الوقت - سیدهادی سیدافقهی، کارشناس مسائل خاورمیانه، در گفت‌وگو با «الوقت» با اشاره به روند خروج نیروهای آمریکایی از عراق، این اقدام را «پایان حضور آمریکا در عراق» ندانست و گفت واشنگتن تلاش خواهد کرد نفوذ خود را از مسیرهای سیاسی، اقتصادی، امنیتی و فرهنگی در این کشور حفظ کند.
حمله ۲۰۰۳؛ آغاز ویرانی عراق
سیدافقهی با اشاره به حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ اظهار کرد: «حمله جرج بوش پسر در راستای همان اشراف آمریکا و تغییر جغرافیای منطقه به نفع حضور درازمدت آمریکا و همچنین کمک به رژیم صهیونیستی برای تحقق اسرائیل بزرگ بود.»
وی افزود: «در جنگ ۲۰۰۳ که بدون مجوز شورای امنیت انجام شد، کشور عراق از هر لحاظ آسیب‌های جدی و بنیادین دید؛ هم در زمینه زیرساخت‌ها و هم در زمینه ساختار نظام سیاسی، سازمان‌های امنیتی، نهادهای نظامی و تمام امکانات عراق آسیب جدی دید که تاکنون این آسیب‌ها ترمیم نشده و چشم‌اندازی برای بازسازی توانمندی‌های اصلی عراق وجود ندارد.»
خروج ۲۰۱۱؛ شکست آمریکا در برابر مقاومت
این کارشناس مسائل خاورمیانه با اشاره به حضور نظامی آمریکا در عراق از سال ۲۰۰۳ تا ۲۰۱۱ گفت: «در نتیجه ضربات مقاومت اسلامی عراق با کمک جمهوری اسلامی ایران، اوباما ناچار به خروج نظامیان آمریکایی شد و حتی در زمان خروج اشغالگران از عراق، آمریکاییها نگران حمله نیروهای مقاومت بودند.»
سیدافقهی خروج آمریکا از عراق در سال ۲۰۱۱ را «یک شکست جدی برای آمریکا» توصیف کرد و گفت: «وقتی آمریکاییها وارد عراق شدند و بغداد در سال ۲۰۰۳ سقوط کرد، از رامسفلد، وزیر دفاع وقت آمریکا، پرسیدند تا چه زمانی در عراق خواهید ماند. او با غرور پاسخ داد فعلا ۳۰ سالی خواهیم بود تا بعد ببینیم اهداف راهبردی‌مان چگونه تعریف خواهد شد؛ اما در نهایت در سال ۲۰۱۱، اوبامای دموکرات ناچار به خروج از عراق شد.»
بازگشت آمریکا به بهانه داعش
وی درباره بازگشت مجدد نیروهای آمریکایی به عراق نیز گفت: «بازگشت دوباره آمریکا به عراق به بهانه مبارزه با گروه تروریستی داعش بود. با بازگشت آمریکا، این مرجع عالی‌قدر عراق بود که با حکم جهاد کفایی زمینه تشکیل حشدالشعبی را فراهم کرد و این نیرو به برکت این فتوا و با کمک‌های جدی ایران و فرماندهی شهید قاسم سلیمانی و شهید ابومهدی المهندس توانست داعش را منکوب کند.»
این کارشناس ادامه داد: «آمریکا به بهانه مبارزه با داعش در عراق باقی ماند و به طور جدی و هدفمند حضور خود را ادامه داد. آمریکاییها فقط به امکانات نظامی تکیه نکردند، اگرچه حضور نظامی آنها گسترده بود.»
خروج نظامی پایان حضور آمریکا نیست
سیدافقهی با اشاره به روند فعلی خروج نیروهای آمریکایی از عراق اظهار کرد: «مسئله خروج نیروهای آمریکایی بر حسب وعده نخست‌وزیران فعلی و سابق عراق در حال محقق شدن است، اما همچنان هزار سؤال مطرح است که آمریکا در نهایت چگونه منافع خود را در عراق دنبال خواهد کرد.»
