الوقت - ایران توانسته است از محاصره دریایی آمریکا در هرمز عبور کند. دادههای زیادی در دست است که نشان میدهد کشتیهای زیادی از محاصره ادعایی آمریکا در دریا عبور کردهاند. از جمله روز دوشنبه گزارش شد که یک نفتکش ایرانی تحت تحریمهای آمریکا که دو هفته پیش در سواحل هند بود حالا در جزیره خارگ پهلو گرفته است. گفته شده این شناور حامل الپیجی بدون اینکه شناسایی شود از خط محاصره آمریکا گذشته و وارد آبهای ایران شده است.
دیشب هم شرکت کمککننده به آمریکا برای رهیابی محمولههای نفتی، تنکرترکرز، اعلام کرد، سه نفتکش ایرانی با سه ترفند متفاوت خط محاصره آمریکا را شکستند که زمان بیشتری در پای میز مذاکره در اختیار ایران قرار میدهند. حالا تنکرترکرز میگوید نفتکشی هم که دو روز پیش گاز مایع (الپیجی) بارگیری کرده اکنون در آبهای ایران است.
با شدت گرفتن تنشها در منطقه، آمریکا هدف خود را کاهش صادرات نفت ایران و محدود کردن درآمدهای آن اعلام کرده و در همین چارچوب، عملیات دریایی و نظارت بر کشتیهای عبوری در منطقه افزایش یافته است. اما گزارشهای مختلف تائید میکنند که این فشارها بهطور کامل مؤثر نبوده و ایران با استفاده از روشهای موسوم به «ناوگان سایه» بخشی از محدودیتهای محاصرهای آمریکا را دور زده است.
محاصره بی نتیجه
دور زدن محاصره دریایی آمریکا از سوی ایران نشان دهنده آن است که تحریمهای دریایی آمریکا نتوانسته به طور کامل جریان تجارت دریایی ایران را محدود کند و ایران با ایجاد یک ساختار پیچیده حملونقل دریایی، بخشی از این فشار را خنثی کرده است. بسیاری از کارشناسان نیز معتقدند که رقابت در تنگه هرمز اکنون فقط نظامی یا سیاسی نیست، بلکه به یک نبرد پیچیده در حوزه «ردیابی و اطلاعات دریایی» تبدیل شده است، رقابتی که تا این جای کار ایران نشان داده توانسته تا حد زیادی بر آن فائق یابد.
ایران چگونه از محاصره دریایی آمریکا رد میشود؟
برای بسیاری این جای سوال است که ایران چگونه توانسته از محاصره دریایی آمریکا عبور کند. شبکه الجزیره در گزارشی نوشته است که استفاده از پرچمهای جعلی، شرکتهای پوششی و خاموشکردن سامانههای ردیابی، به شبکهای گسترده از کشتیها اجازه داده است تا از محاصره دریایی آمریکا در تنگه هرمز عبور کنند.
الجزیره در گزارش خود نوشته است که مجموعهای از کشتیها با عنوان «ناوگان سایه»، توانستهاند با پنهانسازی هویت و مسیر حرکت کشتیها، بخشی از فشارهای ناشی از تحریمها و محدودیتهای دریایی آمریکا را دور بزند.
بر اساس این گزارش، کشتیهای مرتبط با این شبکه از چند روش اصلی استفاده میکنند:
تغییر پرچم کشتیها به کشورهای مختلف (گاهی حتی کشورهای کوچک یا دور از دریا)
ایجاد شرکتهای صوری برای پنهان کردن مالکیت واقعی
خاموش کردن سیستم موقعیتیاب خودکار (AIS) یا ارسال دادههای جعلی
تغییر مداوم مسیر حرکت برای جلوگیری از ردیابی
این اقدامات باعث شده است که ردیابی دقیق برخی محمولهها، بهویژه محمولههای نفتی، بسیار دشوار شود.
