الوقت- درحالی که رویارویی میان ایران و آمریکا وارد هفتمین ماه شده و درگیریها همچنان ادامه دارد اما طولانی شدن این وضعیت نتوانسته از عزم و اراده مردم برای حضور در صحنه بکاهد.
پس از ماهها برگزاری تجمعات شبانه، این بار «رزمایش جانفدایان ایران» به صحنهای تازه برای نمایش این حضور تبدیل شد، رزمایشی که اقشار مختلف مردم با حضور گسترده در آن، بر همراهی با جمهوری اسلامی و نیروهای مسلح و پایبندی به آرمانهای انقلاب تأکید کردند.
رزمایش بزرگ جانفدای ایران از روز جمعه با حضور گردانهای رزمی پویش جانفدا و اقشار مختلف مردم در تهران و همزمان در سراسر کشور برگزار شد. در تهران، رزمایش ۳۱۳هزار نفری جانفدایان با گردانهای رزمی بسیج، پویش جانفدا و سایر اقشار از میدان امام حسین (ع) تا میدان انقلاب اسلامی برگزار شد.
در این مراسم، مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران و جمعی از مقامات لشگری و کشوری حضور داشتند. پزشکیان در این اجتماع مردمی، حضور گسترده اقشار مختلف مردم را نمادی روشن از پیوند عمیق ملت با ایران و اراده جمعی برای صیانت از عزت، استقلال، تمامیت ارضی و اقتدار کشور دانست و از حضور مسئولانه و آگاهانه مردم در این رزمایش قدردانی کرد.
همچنین، حجتالاسلام حسین طائب، رئیس سازمان بسیج در این مراسم، جانفدا را نماد مردمیسازی دفاع و امنیت، دانست و گفت:«جانفدا تجلی اقتدار ملی و آمادگی کشور برای مبارزه و دفاع در مقابل هر تهدید و آمادگی برای ساخت کشور و فتح قلههای تمدنی خواهد بود».
سردار حسنزاده، فرمانده سپاه تهران بزرگ اعلام کرد که در تهران حدود 500 هزار نفر برای شرکت در این رزمایش ثبت نام کرده بودند.
در بین شرکت کنندگان، طیف متنوعی از جامعه از خانوادهها و جوانان گرفته تا جانبازان، پزشکان، دانشجویان، طلاب، کسبه، هنرمندان و دیگر اصناف و گروههای اجتماعی حضور داشتند.
شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی نیز هدف از این حضور را نمایش ظرفیت اجتماعی برای حفظ انسجام، ایستادگی و آمادگی ملی در شرایط تهدید عنوان کرد. بنابراین، یکی از ویژگیهای مهم «جانفدای ایران» تلاش برای عبور از قالب یک رزمایش صرفاً نظامی و تبدیل آن به یک نمایش عمومی از آمادگی اجتماعی بود.
یکی از حاشیههای قابل توجه رزمایش جانفدا حضور نمادین اعضایی از گروههای مقاومت در سطح منطقه مانند یمنیها و همچنین اقلیتهای مذهبی مانند خاخام اعظم جامعه یهودیان ایران بود.
در کنار حضور انسانی، نمایش بخشی از تجهیزات دفاعی نیز در دستورکار قرار داشت. از جمله، پهپادهای ایرانی در جریان برگزاری رزمایش در تهران به نمایش درآمدند تا در کنار حضور نیروهای مردمی، تصویری از توانمندیهای دفاعی کشور نیز ارائه شود.
از جمله دیگر برنامههای این آیین، رژه بانوان بود که در مسیر رزمایش به اجرا درآمد. به این ترتیب، برگزارکنندگان دو مؤلفه را در کنار یکدیگر قرار دادند: «توان نظامی» در میدان و «حضور اجتماعی» در خیابان.
حتی برنامههای رسانهای مرتبط با این پویش، آموزشهای نظامی و امدادی و تشکیل یگانهای مردمی را نیز دنبال کردهاند. رسانههای داخلی گزارش دادهاند که این پویش پیشتر با استقبال گستردهای روبهرو شده و ثبتنام برای آموزشهای نظامی و امدادی در قالب گردانهای مردمی ادامه یافته است.
برگزاری این رویداد در آستانه هفته دفاع مقدس و پس از ماهها تنش و درگیری میان ایران، آمریکا و رژیم صهیونیستی تنها یک برنامه نظامی یا یک تجمع سیاسی نبود و برگزارکنندگان آن تلاش کردند تصویری از پیوند میان ظرفیت دفاعی کشور و حضور اجتماعی مردم ارائه کنند.
پیام به دشمن آمریکایی-صهیونی
از آنجا که این مراسم در شرایط جنگی حاکم میان ایران و دشمن آمریکایی ـ صهیونیستی برگزار شد، شعارهای حاضران نیز مانند گذشته عمدتاً بر این دو دشمن متمرکز بود و بر ایستادگی، مقاومت و مقابله با تهدیدهای آمریکا و رژیم صهیونیستی تأکید داشت.
شعارها نیز بخش مهمی از پیام این اجتماع را شکل میدادند و شعارهایی مانند «جانم فدای ایران»، «مرگ بر آمریکا»، «مرگ بر اسرائیل»، «لبیک یا خامنهای» و شعارهای مرتبط با ایستادگی و مقاومت در این مراسم طنین انداز شد. بنابراین، «جانفدایان ایران» صرفاً نام یک رزمایش نبود بلکه تبدیل به چارچوبی برای تعریف نوعی مشارکت عمومی در شرایط جنگ و تهدید است.
