الوقت- بر اساس گزارشهای منتشر شده ترامپ در حال بررسی پایان حمایتهای امنیتی و نظامی از نیروهای پیشمرگه اقلیم کردستان عراق است که در صورت اجرا میتواند همزمان با خروج کامل نیروهای ائتلاف بینالمللی از عراق در پایان سپتامبر انجام شود. این امر نگرانیها درباره آینده امنیت اقلیم را افزایش ميدهد.
آمریکا در نشستهای اخیر به رهبران اقلیم اعلام کرده واشنگتن فعلاً قصد ندارد تفاهمنامه کمکهای امنیتی به پیشمرگه را تمدید کند. این تفاهمنامه در ۳۰ سپتامبر(چهار شنبه 8مهر ماه1405) منقضی میشود.
تفاهمنامه امنیتی آمریکا و اقلیم کردستان نخستینبار در سال ۲۰۱۶ امضا و در سال ۲۰۲۲ تمدید شد. پیشمرگهها در سال مالی ۲۰۲۶ حدود ۶۱ میلیون دلار از برنامه مقابله با داعش پنتاگون را دریافت کردند که برای خرید تجهیزات، آموزش نیروها و پرداخت حقوق اختصاص یافته بود. با این حال پنتاگون در پیشنهاد بودجه سال مالی ۲۰۲۷ حذف این کمکها را مطرح کرده و استدلال کرده است که با شکست داعش ادامه این هزینهها ضرورتی ندارد و منابع آن میتواند در بخشهای دیگر هزینه شود.
این احتمال در اربیل با نگرانی روبهرو شده است؛بهویژه آنکه اقلیم کردستان طی ماههای اخیر هدف حملات موشکی و پهپادی قرار گرفته است.
دیدگاه ترامپ نسبت به کردها
موضوع انتقاد ترامپ از عدم همراهی کردها در سناریوی حمله به ایران و همچنین ابهام در سرنوشت تسلیحات ارسالی به گروهکهای معاند و تجزیهطلب کُرد را میتوان در مواجهه ترامپ با پرونده کردی موثر دانست. این ناخرسندی ریشه در دو نگرش کلان سیاست خارجی ترامپ دارد: نخست، رویکرد «اول آمریکا» که هرگونه همراهی متحدان را مشروط به همسویی عملیاتی و هزینهکم برای واشنگتن میداند؛ و دوم، بدبینی ساختاری او به بازیگران غیردولتی که در چارچوب منافع لحظهای، نه راهبرد بلندمدت عمل میکنند.
نکته قابل توجه آنکه بیاعتمادی واشنگتن به گروههای کرد سابقه دیرینه دارد. در جریان عملیات ارتش ترکیه در شمال سوریه (عملیات چشمه صلح، اکتبر ۲۰۱۹) ترامپ صراحتاً اعلام کرد که نیروهای آمریکایی در این اتفاق درگیر نخواهند شد و کردها در نبرد با داعش «در کنار ما نجنگیدند بلکه «برای پول جنگیدند». این اظهارنظر که بحثبرانگیز و مورد تکذیب فرماندهان میدانی قرار گرفت نشاندهنده تلقی ابزاری کاخ سفید از متحدان کرد بود.
درباره مقوله تسلیحات نیز انتقاد ترامپ با نگرانی پنتاگون همپوشانی دارد مقامات پنتاگون در گزارشهای متعدد ناظر بر بازرسها درباره سرنوشت تجهیزات ارائهشده به نیروهای دموکراتیک سوریه هشدار دادهاند که این سلاحها شامل موشکهای ضدزره و مهمات پیشرفته میتواند به شبکههای تروریستی در سوریه و عراق نشت کند یا به دست پ.ک.ک ، که واشنگتن آن را سازمان تروریستی میداند بیفتد. ترامپ که همواره از خروج قاطعانه از سوریه سخن میگفت این سناریو را توجیهی برای کاهش یا قطع حمایت تسلیحاتی میدانست.
در مجموع این رویکرد دوگانه ترامپ یعنی مطالبه همراهی نظامی از کردها بدون ارائه تضمینهای راهبردی و همزمان بیاعتمادی به مقصد نهایی تسلیحات نه فقط بازتابی از شخصیت معاملهگرای او بلکه نمودار تناقض ذاتی سیاست آمریکا در قبال کردهاست. استفاده ابزاری بدون پذیرش مسئولیت سرنوشتساز؛ تناقضی که در هر دو سمت (سازمانهای کرد و کاخ سفید) به سوءتفاهم و نارضایتی انباشته منجر شده است.
