواکب حسینی و هیأتهای مردمی برای استقبال اعلام آمادگی کردند و شهرهای نجف و کربلا به طور کامل برای برگزاری مراسم آماده شدند.
آستان مقدس امام علی(ع) نیز از اجرای طرح جامع امنیتی، خدماتی، رسانهای و لجستیکی خبر داد و وزارت حملونقل عراق ۴۰۰ دستگاه اتوبوس و ۶ قطار را برای انتقال شرکتکنندگان اختصاص داد. حتی فرودگاه بینالمللی نجف برای نخستین بار در تاریخ خود به مدت چهار روز تعطیل شد تا مقدمات برگزاری این مراسم فراهم شود.
در سطح سیاسی نیز موج گستردهای از دعوتها برای حضور مردمی شکل گرفت.
ائتلاف چارچوب هماهنگی شیعی عراق، مردم این کشور را به مشارکت گسترده در مراسم فراخواند و اعلام کرد این حضور، تجدید وفاداری به آرمانهای رهبر شهید خواهد بود.
مقتدی صدر نیز با انتشار پیامی، عراق را «مأمن شهدا» خواند و از همه مؤمنان خواست در مراسم تشییع شرکت کنند.
سید عمار حکیم، رهبر جریان حکمت ملی عراق، انتقال پیکر رهبر شهید به نجف و کربلا را نماد همبستگی تاریخی دو ملت ایران و عراق دانست و از مردم خواست حضوری گسترده در این مراسم داشته باشند.
ابوآلاء الولائی، دبیرکل گردانهای سیدالشهدا عراق نیز با دعوت عمومی مردم عراق به شرکت در مراسم تأکید کرد: «این مراسم فقط یک آیین تشییع نیست، بلکه یک موضع اخلاقی و وجدانی در برابر شخصیتی است که در سختترین شرایط در کنار عراق ایستاد.»
همزمان شخصیتهای برجسته عراقی نیز به بیان ویژگیهای شخصیتی رهبر شهید پرداختند.
همام حمودی، رئیس مجلس اعلای عراق، از دقت رهبر شهید در انجام مستحبات نماز و جمع میان مدیریت سیاسی و سلوک معنوی سخن گفت.
صدرالدین قپانچی، امام جمعه نجف، سادهزیستی ایشان را یادآور شد و از خانه ساده و زندگی زاهدانه رهبر شهید روایت کرد.
در کنار این واکنشها، رسانههای عراقی همچون الغدیر، الاتجاه، العهد، النجباء و العراقیه نیز با پخش زنده و گزارشهای لحظهبهلحظه، مراسم را «وداع تاریخی» و «امواج انسانی بیپایان» توصیف کردند.
لبنان
لبنان پس از عراق، یکی از گستردهترین واکنشها را نسبت به شهادت و تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی شاهد بود؛ واکنشهایی که هم در سطح رسانههای جریان مقاومت، هم در میان شخصیتهای دینی و سیاسی و هم در مواضع رسمی حزبالله نمود یافت.
شبکه المیادین از نخستین ساعات برگزاری مراسم، پوشش زنده و لحظهبهلحظه تشییع را در دستور کار قرار داد و این مراسم را فراتر از یک آیین سوگواری توصیف کرد. تحلیلگران این شبکه معتقد بودند حضور میلیونی مردم تهران تنها ادای احترام به یک رهبر سیاسی و مذهبی نبود، بلکه پیام روشنی درباره استمرار جمهوری اسلامی و تداوم محور مقاومت به دشمنان منطقهای و فرامنطقهای ارسال کرد.
المیادین همچنین با اشاره به حضور شبانهروزی مردم در خیابانهای تهران گزارش داد که میدانها و خیابانهای اصلی پایتخت از نیمهشب مملو از جمعیت بود و چنین صحنهای در تاریخ معاصر ایران کمسابقه ارزیابی میشود. تحلیلگران این شبکه رهبر شهید را «رهبری جهانی» توصیف کردند که آثار فکری و سیاسی او محدود به مرزهای ایران نبود و تأکید کردند خون ایشان معادلات جدیدی در غرب آسیا رقم خواهد زد.
شبکه المنار، روزنامه الاخبار، پایگاه العهد و دیگر رسانههای لبنانی نیز با انتشار گزارشهای میدانی، مراسم را «تشییع تاریخی» و «وداع میلیونی ملت ایران» توصیف کردند. این رسانهها با انتشار تصاویر خیابانهای مملو از جمعیت، حضور خانوادهها، نظم مراسم و همراهی مردم در طول مسیر تشییع را نماد وفاداری ملت ایران به آرمانهای انقلاب اسلامی دانستند.
