الوقت - یک ماه پس از درخواست احمد الشرع، رئیس حکومت سوریه برای دریافت تسلیحات پاکستانی حالا برخی گزارش‌ها از احتمال توافقات نظامی میان دمشق و اسلام آباد حکایت دارد.
هفته گذشته رسانهها گزارش دادند که سرلشکر مرهف ابوقصره، وزیر دفاع سوریه، با سرتیپ عرفان مقبول احمد، وابسته نظامی پاکستان در سوریه و عراق، دیدار کرده است. خبرگزاری رسمی سوریه گزارش داد دو طرف درباره توسعه همکاری‌های دوجانبه و تقویت روابط نظامی در حوزه‌های مختلف گفت‌وگو کردند.
پاکستان به دنبال چیست؟
نزدیکی نظامی پاکستان و سوریه را باید در چارچوب تلاش اسلام‌آباد برای گسترش نفوذ سیاسی و امنیتی خود در خاورمیانه ارزیابی کرد. پاکستان طی ماه‌های گذشته تلاش کرده است از یک بازیگر صرفاً دیپلماتیک به یکی از بازیگران مؤثر در ترتیبات امنیتی منطقه تبدیل شود. امضای توافق دفاع مشترک مکه میان پاکستان، عربستان و ترکیه در ۷ اوت ۲۰۲۶، یکی از مهم‌ترین نشانه‌های این رویکرد است.
بر اساس این توافق، حمله نظامی به هر یک از سه کشور به‌منزله حمله به هر سه طرف تلقی می‌شود و طرفین بر تقویت بازدارندگی جمعی و همکاری دفاعی تأکید کرده‌اند. اسلام‌آباد این پیمان را ماهیتی دفاعی معرفی کرده است.
لذا همکاری با سوریه می‌تواند حلقه دیگری از راهبرد پاکستان برای تثبیت جایگاه خود در ساختار امنیتی جدید منطقه باشد. سوریه به دلیل موقعیت جغرافیایی، همجواری با سرزمین‌های اشغالی، لبنان، عراق و ترکیه و همچنین نقش آن در معادلات شرق مدیترانه، برای اسلام‌آباد اهمیت راهبردی دارد.
پاکستان همچنین از ظرفیت قابل توجهی در صنایع دفاعی برخوردار است. توسعه بازار صادرات تسلیحات، فروش تجهیزات نظامی، آموزش نیروهای مسلح و مشارکت در بازسازی ساختار دفاعی سوریه می‌تواند برای این کشور منافع اقتصادی و سیاسی به همراه داشته باشد.
موانع همکاری نظامی اسلام‌آباد و دمشق
با وجود نشانه‌های گسترش روابط، همکاری نظامی پاکستان و سوریه با موانع مهمی روبه‌رو است. نخستین مانع، وضعیت شکننده امنیتی سوریه است.
دولت احمد الشرع هنوز با چالش‌های گسترده‌ای در زمینه یکپارچه‌سازی گروه‌های مسلح، بازسازی ارتش و تثبیت کنترل بر تمام مناطق کشور مواجه است.
مانع دوم، حساسیت بازیگران منطقه‌ای به تغییر موازنه نظامی سوریه است. رژیم صهیونیستی تحولات نظامی سوریه را با حساسیت دنبال می‌کند و هرگونه تقویت توان دفاعی این کشور، به‌ویژه در حوزه موشکی، پهپادی و پدافندی، می‌تواند با واکنش تل‌آویو مواجه شود. حضور و نفوذ ترکیه در ساختار امنیتی جدید سوریه نیز یکی دیگر از متغیرهای تأثیرگذار بر همکاری‌های دفاعی دمشق با دیگر کشورهاست.
مسأله دیگر، موقعیت پاکستان در قبال ایران است. اسلام‌آباد در کنار روابط راهبردی با عربستان، به دلیل همسایگی با ایران و ملاحظات امنیتی و اقتصادی، نمی‌تواند نسبت به پیامدهای گسترش تنش میان تهران و ریاض بی‌تفاوت باشد. ورود مستقیم به جنگ یمن یا مشارکت در یک ائتلاف نظامی ضدایرانی می‌تواند روابط پاکستان با تهران را تحت فشار قرار دهد و حتی تنش‌های داخلی این کشور را افزایش دهد. تجربه مخالفت پارلمان پاکستان با مشارکت در جنگ یمن در سال ۲۰۱۵ نیز نشان می‌دهد ورود اسلام‌آباد به چنین منازعاتی با محدودیت‌های سیاسی و اجتماعی روبه‌رو است.