تحلیلهای کارشناسی: پبامدهای خروج امریکا از اقلیم
برنامه آمریکا برای خروج آخرین نیروهای خود از عراق بر اساس توافق با دوجانبه تا ۳۰ سپتامبر رخ میدهد. پایگاه نظامی آمریکا در اربیل نیز پس از خروج نیروهای ائتلاف تعطیل خواهد شد. خروج آمریکا در عمل به مأموریت نظامی ائتلاف بینالمللی علیه داعش در عراق پایان میدهد. حضور امریکا در عراق و اقلیم بر اساس توافق امنیتی میان دو دولت برای مبارزه با داعش صورت گرفته است. بر این اساس حضور امریکا در اقلیم کردستان در جهت توافق دو جانبه با دولت عراق و تامین منافع خود بوده است و اقلیم هم بخشی از این مأموریت و در چارچوب مأموریت در عراق به حساب آمده و آمريکا هیچ قصد و هدفی برای حمایت از اقلیم در برابر هر تهدید دیگری نداشته است و اصولا هیچ طرح و برنامه راهبردی خاصی برای آينده مستقل اقلیم نداشته است. برنامه حمایت نظامي از نيروهاي پیشمرگ هم بخشی از همان ماموریت بوده و به شکل طبيعي بعد از پایان مأموريت خاتمه می یابد.
اما در سالهای اخیر کردها از حضور نیروهای امریکایی در اقلیم و حمایت مالی پنتاگون از پیشمرگه استفاده تبلیغاتی فراوانی برای خود نمودهاند. آنها به دنبال القاء این باور بودهاند که امریکا امتیاز ویژهای برای کردها در نظر گرفته و در راهبرد امریکا ایشان جایگاه ویژهای دارند. بر این اساس بهرهبرداریهای سیاسی مختلفی نیز در عرصه داخلی و خارجی از آن بردهاند. اما موارد گوناگونی در سالهای اخیر وجود دارد که نشان میدهد کردها برای امریکا به عنوان یک کارت بازی بودهاند و امریکا همواره به دنبال منافع خود بوده است و حتی بارها در تعارضات میان دولت فدرال عراق و اقلیم کردستان امریکا در سمت دولت مستقر ایستاده و امروز کردها این حقیقت را عریانتر دریافت میکنند.
یروان سعید، مدیر ابتکار جهانیکرد برای صلح در دانشگاه آمریکایی، هشدار داده است که قطع حمایت نظامی آمریکا اقلیم کردستان را در برابر تهدیدهای منطقهای آسیبپذیرتر خواهد کرد. او معتقد است چنین تصمیمی میتواند برای ایران، روسیه و چین یک دستاورد مهم باشد.
جیمز جفری سفیر پیشین آمریکا در عراق و ترکیه و از چهرههای ارشد ائتلاف ضد داعش، با هشدار درباره کاهش حمایت از پیشمرگه گفته است: حفظ این نیروها برای آمریکا هزینه زیادی ندارد و واشنگتن نباید اشتباه خروج کامل از عراق در سال ۲۰۱۱ را تکرار کند. این خروج با ایجاد خلأ امنیتی به شکلگیری شرایطی کمک کرد که داعش در سال ۲۰۱۴ از آن بهره برد. از این منظر مسئله تنها حذف یک کمک مالی ۶۱ میلیون دلاری نیست.
حمله امریکا به ایران و افزایش تنش در منطقه غرب آسیا امریکائیها را به این جمعبندی رسانده که نفرات و تجهیزات خود را از تیررس پهپادی و موشکی ایران دور کنند. در ماه گذشته که اخباری مبنی بر انتقال سیستم دفاعی پاتریوت به خارج از اقلیم منتشر شد، مسئولان اقلیم کردستان نیز در ابتدا دچار شوک شده بودند و در اظهار نظرهایشان بیان میداشتند که امریکا آنها را در رابطه با این اقدام خود مطلع نساخته است. اگر رژیم صهیونیستی نیز حملاتی مستقل انجام دهد باز امریکا برای ایمن نگهداشتن نیروهای خود باید امکانات خود را در مکانی امنتر نگهداری کند.