در سطح شخصیتهای سیاسی نیز محمد فنیش، رئیس هیأت اعزامی حزبالله لبنان به تهران، با تسلیت شهادت رهبر شهید تأکید کرد که ایشان از ابتدای شکلگیری حزبالله نقشی تعیینکننده در حمایت از مقاومت لبنان ایفا کردند و اگر حمایت جمهوری اسلامی و هدایتهای ایشان نبود، مقاومت هرگز به جایگاه کنونی دست نمییافت.
در میان شخصیتهای دینی لبنان نیز شیخ عفیف النابلسی رهبر شهید را وارث راه پیامبران، فقها و عالمان دانست و گفت در شخصیت ایشان جلوههایی از حکمت، بصیرت، بردباری و نور نبوت تجلی یافته بود. همچنین شیخ ماهر حمود، رئیس اتحادیه جهانی علمای مقاومت، علم، حکمت، قدرت اقناع و توان ایجاد اطاعت را از مهمترین ویژگیهای رهبری ایشان برشمرد و تصریح کرد این ویژگیها پیش از تصدی مقام رهبری نیز در شخصیت ایشان وجود داشت.
در کنار این واکنشها، یک بانوی لبنانی در گفتوگو با شبکه العالم با اشاره به همراهی ملت ایران و حزبالله طی سالهای گذشته، بر استمرار مسیر مقاومت و دفاع از آرمانهای رهبر شهید تأکید کرد.
یمن
یمن نیز از دیگر کشورهای عربی بود که واکنشی گسترده به شهادت و تشییع رهبر شهید نشان داد. شبکه المسیره از ساعات اولیه مراسم، پخش مستقیم تشییع را آغاز کرد و با تحلیل حضور میلیونی مردم ایران، این مراسم را نمایش اقتدار محور مقاومت توصیف کرد.
محمد النعیمی، عضو شورای عالی سیاسی یمن، در گفتوگو با المسیره تأکید کرد رهبر شهید شخصیتی بود که توانست پیچیدهترین تحولات منطقه را به پیروزیهای راهبردی تبدیل کند. وی شهادت ایشان را عاملی برای وحدت بیشتر ملت ایران دانست و گفت حتی مخالفان جمهوری اسلامی نیز در دفاع از ایران در کنار سایر اقشار ملت قرار گرفتند.
النعیمی افزود که ملت ایران با حضور گسترده در مراسم تشییع، بار دیگر با آرمانهای رهبر خود تجدید پیمان کردند و این حضور نشان داد جمهوری اسلامی همچنان محور وحدت امت اسلامی است. وی همچنین ایران را پیشگام رهایی ملتهای منطقه از سلطه آمریکا توصیف کرد و تأکید داشت که دوران سلطه واشنگتن رو به پایان است.
او همچنین ورود هواپیمای ایرانی به فرودگاه صنعا را نمادی از شکستن محاصره یمن دانست و اظهار کرد امروز محور مقاومت با اتکا به رهبری فکری و میراث رهبر شهید، وارد مرحله جدیدی از بازدارندگی شده است.
قطر
رسانههای قطری نیز بخش قابل توجهی از پوشش خبری خود را به مراسم تشییع رهبر شهید اختصاص دادند.
شبکه الجزیره با استقرار خبرنگار خود در میان جمعیت، بارها بهصورت زنده از مراسم گزارش تهیه کرد و در گزارشی با عنوان «میلیونها تشییعکننده چه پیامهایی را حمل میکنند؟» نوشت که این مراسم از یک آیین مذهبی فراتر رفته و به صحنه نمایش قدرت سازماندهی جمهوری اسلامی و انسجام داخلی ایران تبدیل شده است.
به گزارش الجزیره، مسئولان ایرانی حضور گسترده مردم را پشتوانهای برای مواضع آینده جمهوری اسلامی در عرصه دیپلماسی میدانند و بسیاری از شهروندان حاضر در مراسم نیز هدف خود را نمایش «ایران مقتدر» در برابر افکار عمومی جهان عنوان کردند.
شبکه العربی و العربی الجدید نیز ضمن پخش تصاویر گسترده از خیابانهای تهران، از این مراسم با عنوان «تشییع میلیونی» یاد کردند و حضور گسترده مردم را مهمترین ویژگی این رویداد دانستند.
بحرین
در بحرین نیز شهادت و تشییع رهبر شهید بازتاب گستردهای در میان جریانهای اسلامی و مردمی داشت. مهمترین واکنش از سوی جریان الوفاء الإسلامی صورت گرفت که با صدور بیانیهای، از مردم بحرین خواست در مراسمهای نمادین تشییع رهبر شهید شرکت کنند.
