الوقت- تنش زایی و دامن زدن به اختلافاتی که طی چند هفته اخیر از جانب عربستان سعودی در رابطه با ایران دنبال شد، باردیگر این سوال را متبادر نمود که چرا هیئت حاکمه جدید عربستان اختلاف زایی را با ایران در منطقه دنبال می کنند. این اختلافات با اعدام شیخ نمر، روحانی پرنفوذ شیعیان عربستان تشدید شد و پس از آن روابط ایران و عربستان سعودی را وارد فاز جدیدی نمود. برای بررسی تحولات اخیر گفتگوی کوتاهی را با صباح زنگنه کارشناس مسائل منطقه ای انجام داده ایم که در ادامه آن را مورد توجه قرار خواهیم داد.
- به عنوان اولین سوال بفرمائید بطور کلی چرا عربستان تنش افزایی و رویکرد خصمانه را در رابطه با ایران در تحولات منطقه ای دنبال می کند؟ با توجه به اینکه پیش از حادثه اعدام شیخ نمر ما در مقاطعی نیز شاهد کارشکنی و عدم همکاری سعودی ها در رابطه با ایران از جمله در جریان حادثه منا بودیم؟
در طول سال های گذشته بویژه در چهار سال اخیر برداشت عربستان این است که در مسائل منطقه ای از جمهوری اسلامی ایران عقب افتاده است. بویژه بعد از پایان گفتگوهای ایران و 5+1 که زمینه کمرنگ شدن ایران هراسی و تثبیت جایگاه ایران در منطقه و جهان فراهم شده است. از همین رو عربستان در تلاش برای تغییر این روند و ایجاد فاز جدید برای منزوی کردن ایران در سطح منطقه است. با توجه به این شرایط باید منتظر تحولات آتی بود که این اهداف سعودی ها تا چه اندازه محقق خواهد شد.
- برخی معتقدند عربستان برای نیل به اهداف سیاسی خود، مسئله شکاف ها و اختلافات مذهبی مسلمانان را نیز در رابطه با ایران دنبال می کند؟ آیا این مسئله می تواند قابل تائید باشد؟
البته که به همین صورت است و عربستان اختلافات مذهبی را وارد رابطه سیاسی خود با ایران می کند. در حقیقت این مسئله راهی برای جبران عقب ماندگی های پیشین عربستان است و بجای ورود به یک فضای سیاسی روشن اعم از گفتگو، سعی دارد از ظرفیت تنش های مذهبی سوء استفاده کند و مسائل مذهبی را وجه المصالحه اختلافات سیاسی قرار دهد.
- با این شرایط نگاه دیگر کشورها به روابط خصمانه ای که عربستان سعودی با ایران دنبال می کند، چگونه ارزیابی می شود؟
در مقطعی ممکن است عربستان با توجه به امپراطوری رسانه ای که در اختیار دارد، بتواند به لحاظ تبلیغاتی از شرایط بهره برداری کند، اما واقعیت ها نشان داده که تبلیغات در بلندمدت پاسخگو نخواهد بود و روابط در شرایط واقعی مبتنی بر ظرفیت های سیاسی و اقتصادی شکل می گیرد، لذا روابط کشور ها نیز در صحنه روابط بین الملل بر اساس مصالح و منافع عینی می باشد نه تبلیغات. از طرف دیگر این برای همه کشورها مشخص و محرز است که فرهنگ تنفر طلبی و دشمن افزایی از کجا نشات می گیرد. هرچند ممکن است درآمد نفتی عربستان از ایران بیشتر باشد اما تعیین کننده اصلی تنها عوامل اقتصادی نیست بلکه سایر عوامل سیاسی و فرهنگی نیز در شکل گیری روابط سیاسی کشورها تاثیر گذار می باشد.
- طی چند سال گذشته نیز به نظر می رسد عربستان سعودی بدنبال جایگزین کردن گفتمان ایران خطرناک تر از اسرائیل بجای گفتمان قبلی شیعه در برابر سنی بوده است. براین اساس چرا در حال حاضر این گفتمان از طرف سعودی ها در برابر ایران دنبال می شود؟
به نظر می رسد نوعی توافق میان اسرائیل و دیگر سران عربی صورت گرفته تا اسرائیل از محور مبارزه مسلمانان منطقه خارج شده و جمهوری اسلامی ایران جایگزین آن شود. با این وجود در مورد ارزش ها و آرمان های ملت های مسلمان، موضوع فلسطین همچنان در راس اهتمام ملت ها خواهد بود. امروزه اوضاع فعلی در سرزمین های اشغالی هم نشان از زنده بوده آرمان فلسطین است.
- براین اساس واکنش و پاسخ ایران در مقابل خصومت افزایی و تقابل جویی عربستان سعودی چگونه دنبال خواهد شد؟
هر روندی ممکن است فراز و نشیب داشته باشد و ملتی که بدنبال منافع و حقوق خود باشد برنده خواهد بود. مشخص است وقتی کشوری عوامل مشروعیتی خود را با زور کسب کرده باشد نمی تواند همیشه بر این وضعیت باقی بماند و با رشد آگاهی های اجتماعی مردم منطقه این شرایط تغییر خواهد نمود. جمهوری اسلامی ایران همچنان باید با گفتمان تنش زدایی حرکت کند و هوشمندانه تحولات شیطنت آمیز عربستان سعودی را رصد کند و بدنبال گسترش روابط منطقه ای خود با شد.