وی افزود: «به نظرم آمریکا از عراق دست نخواهد کشید و به طرق دیگر همچنان در عراق سنگ‌اندازی خواهد کرد. شاید تجزیه عراق یکی از گزینه‌های آمریکا پس از اعلام خروج از عراق باشد؛ به این معنا که اقلیم کردستان برای کردها، اقلیم میانی برای اهل سنت و اقلیم جنوب برای شیعیان شکل بگیرد.»
نگرانی از تجزیه عراق
سیدافقهی با بیان اینکه روند تجزیه عراق به صورت «چراغ خاموش» دنبال می‌شود، گفت: «اقلیم کردستان که مشخص است و مسئله اقلیم میانی نیز برای اهل سنت دنبال می‌شود. اگر ۲ اقلیم تشکیل شود، به خودی خود اقلیم شیعیان نیز شکل خواهد گرفت؛ اگرچه سران شیعه و چارچوب هماهنگی شیعیان با تجزیه عراق مخالف هستند.»
وی در ادامه بر اهمیت ژئوپلیتیکی و اقتصادی عراق تأکید کرد و گفت: «عراق کشور بسیار غنی و سرشار از نفت و گاز و مواد معدنی مهم است. افزون بر این، عراق دارای موقعیت جغرافیایی راهبردی است و نقش این کشور در کنار ایران در مقابله با عادی‌سازی با رژیم صهیونیستی و مقابله با سلطه آمریکاییها در منطقه بسیار پررنگ است.»
نگرانی از گرایش الزیدی به آمریکا
این کارشناس مسائل خاورمیانه درباره عملکرد دولت عراق نیز اظهار کرد: «باید تحولات را رصد کرد تا ببینیم سیاست‌های دولت علی الزیدی به کجا می‌رسد. نشانه‌هایی وجود دارد که الزیدی تمایلات آمریکایی دارد و ترامپ نیز از او حمایت می‌کند.»
سیدافقهی با اشاره به اجرای تحریم‌های هوایی و اقتصادی آمریکا علیه ایران از سوی دولت عراق گفت: «مردم عراق در برابر برخی اقدامات دولت مقاومت کردند و آنها را محکوم کردند. حالا باید ببینیم گشایش فرودگاه نجف و برخی معابر زمینی بین ایران و عراق به کجا می‌رسد و دستورات آمریکاییها علیه عراق چه سرنوشتی پیدا خواهد کرد.»
خروجی که «صوری و نمایشی» است
وی خروج نظامی آمریکا از عراق را «صوری و نمایشی» دانست و گفت: «آمریکاییها قرار است به عنوان مسئولان آموزش نیروهای عراقی باقی بمانند و ظاهرا آقای الزیدی نیز با این مسئله موافقت کرده است.» به گفته این کارشناس مسائل خاورمیانه، ادامه حضور آموزشی آمریکا در عراق یک تهدید برای موقعیت عراق به شمار می‌رود.
نفت عراق؛ اهرم فشار آمریکا
سیدافقهی در بخش دیگری از اظهارات خود به وابستگی مالی عراق به درآمدهای نفتی اشاره کرد و گفت: «عراق همچنان تحت سلطه آمریکاست. به بهانه قطعنامه‌هایی که در دوران صدام از سوی شورای امنیت صادر شد، عراق از زمان حمله صدام به کویت زیر فصل هفتم شورای امنیت قرار دارد و درآمد نفت عراق پس از فروش به بانک فدرال رزرو آمریکا واریز می‌شود.»
وی این سازوکار را یکی از اهرم‌های مهم فشار آمریکا بر دولت بغداد دانست و افزود: «این یکی از مرگبارترین قطعنامه‌هایی است که معیشت مردم عراق را به گروگان گرفته و آمریکا از این اهرم علیه مردم و دولت عراق استفاده می‌کند. اگر دولت عراق کمترین تحرک ضدآمریکایی داشته باشد، آمریکا دولت عراق را تهدید به عدم واریز درآمدهای نفتی می‌کند و تاکنون نیز در چند نوبت چنین اتفاقی رخ داده است.»
سیدافقهی ادامه داد: «اقتصاد و درآمد دولت عراق بیش از ۹۰ درصد متکی به نفت است و این مسئله اهرم بسیار مهمی در اختیار آمریکاست.»
