الوقت- درحالی که تنها ده روز از تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران میگذرد اما تبعات این جنگ افروزی اقتصاد جهانی را در بحران عمیقی فرو برده است که حتی در صورت توقف درگیریها، چشم انداز روشنی برای خروج از آثار زیانبار این بحران در کوتاه مدت دیده نمیشود.
امروز دوشنبه با باز شدن بازارهای جهانی پس از دو روز تعطیلی، قیمت حاملهای انرژی سر به فلک کشید و رکورد تازهای را به ثبت رساند. در همین رابطه، قیمت نفت برنت با رشد ۱۵ دلاری به 111 دلار رسیده است. همچنین قیمت نفت آمریکا نیز با رشد ۱۷ دلار به ۱10 دلار رسید.
دلیل این افزایش شدید، نگرانیها نسبت به تشدید بحران در عرضه نفت از غرب آسیا به بازار جهانی است چرا که هم عبور نفتکشها از تنگه هرمز به شدت کاهش یافته و هم تعدادی از تأسیسات نفتی حوزه خلیج فارس در جنگ کنونی بین ایران با آمریکا و رژیم صهیونیستی آسیب دیدهاند.
برخی تولیدکنندگان بزرگ نظیر عربستان، امارات، عراق و کویت، تولید خود را کاهش دادهاند یا برخی میدانها را به طور موقت تعطیل کردهاند. بر اساس گزارشها، تولید نفت خام از میادین جنوبی عراق از زمان آغاز جنگ، ۷۰ درصد کاهش یافته و میانگین تولید روزانه به ۱.۳ میلیون بشکه رسیده است، درحالی که قبل از شروع جنگ ۴.۳ میلیون بشکه در روز بود.
با وجود نگرانیهای جهانی نسبت به افزایش قیمت نفت اما دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا که مسبب اصلی این بحران جهانی است سعی کرد این قیمتها را شوک لحظهای و کوتاه مدت نشان دهد. ترامپ که این روزها با فشارهای ناشی از افزایش قیمت نفت رو به رو است در واکنشی که نشان از عصبانیت وی دارد مدعی شد:«قیمتهای کوتاهمدت نفت با پایان یافتن نابودی تهدید هستهای ایران به سرعت کاهش خواهد یافت. این بهای بسیار ناچیزی است که باید برای امنیت و صلح آمریکا و جهان پرداخت شود. فقط احمقها غیر از این فکر میکنند».
این درحالی است که کارشناسان معتقدند پیامد افزایش قیمت حاملهای انرژی برای مدتها جهان را درگیر خواهد کرد. این افزایش قیمت ناگهانی در شرایطی است که تنگه هرمز از سوی ایران بسته نشده ولی به دلیل درگیریها، نفتکشها عبور از این پهنه آبی را متوقف کردهاند.
افزایش قیمت نفت در هفته گذشته باعث ایجاد پیامدهای جهانی شده و تهدیدی برای افزایش تورمی است که میتواند آسیبهای ماندگاری به رشد اقتصادی در سراسر جهان وارد کند. چین، هند، کره جنوبی، ژاپن، آلمان، ایتالیا و اسپانیا از بزرگترین واردکنندگان نفت خام هستند و افزایش قیمت، آنها را به شدت در معرض شوکهای قیمتی قرار میدهد.
باتوجه به ابعاد گسترده این بحران، حتی در کوتاه مدت نیز راهکاری برای عبور از این وضعیت وجود ندارد. برخی کشورهای مصرف کننده نفت تلاش میکنند با میانجیگری و تحت فشار قرار دادن آمریکا، جنگ در خاورمیانه را متوقف کنند تا بیش از این بحران دامن اقتصاد جهانی را نگیرد، زیرا ادامه این جنگ در بلندمدت میتواند تبعات جبران ناپذیری برای کشورها ایجاد کند.
غربیها در شوک قیمت نفت
توقف حملو نقل دریایی از تنگه هرمز بیش از آنکه کشورهای تولیدکننده نفت را با چالش مواجه کند، شرکای غربی آمریکا را در بحران فرو برده است. کشورهای غربی که واردکننده اصلی نفت و گاز در جهان هستند، از افزایش قیمت نفتی به وحشت افتادهاند.
