سوریه، صدور نفت عربستان به مصر را قطع کرد. عنوان عجیبی به نظر میرسد اما حقیقت آن که هفته گذشته بحران سوریه باعث شد تا عربستان صدور نفت خود را به مصر متوقف کند.
ماجرا از آنجا آغاز شد که در جریان رایگیری بر سر قطعنامه پیشنهادی روسیه در شورای امنیت درباره بحران سوریه، نماینده مصر به آن رای مثبت داد و این مسئله اختلافات پیشین مصر با برخی کشورهای عربی از جمله عربستان سعودی را بر سر سوریه علنی کرد. این اختلافات پیشتر نیز مورد گمانهزنی از سوی کارشناسان قرار گرفته بود، اما رای مثبت به قطعنامه روسیه توسط مصر در عمل نشان داد که تا چه میزان اختلاف قاهره با ریاض بر سر بحران تروریستی سوریه عمیق و فاصلهدار است.
ماه گذشته نیز در جریان برگزاری اجلاس عمومی اخیر سازمان ملل در نیویورک، سامح شکری، وزیر امور خارجه مصر اعلام کرده بود، مصر و عربستان سعودی درباره حل مناقشه سوریه به ویژه در زمینه ضرروت تغییر نظام حاکم و رهبری این کشور اختلاف نظر دارند. این اظهارنظر در حالی نخستین نشانهها بر علنی شدن اختلاف مصر و عربستان درباره سوریه به نظر میرسید، که در نگاه بسیاری این اختلافات چندان نمیتوانست به تشدید تنش و حتی تاثیرگذاری بر مناسبات سیاسی و اقتصادی دو طرف منجر شود، اما حال کمتر از یک ماه پس از اظهارات وزیر خارجه مصر، شرکت نفتی سعودی- آمریکایی آرامکو اعلام کرده صدور نفت خود را به مقصد مصر متوقف خواهد کرد. اظهاراتی که پس از رای مثبت مصر به قطعنامه روسیه درباره سوریه صورت گرفته است.
در همین ارتباط یک تحلیلگرسعودی نزدیک به دولت ریاض ضمن انتقاد از رای مثبت مصر به قطعنامه پیشنهادی روسیه به خبرگزاری فرانسه گفت: "دولت ریاض بارها در مورد مواضع مصر پیرامون بحران سوریه مراعات کرده است، اما رای مثبت دولت قاهره به قطعنامهٔ روسیه که درتقابل با سیاستهای دولت عربستان کشورهای عربی دراین مورد بود، تحمل دولت ریاض را به پایان برد."
«عبدالله الم عالمی» سفیرعربستان سعودی درسازمان ملل نیز که از بعد از رای مثبت مصر نمیتوانست عصبانیت خود را از این مسئله پنهان کند؛ درگفتوگو با شبکه خبری «الجزیره» گفت که "این دردناک است که یک کشور عربی برخلاف سیاست اجماع عربی رای دهد." اشاره الم عالمی به اجماع عربی مورد نظرش مرتبط با رویکرد ضد دولتی در بحران سوریه است که ریاض علاقهمند است تا سایر کشورهای عربی نیز با نظر رهبران سعودی درباره براندازی دولت بشار اسد هم صدا باشند.
اقدام به قطع نفت آرامکوی سعودی به قاهره که نخستین بار از طرف مقامات نفتی مصر رسانهای شد، اقدامی تنبیهی علیه اتخاذ سیاستهای نزدیک ژنرال سیسی به دولت بشار اسد به نظرمیرسد. منابع نفتی مصر در روزهای پایانی هفته گذشته اعلام داشتند که دولت قاهره از اول اکتبرتا کنون کمکهای نفتی از «آرامکو» دریافت نکرده و به همین دلیل شورای عمومی نفت مصرسریعاً مجبور به افزایش مناقصههای خود برای خرید نفت شده است.
یک مقام دولتی مصر در این ارتباط به خبرگزاری فرانسه گفته است شرکت دولتی "آرامکو" ی عربستان پیش از این از توقف ارسال نفت به مصرخبرداده بود و مصر از این اقدام ریاض شوک زده نشده است. واکنش این مقام مصری ممکن است در راستای مدیریت و جلوگیری از نواسانات بازار انرژی مصر تفسیر شود که به شدت به نفت عربستان متکی است. مصر ماهانه به ۱ میلیون و ۷۵۰ هزار تُن نفت نیازدارد که ۴۰ درصد آن توسط عربستان سعودی تامین میشود.
«ابراهیم القیطانی» کارشناس اقتصادی مصر میگوید: اقدام آرامکو در مورد توقف تحویل ۷۰۰ هزار تن نفت به مصر بی تردید پس زمینههای سیاسی دارد.
با این حال شرایط امروز عربستان به رهبران سیاسی این کشور اجازه نخواهد داد که بتوانند فشار چندان زیادی را به دولت سیسی در مصر وارد کنند. اوایل همین سال بود که پادشاه عربستان در جریان سفر به قاهره ضمن امضای موافقتنامه دریافت حاکمیت دو جزیره پرمناقشه صنافیر و تیران که تحت حاکمیت مصر قرار داشت، پرداخت بسته کمک مالی سخاوتمندانهای را به مصر متقبل شد. با وجود این که دادگاه مصر کمتر از سه ماه پس از امضای این موافقت نامه با القای آن در عمل واگذاری دو جزیره مذکور به عربستان را منتفی کرد، اما عربستان علی رغم پرداخت بسته مالی خود به قاهره، چندان واکنشی به تصمیم دادگاه مصری نداشت و به نوعی مسئله را پذیرفت. حتی چند ماه بعد از رای ضد عربستانی دادگاه مصر؛ ریاض اعطای کمک 4.5 میلیاردی جدید را به قاهره مورد پذیرش قرار داد و اعلام کرد هدف از این بسته مالی؛ حمایت از ذخیره ارزی بانک مرکزی مصر است که به شدت کاهش یافته است.
حقیقت آن که عربستان اگرچه این روزها با قطع صادرات نفت خود به مصر بدنبال نشان دادن عصبانیت خود از رویکرد رهبران قاهره بدلیل مواضع شان در قابل سوریه است، اما نگرانی و ترس از قدرت گیری اخوان المسلمین مصر در صورت تضعیف سیسی، ریاض را بطور ناخواستهای میان دو گزینه بد و بدتر به انتخاب میان بد و ادامه کمک نه چندان خوشایند خود به دولت سیسی وادار نموده است. کمکهایی که بدلیل ترس از ایجاد شرایط نامساعدتر برای عربستان در خاورمیانه انجام میشود. شرایط نامساعدی که در حال حاضر برای ریاض در یمن، عراق، سوریه و لبنان جریان دارد، اما سعودیها تحمل ایجاد این شرایط ناخوشایند جدید را برای خود در کشور ام العرب ندارند. شرایط نامساعدی که حتی با وجود شکاف قاهره و ریاض در مسئله سوریه، اما سعودیها را علی رغم میل باطنی خود مجبور به حمایت از متحد نه چندان وفادار در قاهره نموده است. متحدی که مواضع متفاوتش در سوریه گاه تنش را تا حد قطع صادرات نفت نیز به پیش میبرد.