یکی از مهمترین پیامهای این رزمایش، نمایش انسجام داخلی در برابر فشار خارجی است. فرمانده سپاه تهران بزرگ پیش از برگزاری رزمایش گفته بود که هدف دشمن تضعیف انسجام و وحدت بوده اما به اعتقاد او حضور مردم نشان داده که این مؤلفهها همچنان تقویت میشوند. او همچنین حضور مردم در میادین و خیابانها را عاملی در تقویت بازدارندگی نیروهای مسلح دانست.
شماری از حاضران در مراسم در گفتگو با رسانهها درباره هدفشان از حضور در این مراسم تاکید کردند:«هدفمان اعلام آمادگی برای مبارزه با استکبار جهانی آمریکا اسرائیل و آنهایی که چشم طمع به مملکت ما دارند». یکی از این افراد گفت:«اینجا آمدیم که به آمریکا و اسرائیل نشان دهیم ما پشت کشورمان را خالی نمیکنیم». فرد دیگری که لباس نظامی به تن داشت گفت:«تا انتقام محقق نشود، این لباس رزم از تنمان بیرون نمیآید».
قوت قلب به نیروهای مسلح
اگرچه «جانفدای ایران» از نظر شمار حاضران با راهپیماییهای ملی متفاوت بود اما اهمیت این مراسم را نمیتوان صرفاً با تعداد افراد حاضر در خیابان سنجید. پیام مورد نظر این است که قدرت دفاعی فقط در تجهیزات، موشک، پهپاد و نیروهای نظامی خلاصه نمیشود بلکه میزان انسجام اجتماعی نیز بخشی از قدرت ملی تلقی میشود. در چنین شرایطی، حضور مردم میتواند برای نیروهای مسلح این پیام را داشته باشد که در صورت استمرار تهدید، پشتوانه اجتماعی قابل مشاهدهای در داخل کشور وجود دارد.
به همین دلیل، میتوان یکی از کارکردهای اصلی این رزمایش را ایجاد نوعی «قوت قلب اجتماعی» برای نیروهای مسلح دانست، یعنی اینکه میدان نظامی تنها عرصه مواجهه با دشمن نیست و در پشت خط مقدم، بخشی زیادی از جامعه نیز خود را درگیر مسئله دفاع از کشور میداند.
همین معنا را میتوان با «میدان در اختیار نیروهای نظامی و خیابان در اختیار ملت» تعبیر کرد، عبارتی که از زمان آغاز جنگ تاکنون به یکی از شعارهای محوری در تجمعات شبانه تبدیل شده و بر پیوند میان حضور مردم در خیابان و نقش نیروهای مسلح در میدان تأکید دارد. با اینکه نیروهای مسلح وظیفه مقابله نظامی را برعهده دارند ولی مردم نیز با حفظ انسجام و آمادگی اجتماعی، بخش دیگری از ظرفیت بازدارندگی را شکل میدهند.
ناکامی فشار حداکثری
رزمایش «جانفدای ایران» همچنین در بستری برگزار شد که فشار اقتصادی و سیاسی خارجی همچنان یکی از محورهای اصلی مناقشه ایران با آمریکا و متحدانش است.
مقامات واشینگتن سعی داشتند با تشدید تحریمها و تنگتر کردن حلقه محاصره دریایی، شکاف میان مردم و نظام جمهوری اسلامی را افزایش دهند اما حضور مردم در رزمایش «جانفدایان» را میتوان حامل پیامی روشن برای دشمنان دانست که فشار اقتصادی و تهدید نظامی نمیتواند به سادگی پیوند میان مردم، نظام و نیروهای مسلح را از هم بگسلد. بنابراین، حضور اقشار مختلف مردم در کنار نیروهای مسلح، تصویری از همراهی و همبستگی در برابر تهدید خارجی ارائه کرد.
در واقع، خیابان در این رزمایش به صحنهای برای نمایش پشتوانه اجتماعی تبدیل شد، پیامی که بر اساس آن، دشمن نمیتواند با تشدید فشار اقتصادی و تهدید نظامی، میان جامعه و نیروهای دفاعی کشور شکاف ایجاد کند.
رژه نیروهای سازمانیافته، حضور اقشار مختلف، نمایش تجهیزات پهپادی، پرچمهای ایران و شعارهای مقاومت، مجموعهای را شکل داد که پیام اصلی آن را میتوان در یک گزاره خلاصه کرد:ایران میخواهد در برابر فشار خارجی، توان نظامی و انسجام اجتماعی را همزمان به نمایش بگذارد.
حضور گسترده مردمی برای آمریکا و رژیم صهیونیستی حامل این پیام است که فشار حداکثری صرفاً با افزایش فشار اقتصادی یا تهدید نظامی نمیتواند به طور خودکار به تغییر رفتار جامعه ایران منجر شود. در مقابل، هرچه فشار خارجی بیشتر شود، اهمیت حفظ انسجام داخلی و پیوند میان جامعه و نظام نیز بیشتر خواهد شد.
درکل، رزمایش «جانفدایان ایران» نشان داد که افزایش فشارهای خارجی لزوماً به تضعیف تابآوری جامعه ایران منجر نمیشود و میتواند بر آمادگی و انسجام اجتماعی بیفزاید. در این چارچوب، امید واشینگتن به تحریمهای گسترده برای درهم شکستن عزم و اراده ایرانیان و ایجاد شکاف بین صفوف مردم و نظام راه به جایی نخواهد برد.