عربستان؛ حلقه اتصال پاکستان و سوریه
نقش عربستان در نزدیک‌شدن پاکستان و سوریه بسیار تعیین‌کننده است. ریاض طی ماه‌های گذشته تلاش کرده است با استفاده از ظرفیت نظامی و سیاسی متحدان خود، ساختار امنیتی جدیدی در منطقه ایجاد کند. توافق دفاعی مکه با مشارکت پاکستان و ترکیه در همین چارچوب قابل ارزیابی است.
عربستان به دنبال آن است که ضمن کاهش وابستگی امنیتی خود به آمریکا، شبکه‌ای از همکاری‌های دفاعی با کشورهای دارای توان نظامی و نفوذ منطقه‌ای ایجاد کند. پاکستان از نیروی انسانی، تجربه نظامی و توانمندی‌های دفاعی برخوردار است و ترکیه نیز صنایع نظامی پیشرفته و ظرفیت عملیاتی قابل توجهی دارد. سوریه نیز با برخورداری از نیروهایی که سال‌ها تجربه جنگ زمینی و مقابله با گروه‌های مسلح را داشته‌اند، می‌تواند به این مجموعه ظرفیت عملیاتی و آموزشی اضافه کند.
اهمیت این همکاری برای ریاض پس از تشدید جنگ یمن و افزایش حملات موشکی و پهپادی انصارالله به اهداف سعودی بیشتر شده است. عربستان برای مقابله با این تهدیدها به دنبال دریافت کمک‌های دفاعی، آموزشی و عملیاتی از متحدان خود است.
آیا سوریه وارد جنگ یمن می‌شود؟
بر اساس گزارش رویترز، ده‌ها نیروی نظامی سوری طی هفته‌های اخیر به عربستان رفته‌اند تا در زمینه مشاوره نظامی و آموزش نیروهای سعودی و یمنی فعالیت کنند. دو منبع نظامی سوری و یک مقام ارشد آمریکایی این موضوع را به رویترز اعلام کرده‌اند.
طبق این گزارش، تیم‌های سوری به آموزش نیروهای سعودی و نیروهای یمنی همسو با دولت مورد حمایت ریاض کمک می‌کنند. یک مقام سعودی نیز گفته است همکاری با سوریه عمدتاً با هدف بازسازی و سازماندهی نیروهای مسلح سوریه انجام می‌شود، اما این موضوع مانع استفاده از تجربه نظامی نیروهای سوری در مقابله با گروه‌های مسلح نیست.
پیش از این نیز در ماه اکتبر گزارش‌هایی درباره بررسی احتمال اعزام نیروهای سوری برای کمک به عملیات زمینی نیروهای همسو با عربستان در یمن منتشر شده بود. خبرگزاری اکسیوس حتی از بررسی اعزام احتمالی ۱۰ تا ۲۰ هزار نیروی سوری خبر داده بود.
هشدار آمریکا
در این میان، موضع آمریکا اهمیت ویژه‌ای دارد. یک مقام ارشد آمریکایی در گفت‌وگو با رویترز تأیید کرده است که واشنگتن به دمشق توصیه کرده با احتیاط حرکت کند؛ زیرا مشارکت نظامی سوریه در جنگ یمن ممکن است این کشور را وارد درگیری گسترده‌تری در منطقه کند؛ جنگی که دولت جدید سوریه تاکنون تلاش کرده از آن دور بماند.
در واقع واشنگتن، با وجود روابط نزدیک‌تر با دولت احمد الشرع پس از سقوط بشار اسد، نسبت به گسترش دامنه فعالیت نظامی سوریه در منطقه ملاحظاتی دارد. آمریکا احتمالاً نگران است که ورود دمشق به جنگ یمن، به جای تثبیت دولت جدید سوریه، آن را درگیر منازعاتی کند که پیامدهای آن از مرزهای یمن فراتر می‌رود.