از اینرو، وزرای دارایی گروه هفت در جلسه اضطراری که قرار است دوشنبهشب برگزار شود، با هدف مقابله با افزایش قیمت نفت پس از مختل شدن عبور از تنگه هرمز، درباره آزادسازی مشترک احتمالی نفت از ذخایر با هماهنگی آژانس بینالمللی انرژی گفتگو خواهند کرد.
۳۲ عضو آژانس بینالمللی انرژی، ذخایر استراتژیک را به عنوان بخشی از یک سیستم اضطراری جمعی که برای بحرانهای قیمت نفت طراحی شده است، در اختیار دارند. یک منبع به روزنامه فایننشال تایمز، گفت که برخی از مقامات آمریکایی معتقدند آزادسازی مشترک ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون بشکه - ۲۵ تا ۳۰ درصد از ۱.۲ میلیارد بشکه موجود در این ذخایر- مناسب خواهد بود.
بحران انرژی ناشی از حمله آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران اثر خود را در جایگاههای سوخت جهان نیز نشان میدهد. تصاویر منتشر شده از اسپانیا صفهای طولانی در پمپهای بنزین را نشان میدهد.
پس از افزایش قیمت نفت خام برنت و در نتیجه افزایش قیمت بنزین، مردم آمریکا اکنون فشار جنگ را مستقیم احساس میکنند. بر اساس گزارشها، قیمت بنزین در آمریکا به مرز 5 دلار رسیده و حتی در برخی جایگاههای سوخت به رقم 8 دلار رسیده که بالاترین نرخ در سالهای اخیر بوده است.
سقوط بازارهای سهام
افزایش قیمت نفت تنها به بازار انرژی محدود نشده و سایر بخشهای اقتصادی را نیز دچار نوسان و التهاب کرده است. از اینرو، بازارهای سهام آمریکا و آسیا روز دوشنبه در واکنش به افزایش قیمت نفت سقوط کردند. طبق شاخصهای آتی، بازارهای سهام آمریکا با ضررهای شدیدی مواجه شدند که خطر تشدید استرس بازار مالی را به همراه دارد. در همین حال، ارزش سهام داو جونز ۸۵۱.۶ واحد یعنی ۲ درصد کاهش یافت. ارزش سهام اس ان پی ۵۰۰ و نزدک به ترتیب ۱.۷۳ درصد و ۱.۶۵ درصد کاهش یافت که نشان دهنده ادامه نگرانیها از شوکهای وارده به بازار انرژی و افزایش تورم در آمریکا است.
شاخص نیکی ۲۲۵ ژاپن بیش از ۷ درصد کاهش یافت و به پایینترین حد خود در دو ماه گذشته رسید. این شاخص هفته گذشته بیش از ۵ درصد کاهش یافت.
شاخص کسپی کره جنوبی هم در معاملات اولیه بیش از ۸ درصد کاهش یافت و باعث توقف معاملات به مدت ۲۰ دقیقه شد.
شاخصهای کامپوزیت شانگهای چین و سی اس آی ۳۰۰ شانگهای شنژن هر کدام ۲ درصد کاهش یافتند، درحالی که هانگ سنگ هنگ کنگ، ۳.۵ درصد کاهش یافت.
شاخص اس اند پی/ای اس ایکس ۲۰۰ استرالیا ۴ درصد کاهش یافت و شاخص استریتس تایمز سنگاپور نیز ۳ درصد کاهش یافت. بر اساس گزارش شبکه سی ان بی سی، معاملات آتی مرتبط با شاخص نیفتی ۵۰ هند بیش از ۲ درصد کاهش یافت.
در شرایطی که قیمت نفت و گاز افزایشی است اقتصاددانان هشدار میدهند که طولانی شدن جنگ باعث میشود پیشبینیهای قبلی درباره رشد اقتصادی کنار گذاشته شود. در همین رابطه، کریستالینا جورجیوا، مدیرعامل صندوق بینالمللی پول اعلام کرده که افزایش ۱۰ درصدی قیمت انرژی، تورم جهانی را ۴۰ واحد پایه افزایش داده و سرعت رشد اقتصاد جهانی را ۰.۱ تا ۰.۲ درصد کاهش میدهد.