نفوذ آمریکا از آسمان تا زیرساخت‌های عراق
وی همچنین از نفوذ آمریکا در ساختارهای مختلف عراق سخن گفت و اظهار کرد: «نفوذ آمریکاییها در بسیاری از مراکز تصمیم‌گیری و تصمیم‌سازی دولت بغداد همچنان وجود دارد. آسمان عراق همچنان تحت کنترل آمریکاست و افزایش تجهیزات و تسلیحات نیروهای عراق نیز با مخالفت جدی آمریکاییها روبه‌رو می‌شود.»
این کارشناس مسائل خاورمیانه با اشاره به موضوع بازسازی زیرساخت‌های عراق گفت: «در مسئله بازسازی زیرساخت‌های عراق و برق و انرژی، آمریکاییها همچنان اصرار دارند که این پروژه‌ها با حضور شرکت‌های آمریکایی انجام شود و این مسئله‌ای است که باید ببینیم مردم عراق چگونه می‌توانند با آن مقابله کنند تا از سیطره آمریکا خارج شوند.»
مقاومت عراق در برابر نفوذ آمریکا
سیدافقهی تأکید کرد: «همان‌گونه که مقاومت مردم عراق باعث شد آمریکاییها حضور نظامی خود را در عراق کاهش دهند، مطمئن هستم آمریکاییها هزینه حضور خود را در میادین دیگر عراق توسعه خواهند داد و به دنبال نفوذ در دیگر ساختارها و ارکان حاکمیت عراق خواهند بود.»
وی یکی دیگر از اهداف آمریکا را فشار بر گروه‌های مقاومت عراق دانست و گفت: «گروه‌های مقاومت اسلامی عراق سلاح‌های خود را حفظ کرده‌اند و تأکید دارند که باید به صورت کامل سیطره و هیمنه آمریکا در عراق پاکسازی شود.»
سیدافقهی با اشاره به مواضع حشدالشعبی افزود: «حشدالشعبی نیز تأکید کرده تا خروج کامل آمریکا از عراق محقق نشود و آمریکاییها دست از غارت عراق برندارند، مقاومت خود را ادامه خواهد داد.»
وی جمع‌بندی خود از روند خروج نیروهای آمریکایی را این‌گونه بیان کرد: «خروج آمریکا از عراق آغاز یک پایان است، اما به معنای پایان حضور آمریکا در عراق نیست. مقاومت مسلحانه، سیاسی و فرهنگی مردمی در عراق برای قطع کردن بازوی آمریکا در این کشور ادامه خواهد داشت.»
آمریکا به دنبال قطع ارتباط تهران و بغداد است
این کارشناس مسائل خاورمیانه همچنین گفت: «آمریکا به دنبال قطع ارتباط میان ایران و عراق است، اگرچه نخواهد توانست به هدف خود برسد؛ اما ما ایرانی‌ها نیز باید نسبت به گذشته حساس‌تر باشیم و تحرکات آمریکا در عراق را زیر نظر داشته باشیم.»
سیدافقهی با اشاره به سیاست دولت عراق در قبال ایران اظهار کرد: «رفتارهای الزیدی نیز نگرانی زیادی ایجاد کرده و رفتار نخست‌وزیر عراق و اطاعت محضی که از دستورات آمریکاییها دارد، باید ما ایرانیان را وادار به پیگیری راهبرد دیگری در عراق کند.»
هشدار درباره جنگ شیعه با شیعه
این کارشناس مسائل منطقه تأکید کرد: «ایران نمی‌خواهد عراق را از دست بدهد و همچنین نمی‌خواهیم شاهد جنگ داخلی در عراق میان شیعیان و اهل سنت یا جنگ درون‌گروهی در این کشور باشیم. بنابراین ایران باید هوشمندانه، واقع‌بینانه و با احتیاط درباره عراق اقدام کند، به گونه‌ای که به مردم عراق آسیب نرسد و اقتدار شیعه نیز حفظ شود”.
سیدافقهی با اشاره به تلاش‌هایی که به گفته او برای ایجاد درگیری میان گروه‌های شیعه در عراق صورت گرفته، گفت: «آمریکا بسیار تلاش کرد جنگ میان گروه‌های شیعه به راه بیندازد، اما تاکنون موفق نشده است. هوشمندی گروه‌های شیعه و اشراف ایران و آگاهی از گروه‌های شیعه باعث شد توطئه آمریکا برای جنگ داخلی در عراق به نتیجه نرسد”.
