الوقت - جنگ اخیر آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران تنها یک رویارویی نظامی نبود؛ این جنگ برای بسیاری از ارتشهای جهان به یک میدان آموزشی بزرگ تبدیل شد. یکی از مهمترین درسهای این نبرد، نقش تعیینکننده پهپادها در جنگهای مدرن بود؛ موضوعی که اکنون بسیاری از کشورها را به سمت توسعه سریع توان پهپادی سوق داده است.
تازهترین نمونه این تغییر رویکرد، کره جنوبی است. وزارت دفاع این کشور بهتازگی اعلام کرده است با بهرهگیری از تجربیات جنگهای ایران و اوکراین، تا سال ۲۰۲۹ بیش از ۱۱۰ هزار پهپاد تهاجمی تولید خواهد کرد. سئول همچنین قصد دارد نیرویی متشکل از ۵۰۰ هزار نظامی آموزشدیده در حوزه پهپاد تشکیل دهد. آن کیو-بائک، وزیر دفاع کره جنوبی، با تشریح این برنامه گفت هدف آن است که هر نظامی، پهپاد را به عنوان «سلاح شخصی دوم» در اختیار داشته باشد. به نوشته خبرگزاری اسپوتنیک، وی تأکید کرد پهپادها دیگر نباید تنها در اختیار یگانهای تخصصی باشند، بلکه باید به یک ابزار رزمی عمومی برای تمام نیروهای ارتش تبدیل شوند. وزیر دفاع کره جنوبی با اشاره به جنگهای اخیر در اوکراین و غرب آسیا گفت: «در گذشته نبردها با تعداد محدودی سامانه بدون سرنشین گرانقیمت انجام میشد، اما امروز استفاده گسترده از پهپادهای ارزانقیمت، ماهیت جنگ را بهطور اساسی تغییر داده است.»
اقتصاد جنگ؛ مزیتی که پهپادها ایجاد کردند
روند تحولات نظامی در سالهای اخیر نشان میدهد که تقریباً همه قدرتهای نظامی جهان در حال بازنگری دکترینهای خود هستند. جنگ اوکراین، نبرد غزه، درگیریهای دریای سرخ و جنگ اخیر علیه ایران، اهمیت پهپادها را بیش از هر زمان دیگری آشکار کرده است.
یکی از مهمترین دلایل این تحول، صرفه اقتصادی پهپادها است. تولید و بهکارگیری یک پهپاد در مقایسه با جنگنده، بالگرد یا حتی برخی موشکها هزینه بسیار کمتری دارد. در مقابل، رهگیری همین پهپادها معمولاً با موشکهای پدافندی انجام میشود که قیمت آنها گاهی دهها برابر بیشتر است. این عدم توازن اقتصادی باعث شده بسیاری از ارتشها به این نتیجه برسند که پهپادها میتوانند معادلات جنگ را تغییر دهند.
کارشناسان این مفهوم را «اقتصاد جنگ» مینامند؛ یعنی تحمیل هزینههای سنگین به دشمن با استفاده از تجهیزات ارزانقیمت. شورای روابط خارجی آمریکا (CFR) نیز در تحلیلی درباره جنگ ایران و اسرائیل، مدل پهپادی ایران را «انبوهسازی دقیق» (Precise Mass) توصیف کرده و نوشته است آینده جنگها بر استفاده گسترده از سامانههای کمهزینه اما دقیق استوار خواهد بود.
ایران؛ الگویی که مورد توجه ارتشها قرار گرفت
جنگ اخیر علیه ایران نشان داد که برتری هوایی دیگر تنها با جنگندههای پیشرفته یا موشکهای گرانقیمت به دست نمیآید. کشوری که بتواند هزاران پهپاد را در مدت کوتاهی تولید و بهطور مستمر وارد میدان نبرد کند، قادر خواهد بود فشار عملیاتی قابل توجهی بر دشمن وارد سازد.
اندیشکده مؤسسه واشنگتن معتقد است یکی از ویژگیهای اصلی راهبرد پهپادی ایران، تولید انبوه، پراکندگی مراکز تولید و حفظ توان عملیاتی در شرایط جنگی است؛ مدلی که اکنون مورد توجه بسیاری از ارتشهای جهان قرار گرفته است.
در همین راستا، روزنامه فایننشال تایمز گزارش داده است که هند پس از بررسی تجربیات جنگ ایران، روند توسعه پهپادهای رزمی بومی خود را سرعت بخشیده و سرمایهگذاری بیشتری در این حوزه انجام داده است.
از سوی دیگر، تحلیلگران مؤسسه سلطنتی خدمات متحد بریتانیا (RUSI) معتقدند جنگ اخیر نشان داد که مهمات سرگردان و پهپادهای انتحاری به یکی از ارکان اصلی نبردهای آینده تبدیل شدهاند. به باور آنها، ارتشها علاوه بر توسعه ناوگان پهپادی، باید سرمایهگذاری گستردهای روی سامانههای ضدپهپادی، جنگ الکترونیک و رهگیرهای ارزانقیمت انجام دهند.
یکی دیگر از درسهای این جنگ، فرسایش پدافند هوایی بود. کارشناسان معتقدند حتی اگر بخش قابل توجهی از پهپادها رهگیری شوند، حملات مداوم میتواند ذخایر موشکهای پدافندی و توان عملیاتی دشمن را به تدریج کاهش دهد؛ موضوعی که در تحلیلهای شورای روابط خارجی آمریکا و مؤسسه واشنگتن نیز مورد تأکید قرار گرفته است و ایران بارها از همین الگو علیه متجاوزان در جنگ اخیر استفاده کرد.
رقابت جهانی برای توسعه توان پهپادی
امروز توسعه توان پهپادی به یکی از اولویتهای اصلی قدرتهای نظامی جهان تبدیل شده است. آمریکا در حال توسعه نسل جدید پهپادهای رزمی، پهپادهای همراه جنگنده و سامانههای دریایی بدون سرنشین است. چین نیز جایگاه خود را به عنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان و صادرکنندگان پهپادهای نظامی تثبیت کرده است. ترکیه با پهپادهای بیرقدار و آکینجی سهم قابل توجهی از بازار جهانی را به دست آورده و کشورهایی مانند هند، ژاپن، کره جنوبی، استرالیا و بسیاری از کشورهای اروپایی نیز بودجههای دفاعی خود در حوزه سامانههای بدون سرنشین را افزایش دادهاند.
در کنار این روند، سرمایهگذاری برای مقابله با تهدیدات پهپادی نیز به سرعت در حال افزایش است. توسعه سامانههای جنگ الکترونیک، لیزرهای پرانرژی، اخلالگرها و رهگیرهای ارزانقیمت نشان میدهد که پهپادها دیگر یک ابزار مکمل نیستند، بلکه به یکی از ارکان ثابت جنگهای آینده تبدیل شدهاند؛ واقعیتی که جنگ اخیر علیه ایران بار دیگر آن را برای ارتشهای جهان آشکار کرد.
