اقدام دولت دونالد ترامپ در قرار دادن دو گروه جنایتکار بزرگ برزیل، یعنی «فرماندهی نخست پایتخت» (PCC) و «کماندو ورملو» (CV)، در فهرست گروههای تروریستی، به مناقشهای سیاسی میان واشنگتن و برازیلیا تبدیل شده است؛ مناقشهای که به گفته رافائل تساوکو گارسیا، روزنامهنگار و پژوهشگر برزیلی، فراتر از موضوع مبارزه با جرایم سازمانیافته، با انتخابات ریاستجمهوری برزیل و رقابت سیاسی میان جناح راست افراطی و دولت لوئیز ایناسیو لولا داسیلوا ارتباط پیدا کرده است.
آمریکا در ماه مه ۲۰۲۶ این دو شبکه جنایتکار را به عنوان «تروریستهای جهانی ویژه» معرفی کرد و اعلام کرد که آنها را در فهرست سازمانهای تروریستی خارجی نیز قرار خواهد داد. این اقدام امکان مسدود کردن داراییهای مرتبط با این گروهها در آمریکا و برخورد با افرادی را که به آنها حمایت مادی ارائه میکنند، افزایش میدهد.
با این حال، منتقدان میگویند استفاده از عنوان «تروریستی» درباره ماهیت این گروهها محل بحث است. این دو سازمان از قدرتمندترین شبکههای جنایت سازمانیافته در آمریکای لاتین محسوب میشوند و در قاچاق مواد مخدر، خشونت، فساد و کنترل برخی مناطق نقش دارند، اما هدف اصلی آنها کسب قدرت است، نه اجرای یک برنامه سیاسی یا ایدئولوژیک.
گارسیا در تحلیل خود معتقد است همین مسئله، زمانبندی اقدام واشنگتن را مهم میکند، چون هر دو دو گروه قاچاقچی از دهه 1990 فعال بودهاند و تهدیدات آنها موضوع تازهای برای دولتهای برزیل و آمریکا نیست. از نگاه این تحلیلگر، پرسش اصلی این است که چرا واشنگتن در سال ۲۰۲۶ و در آستانه انتخابات برزیل تصمیم گرفته است سطح برخورد با این گروهها را به مسئله «تروریسم» ارتقا دهد.
این اقدام همزمان با افزایش فعالیت سیاسی خانواده ژائیر بولسونارو در واشنگتن صورت گرفته است. فلاویو بولسونارو، سناتور برزیلی و فرزند رئیسجمهوری سابق، طی ماههای گذشته دولت لولا را به برخورد ناکافی با جرایم سازمانیافته متهم کرده و برای قرار گرفتن گروههای موادمخدر در فهرست تروریستی آمریکا تلاش کرده است. ادواردو بولسونارو، دیگر فرزند رئیسجمهوری سابق برزیل، نیز در آمریکا علیه دولت لولا و برخی قضات دیوان عالی برزیل فعالیت کرده است.
لولا این اقدام آمریکا را دخالت در امور داخلی برزیل دانسته و تأکید کرده است که امنیت داخلی و نحوه برخورد با گروههای جنایتکار باید توسط خود برزیل تعیین شود. اختلاف دو کشور در شرایطی شکل گرفته که روابط واشنگتن و برازیلیا بر سر تعرفههای تجاری نیز متشنج شده است. آمریکا در ماه گذشته تعرفه ۲۵ درصدی بر طیفی از کالاهای برزیلی اعمال کرد و دولت لولا آن را «ناعادلانه و خودسرانه» خواند و بررسی اقدامات تلافیجویانه را آغاز کرده است.
در چنین شرایطی، برچسب «تروریستی» میتواند از یک ابزار امنیتی به اهرمی برای فشار سیاسی تبدیل شود. منتقدان هشدار میدهند که گسترش بیش از حد مفهوم تروریسم، مرز میان مبارزه با جرایم سازمانیافته و مداخله سیاسی را کمرنگ میکند و میتواند به واشنگتن امکان بیشتری برای اثرگذاری بر سیاست داخلی و امنیتی کشورهای آمریکای لاتین بدهد.
این نگرانی بهویژه در برزیل حساسیت تاریخی دارد؛ چرا که نقش آمریکا در تحولات سیاسی این کشور، از جمله حمایت از کودتای ۱۹۶۴ و دوره طولانی حکومت نظامی پس از آن، همچنان بخشی از حافظه سیاسی جامعه برزیل است. اکنون منتقدان نگرانند که استفاده از ابزارهای امنیتی و اقتصادی، بار دیگر به وسیلهای برای اعمال فشار بر سیاست داخلی برزیل و انتخابات پیشرو تبدیل شود.