ایران به طرح راهبردی درباره عراق نیاز دارد
وی بر ضرورت تدوین یک برنامه بلندمدت برای سیاست ایران در عراق تأکید کرد و افزود: «ما باید یک طرح راهبردی درباره عراق داشته باشیم و قدم‌به‌قدم به پیش برویم. ما هنوز یک طرح مدون و بلندمدت درباره عراق نداریم؛ نه اینکه درباره عراق انفعالی عمل می‌کنیم، بلکه چون طرح کاملی درباره عراق نداریم”.
انگلیس؛ شریک آمریکا در عراق
سیدافقهی در ادامه به نقش انگلیس در تحولات عراق نیز اشاره کرد و گفت: «مسئله حضور آمریکا در عراق تنها مربوط به خود آمریکا نیست، بلکه دست راست و شریک اصلی آمریکا در عراق، دولت انگلیس است. نفوذ و استعمار انگلیس در عراق یک استعمار کهن است و مردم عراق علیه این استعمار قیام‌های متعددی کردند، مخصوصا قیام ۱۹۲۰”.
وی افزود: «انگلیس از طریق نفوذ فرهنگی اقدامات زیادی در عراق دنبال کرده و سفارت این کشور در بغداد نیز به دنبال تغییر هویت مردم عراق است”.
امارات و قطر در معادله آمریکا
این کارشناس مسائل خاورمیانه همچنین کشورهای عربی منطقه را بخشی از معادله نفوذ آمریکا در عراق دانست و گفت: «حضور برخی کشورهای خلیج فارس در عراق کاملا هماهنگ با نقشه‌های آمریکا و انگلیس است و در رأس کشورهای عربی خلیج فارس، امارات و تا حدودی قطر قرار دارند که برنامه‌های آمریکا در عراق را پیگیری می‌کنند”.
دیدار الزیدی و ترامپ؛ از ترور سلیمانی تا نفت عراق
سیدافقهی درباره عملکرد نخست‌وزیر عراق در تعامل با آمریکا نیز اظهار کرد: «آمریکا روی عملکرد الزیدی حساب باز کرده است. در نخستین دیداری که الزیدی در کاخ سفید با ترامپ داشت، چند حرکت معنی‌دار علیه عراق صورت گرفت؛ از جمله واکنش ترامپ به عملیات ترور شهید سلیمانی”.
وی ادامه داد: «ترامپ این ترور را به رخ الزیدی کشید و الزیدی به جای محکوم کردن این اقدام، گفت که به گذشته برنمی‌گردد و به این مسائل علاقه ندارد. این به معنای تسلیم محض در برابر ترامپ است”.
سیدافقهی افزود: «جمله بعدی زمانی بود که ترامپ گفت نفت عراق مال آمریکاست و الزیدی فقط تبسم کرد و این بسیار دردناک است”.
وی همچنین به بستن مرزها و فرودگاه‌ها و مواضع دولت عراق علیه حشدالشعبی اشاره کرد و گفت: «چارچوب هماهنگی باید پاسخگوی این انتخاب خطرناک باشد. مسئولان سیاسی عراق باید برای درآمد ارزی و نفتی عراق فکری کنند و توافقات تجاری و مالی با غیرآمریکایی‌ها داشته باشند و روابط عراق با چین، روسیه و هند را گسترش دهند تا عراق بتواند از سیطره آمریکا خارج شود”.
عراق؛ عمق راهبردی ایران
سیدافقهی در پایان تأکید کرد عراق ظرفیت‌های گسترده‌ای برای توسعه روابط منطقه‌ای دارد و گفت: «عراق امروز بالقوه و ماهیتا امکانات خوبی دارد و رهبران عراق باید متوجه شوند که آمریکاییها اجازه ائتلاف و وحدت قومیت‌ها را نخواهند داد”.
وی افزود: «شیعیان با نفوذ حوزه علمیه و مراجع و نفوذ مقاومت ایران یک ظرفیت برای عراق و تحکیم روابط تهران و بغداد هستند. امام شهید نیز بارها بر امنیت عراق تأکید می‌کرد و فرموده بودند که عراق عمق راهبردی ایران و ایران نیز عمق راهبردی عراق است”.