این جریان با انتشار فراخوانی در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد که مراسمهای سوگواری و تشییع نمادین با شعار «برای خدا به پا خیزید» از چهارم تا نهم ژوئیه ۲۰۲۶ در مناطق مختلف بحرین برگزار خواهد شد. در این بیانیه، رهبر شهید با عنوان «امام مستضعفان» یاد شده و از مردم خواسته شده با حضور گسترده خود، بر وفاداری به آرمانهای مقاومت و ادامه راه ایشان تأکید کنند.
فراخوان گسترده برای برگزاری مراسمهای مردمی در بحرین نشان داد که بازتاب شهادت رهبر شهید تنها محدود به پوشش رسانهای نبود، بلکه به شکلگیری برنامههای میدانی و مردمی نیز انجامید.
کویت
در کویت، واکنشها بیشتر از سوی شخصیتهای دینی و پژوهشگران اسلامی مطرح شد و بر ابعاد معنوی و اخلاقی شخصیت رهبر شهید تمرکز داشت.
شیخ حسین المعتوق، پژوهشگر اسلامی کویتی، در سخنانی رهبر شهید را شخصیتی الهی توصیف کرد که بخش مهمی از زندگی خود را وقف ارتباط با خداوند کرده بود. وی اظهار داشت که همین پیوند عمیق معنوی، شیوه رهبری ایشان را شکل داد و موجب شد رهبری سیاسی و معنوی را در کنار یکدیگر به نمایش بگذارد.
المعتوق با اشاره به عزت، کرامت، استقامت و ایستادگی رهبر شهید در برابر قدرتهای استکباری تأکید کرد که بسیاری از مسلمانان، ایشان را یادآور سیره حضرت امیرالمؤمنین(ع) و حضرت سیدالشهدا(ع) میدانستند؛ شخصیتی که در سختترین شرایط نیز از آرمانهای خود عقبنشینی نکرد.
عمان
در عمان، واکنشها بیشتر از زاویه مشاهدات میدانی شخصیتهای حاضر در تهران مورد توجه قرار گرفت.
علی المعشنی، نویسنده و تحلیلگر سیاسی عمانی که برای حضور در مراسم تشییع رهبر شهید به تهران سفر کرده بود، فضای حاکم بر ایران را متفاوت از آنچه رسانههای غربی روایت میکنند توصیف کرد.
وی گفت آنچه بیش از هر چیز توجه او را جلب کرده، امنیت و آرامش کامل شهر تهران بوده است؛ به گونهای که هیچ نشانهای از آثار جنگ یا ناامنی مشاهده نکرده است. المعشنی همچنین از مهماننوازی مردم ایران، فضای معنوی مراسم و برخورد گرم شهروندان ایرانی تمجید کرد و برای جمهوری اسلامی ایران تداوم امنیت، ثبات و پیشرفت را آرزو کرد.
عربستان
در میان رسانههای عربستان سعودی، پوشش مراسم بیشتر جنبه خبری و اجرایی داشت و کمتر به تحلیل شخصیت رهبر شهید پرداخته شد.
شبکههای العربیه و الحدث و همچنین روزنامه عکاظ روند برگزاری مراسم تشییع، مسیر انتقال پیکر و زمانبندی مراسم را به طور مستمر پوشش دادند.
این رسانهها گزارش دادند که مراسم از تهران آغاز شده و پس از انتقال پیکر به قم، برنامه تشییع در نجف و کربلا نیز برگزار خواهد شد و سپس پیکر برای خاکسپاری نهایی به مشهد منتقل میشود. همچنین به حضور گسترده مردم در خیابانهای تهران، جزئیات مسیر حرکت کاروان تشییع و برنامههای اجرایی این مراسم اشاره کردند.
اگرچه رسانههای سعودی برخلاف رسانههای مقاومت وارد تحلیلهای سیاسی و ایدئولوژیک نشدند، اما گستردگی مراسم و حضور میلیونی مردم را بهعنوان یکی از مهمترین رویدادهای خبری منطقه پوشش دادند.
الجزایر
در الجزایر، واکنشها بیشتر رنگ و بوی فرهنگی و ادبی داشت.
صادق سلایمیه، شاعر و ادیب الجزایری، همزمان با انتشار خبر شهادت رهبر شهید، شعری در رثای ایشان سرود و با ادبیاتی احساسی از جایگاه معنوی و تاریخی وی تجلیل کرد.
وی گفت: واژهها از آن ناتواناند که با زبان اندوه، شما را بدرقه کنند. حتی سرودهها، آیات الهی و تصویرها نیز از وصف شما قاصرند. شما فراتر از همه اینها هستید؛ شما خود معنا و جان واژهها هستید. اگر خورشید و ماه نباشند، جهان چه ارزشی خواهد داشت؟
این شاعر الجزایری تأکید کرد که عظمت شخصیت رهبر شهید فراتر از آن است که بتوان آن را در قالب شعر یا واژهها توصیف کرد.
