الوقت - روز چهارشنبه فرماندهی نیروی دریایی سپاه پاسداران طی بیانیهای اعلام کرد، دو کشتی را بهدلیل تخلف و نداشتن مجوز لازم و دستکاری در سامانههای ناوبری خوانده، توقیف و به سواحل ایران هدایت کرده است. فرماندهی نیروی دریایی سپاه پاسداران با انتشار اطلاعیه ای ضمن اعلام این خبر نوشت: نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در راستای کنترل هوشمند تنگه هرمز امروز صبح دو فروند کشتی متخلف به نام های "MSC-FRANCESCA" متعلق به رژیم صهیونیستی و شناور متخلف "EPAMINODES" که بدون مجوز و با انجام تخلف های مکرر و دستکاری در سامانه های کمک ناوبری و به مخاطره انداختن امنیت دریانوردی قصد خروج مخفیانه از تنگه هرمز داشتند را با اشراف اطلاعاتی رزمندگان این نیرو شناسایی و در راستای احقاق حقوق ملت شریف ایران در تنگه هرمز متوقف نمود.
مشخصات دو کشتی توقیف شده
گزارشها نشان میدهد که دو کشتی راداری که بدون مجوز قصد عبور از تنگه هرمز را داشتند، در نزدیکی آبهای سرزمینی ایران متوقف شدند. نام این دو کشتی . MSC Francesca اماسسی فرانچسکا و اپامینونداس Epaminondas عنوان و گفته شده این دو کشتیهایی هستند که از سوی ایران اعمال قانونی شدند. ادعا شده یکی از دو کشتی آسیب جدی ندیده ولی کشتی دیگر از ناحیه پل کشتی (اتاق کنترل) آسیب دیده است. براساس گزارشها، هم اکنون این شناورها به منظور بررسی محموله و اسناد و مدارک به آب های سرزمینی جمهوری اسلامی ایران منتقل شدهاند.
آیا ایران میتواند از نظر حقوقی کشتیها را توقیف کند؟
همه کشورها در چارچوبهای مشخص حقوقی و بینالمللی میتوانند دست به توقیف کشتیهای متخاصم بزنند. طبق قواعد سازمان بینالمللی دریانوردی و کنوانسیون حقوق دریاها (UNCLOS)، توقیف کشتیها با چند شرط امکان پذیر است:
در آبهای سرزمینی (Territorial Waters) باشد و ایران در محدوده آبهای سرزمینی خود (حدود ۱۲ مایل دریایی از ساحل) حق دارد کشتیها را در صورتی که قوانین داخلی را نقض کنند، یا تهدید امنیتی ایجاد کنند و یا قاچاق یا فعالیت غیرقانونی داشته باشند، آنها را متوقف یا حتی توقیف کند.
در منطقه انحصاری اقتصادی (EEZ) نیز کشورهای ساحلی میتوانند در این منطقه (تا حدود ۲۰۰ مایل) در صورت صید غیرقانونی و آلودگی محیط زیست اقدام ممکن است.
در آبهای بینالمللی قوانین متفاوت است و اینجا اصل «آزادی کشتیرانی» برقرار است و ایران و یا هر کشوری دیگری در موارد خاص مثل دزدی دریایی، بردهداری، پخش غیرمجاز رادیویی یا با مجوز شورای امنیت سازمان ملل دست به توقیف کشتیها بزند.
وضعیت در تنگهها مثل تنگه هرمز کمی پیچیده تر است، چون در تنگه هرمز که یک گذرگاه بینالمللی است، اصل «عبور ترانزیتی» برقرار است، اما در عین حال، ایران میتواند کشتیها را توقیف کند و این کار از نظر حقوق بینالملل موجه است.
حق ایران در کنترل تنگه هرمز
باید توجه داشت که اقدامات تهران در تنگه هرمز توجیه قانونی دارد. نشریه آمریکایی نیشن نیز درباره توقیف کشتیها در تنگه هرمز از سوی ایران نوشته است که ایران میتواند کشتیها را مجبور کند برای عبور با هماهنگی با طرف ایرانی از مسیر مشخصی نزدیک به سواحل ایران عبور کنند و به کشتیهای مرتبط با آمریکا و اسرائیل اجازه عبور ندهد، چون این اقدامات از نظر قانونی قابل توجیه است و با قوانین بینالمللی مغایرت آشکار ندارد.
در واقع تنگه هرمز یک «تنگه بینالمللی» است که متعلق به آبهای سرزمینی ایران و عمان است، نه آبهای آزاد. از سوی دیگر ایران به کنوانسیون حقوق دریاها (UNCLOS) نپیوسته و بنابراین ملزم به رعایت مقررات عبور آزاد کشتیها نیست. در عین حال براساس نظام عبور بیضرر(Innocent Passage)، ایران میتواند برای امنیت و خدمات مشخص هزینه دریافت کند و محدودیتهایی برای کشتیها اعمال کند و یا ایران (براساس این قوانین) میتواند عبور کشتیهای تهدیدکننده امنیت خود را محدود کند و خدمات راهنمایی و ایمنی ارائه دهد.
کارشناسان نیز معتقدند که با توجه به ارتکاب تجاوز نظامی مستقیم توسط نیروهای آمریکایی، حضور نظامی این کشور در منطقه مصداق تجاوز مستمر تلقی میشود. لذا ورود هرگونه شناور نظامی، زیردریایی و تجهیزات لجستیکی متعلق به ایالات متحده به محدوده تنگه هرمز و آبهای سرزمینی ایران به طور مطلق ممنوع است. این حضور نظامی به دلیل ماهیت خصمانه، از شمول هرگونه حق عبور (اعم از ترانزیت یا بیضرر) خارج است.
از سوی دیگر ایران با استناد به کنوانسیون ۱۹۵۸ ژنو و حقوق بینالملل عرفی، عبور از تنگه هرمز را تنها به شرط بیضرر بودن به رسمیت میشناسد. طبق ماده ۱۴ این کنوانسیون، هر عبوری که مخل صلح، نظم و امنیت کشور ساحلی باشد، غیرقانونی است و ایران حق دارد از ورود هر شناوری که امنیت ملی را تهدید کند، جلوگیری کنند.
پیام روشن ایران
مطمئناً اقدام سپاه پاسداران در متوقف کردن کشتیهای متخلف از مقررات اعلامی مبنی بر کنترل هوشمند تنگه هرمز که شامل پرداخت عوارض و همچنین عدم تردد کشتیهای دولتهای متخاصم است، حامل پیامهای روشنی برای جهان است.
نخستین پیام بی اعتبار کردن عملی تمام شعارهای دولت آمریکا مبنی بر آزادی عبور و مرور از تنگه با اتکا به حضور گسترده نظامی در آبهای اطراف تنگه است. ایران در عمل ثابت میکند که این شعارها هیچ اعتباری ندارد و نیروی اصلی کنترل کننده امنیت در آبهای خلیج فارس تهران است و کشتیهای جهان باید از دستورالعملهای نیروهای مسلح ایران تبعیت کنند.
دومین پیام ایران عدم بازگشت وضعیت تردد در این تنگه به دوران پیش از جنگ اخیر است زیرا تهران بر اساس تصمیم به اعمال حق کنترل حاکمیت سرزمینی از در نظر گرفتن تمهیداتی در آینده برای تغییر رژیم حقوقی در این تنگه سخن گفته است. بنابراین توقیف کشتیهای متخلف در دوران آتشبس در واقع نشانه ادامه این روند در دوران توقف جنگ نیز هست.