بلومبرگ اکونومیکس نیز تخمین زد که یک درصد کاهش در عرضه، قیمت نفت را حدود چهار درصد بالا میبرد. مؤسسه «آکسفورد اکونومیکس» نیز در گزارشی اعلام کرد که انتظار میرود تورم پایان سال انگلیس و منطقه یورو حدود ۰.۵ تا ۰.۶ واحد درصد بالاتر از حد انتظار قبلی باشد
افزایش قیمت مواد غذایی در جهان
اختلالات در عرضه نفت خام ناشی از جنگ در منطقه، جذابیت سوختهای زیستی مبتنی بر محصولات کشاورزی را هم افزایش داده و تقاضا برای روغنهای گیاهی و ذرت را بالا برده است.
قیمت روغن پالم از سال ۲۰۲۲ که اندونزی، بزرگترین تولیدکننده این محصول، صادرات را متوقف کرد، بیشترین افزایش را داشته است. معاملات آتی روغن سویا در شیکاگو، نزدیکترین جایگزین روغن پالم، برای یازدهمین روز تا ۵ درصد افزایش یافت و به سمت طولانیترین روند افزایشی از سال ۲۰۰۸ پیش رفت.
معاملات آتی گندم نیز پس از ثبت بیشترین جهش از سال ۲۰۲۴، در معاملات روز دوشنبه بیش از ۳ درصد افزایش یافت و ذرت بیش از ۲ درصد افزایش یافت و سویا نیز افزایش یافت.
جو دیویس، مدیر کارگزاری «فیوچر اینترنشنال» گفت:«بازارهای غلات و دانههای روغنی در معاملات اولیه دوشنبه از انرژی پیروی میکنند. بازارهای کلان و انرژی همچنان در هرگونه تشدید جنگ علیه ایران، کالاهای کشاورزی را هدایت خواهند کرد».
باتوجه به اینکه قیمت نفت بر تمام بازارهای مالی تاثیر منفی گذاشته است، لذا برخی کارشناسان معتقدند که این بحران در بلندمدت نیز تاثیرات گستردهای بر اقتصاد جهانی خواهد داشت. به گفته این تحلیلگران، افزایش هزینههای حملونقل و انرژی به سرعت در قیمت تمامشده کالاها منعکس میشود و مانند موجی در سراسر بازارهای جهانی پخش خواهد شد. همانطور که وقتی قیمت در یک بازار مهم تغییر میکند، به سرعت به سایر بازارها منتقل میشود، در اینجا هم افزایش هزینهها در یک نقطه میتواند به افزایش سطح عمومی قیمتها در کل اقتصاد جهانی منجر شود.
از دید ناظران، اگر قیمت انرژی حتی ۱۰ تا ۲۰ درصد افزایش پیدا کند، تابآوری اقتصادهای اروپایی و آمریکایی به شدت تحت فشار قرار میگیرد. در بسیاری از این کشورها درآمد و هزینه خانوارها تقریبا سر به سر است و افزایش هزینههای انرژی میتواند فشار زیادی بر مردم وارد کند. تجربه قطع گاز روسیه برای برخی کشورهای اروپایی نشان داد که تابآوری آنها در برابر چنین شوکهایی چندان بالا نیست.
کارشناسان هشدار میدهند که اگر جنگ در خلیج فارس ادامه یابد ممکن است قیمت نفت بالای 150 دلار نیز برسد و این مسئله میتواند شوک بزرگی را به اقتصاد جهان وارد کند. شوک نفتی معمولاً فقط ناشی از عرضه و تقاضا نیست بلکه یک شوک روانی و اقتصادی است که موجی از تورم را در اقتصاد جهانی ایجاد میکند و بازگشت از آن هم آسان نیست مگر اینکه تنشها بهطور کامل برطرف شود.
درکل، آمریکا و رژیم صهیونیستی با ورود به جنگ با ایران آتشی را برافروختند که شعلههای آن تمام بازارهای جهان را فراگرفته و بیرون آمدن از تبعات این بحران شاید ماهها و سالها طول بکشد.