ناوگان سایه چگونه کار میکند؟
شبکه الجزیره درباره چگونگی عملکرد ناوگان سایه در دریا برای دور زدن محاصره آمریکا نوشته است که این شبکه از کشتیهای واقعی اما با هویت پنهان استفاده میکند و مالکیت کشتیها اغلب در شرکتهای واسطهای ثبت شده است. از سوی دیگر مسیرهای حملونقل بهصورت غیرشفاف تنظیم میشوند و برخی کشتیها عمداً سیستمهای ردیابی را خاموش میکنند. در نتیجه، دادههای ردیابی جهانی گاهی تصویر ناقص یا گمراهکنندهای از جابهجایی واقعی کشتیها ارائه میدهند و این ناوگان به راحتی توانسته محاصره دریایی ادعایی آمریکا را بشکند.
مسیرهای جایگزین روی زمین
روش دیگر ایران برای دور زدن و بی اثر کردن محاصره دریایی آمریکا، استفاده از مسیرهای جایگزین است. طبق گزارشهای منتشرشده در رسانهها، ایران در واکنش به محاصره دریایی آمریکا در تنگه هرمز، به استفاده از مجموعهای از مسیرهای جایگزین زمینی، دریایی و ریلی روی آورده است تا بخشی از تجارت و صادرات نفت خود را حفظ کند.
گزارشها نیز نشان میدهد که ایران از مرزهای گسترده زمینی خود با کشورهای همسایه برای انتقال کالا استفاده میکند. این مسیرها شامل موارد زیر است:
انتقال کالا از پاکستان به ایران از طریق چندین گذرگاه مرزی
استفاده از مسیرهای ترانزیتی ترکیه برای دسترسی به بازار اروپا
همکاری با کشورهای همسایه برای عبور محمولههای تجاری و مصرفی
مسیر دریای خزر:
روزنامه آمریکایی نیویورک تایمز در گزارشی نوشته است که ایران همزمان با محاصره دریایی آمریکا، از طریق دریای خزر با روسیه و آسیای مرکزی تجارت انجام میدهد و در این مسیر کالاهای روسی و منطقهای وارد ایران میشود، برخی اقلام صنعتی و نظامی (طبق برخی گزارشها) جابهجا میشوند و در این میان بنادر شمالی ایران نقش مهمتری پیدا کردهاند.
مسیر ریلی به چین:
در گزارش نیویورک تایمز، مسیر ریلی چین، یکی از مهمترین راههای جایگزین محاصره دریایی ایران عنوان شده است. این مسیر از طریق ایران، ترکمنستان، قزاقستان به شبکه ریلی چین متصل میشود. در گزارش آمده است که ایران بخشی از صادرات نفت خود را از طریق این مسیر ارسال میکند و چین یکی از بزرگترین خریداران نفت ایران باقی مانده است. این مسیر میتواند تحریمها را دور بزند، اما ظرفیت محدودی دارد
بندرها و مسیرهای جنوبی:
ایران همچنین در حال استفاده از برخی بنادر خارج از محدوده مستقیم تنگه هرمز است، از جمله بندر چابهار و بندر جاسک. این بنادر امکان دسترسی به دریای عمان را فراهم میکنند، بدون عبور مستقیم از گلوگاه هرمز.
کارشناسان چه میگویند؟
کارشناسان تأکید میکنند که مسیرهای جایگزین میتوانند بخشی از فشار اقتصادی علیه ایران را کاهش دهند، اما نمیتوانند جایگزین کامل تجارت دریایی در مقیاس کلان شوند، چون هزینه حملونقل افزایش مییابد و ظرفیت انتقال کالا بسیار محدودتر از نفتکشهای بزرگ است. با این حال در نتیجه گیری کلی، کارشناسان معتقدند که محاصره دریایی آمریکا جریان تجارت ایران را به شدت محدود کرده است، اما ایران با استفاده از جغرافیای گسترده، مرزهای زمینی و شرکای منطقهای، توانسته بخشی از تجارت خود را ادامه دهد و این وضعیت بیشتر یک «تغییر مسیر اقتصادی» ایجاد کرده تا توقف کامل تجارت ایران.