این مسئله باعث نگرانی شدید در میان مقامهای اقلیم شده است بهویژه در شرایطی که تهدیدات موشکی و پهپادی علیه اقلیم کردستان افزایش یافته است.
خروج این تجهیزات در شرایطی انجام شده که طی هفتههای اخیر حملات ایران و گروههای مقاومت اسلامی عراق علیه منافع آمریکا در منطقه افزایش یافته و تنش میان واشنگتن و تهران بار دیگر تشدید شده است.
سرعت و محرمانه بودن خروج نیروهای غربی، خاطرات خروج آمریکا از شمال و شرق سوریه را برای برخی کردها زنده کرده است. در آن زمان خروج نیروهای آمریکایی از مناطق تحت کنترل کردها در سوریه موسوم به روژاوا زمینه را برای حمله نیروهای مورد حمایت ترکیه و تغییر وضعیت امنیتی منطقه فراهم کرد. مقامهای کرد معتقدند سرعت و نحوه اجرای عملیات اخیر فراتر از یک خروج برنامهریزیشده بوده است.
معمای خروج نظامی آمریکا؛ فاصله شعار تا عمل
با مورد توجه قرار دادن تمام مطالب ارائه شده هنوز مشخص نیست که تصمیم نهایی واشنگتن چه خواهد بود. یک احتمال آن است که دولت آمریکا همچنان در حال بررسی راههایی برای حفظ بخشی از حمایتهای امنیتی از عراق و اقلیم کردستان پس از خروج نیروهای آمریکایی است.
در دیدار پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، با علی الزیدی، نخستوزیر عراق که در امریکا برگزار شد وزیر جنگ امریکا گفت: آمریکا، عراق و شرکای ائتلاف به موفقیتهای چشمگیری در شکست داعش دست یافتهاند و اکنون نیروهای امنیتی عراق از جمله پیشمرگهها و دیگر نیروهای امنیتی اقلیم کردستان عراق، رهبری مبارزه با تروریستها در عراق را بر عهده خواهند داشت. این موضوع گیریها را میتوان به عزم دولت امریکا برای کم کردن هزینهها و برون سپاری مسئولیتهای خود بر دوش متحدان دانست. همانطور که بیان شد شرایط منطقه و جنگ با ایران نیز امریکا را به این جمعبندی میتواند رسانده باشد که تا جای ممکن از زیر ضرب موشکی نیروهای مسلح ایران فاصله بگیرد.
بر این اساس امریکا چند ماموریت را بر دوش علی زیدی نخست وزیر عراق قرار داده است. اول تلاش برای برقراری امنیت بدون کمک مستقیم از سوی امریکا. دوم: تقبل پرداخت هزینه به نیروهای پیشمرگه که تا قبل از این توسط پنتاگون تامین میشد. سوم: ماموریت خلع سلاح نیروهای مقاومت عراق و تقویت حاکمیت و دولت مرکزی عراق. بر این اساس امریکا علاوه بر اقدام عملی در رابطه با خروج نیروهای نظامی وظایف و ماموریتهای بعد از خروج را نیز برنامهریزی کرده است.
قبل از شروع تحولات اخیر کردهای اقلیم کردستان عراق با تعیین تام باراک به عنوان مسئول پرونده عراق-سوریه احساس خطر کرده بودند. کردها بیان میداشتند که تام باراک از طرفداران تقویت دولت مرکزی و واگذاری ماموریت برقراری صلح امنیت بر عهده دولت فدرال است. آنها با شناختی که از تام باراک داشتند حضور او را در راس پرونده عراق در تعارض با منافع خود میدانستند و تقریبا آمادگی کم شدن حمایت امریکا از ایشان در مقابل دولت مرکزی بودند. از این جهت براورد بخشی از بدنه کردی نیز دور بودن احتمال تمدید شدن توافقنامه امنیتی امریکا- اقلیم کردستان بوده است.
با خروج تمامی نیروهای نظامی امریکا از عراق مشکلات ج.ا.ایران در عراق به اتمام نخواهد رسید و بلکه تقابل با سازمان CIA همچنان باقی خواهد ماند که شاید از جنبههای مختلف خطرناکتر از نیروهای نظامی امریکا نیز باشند مضاف بر این که نیروهای ناتو کماکان در عراق حضور دارند و پرواضح است که ناتو یعنی چه.
