سیلابهای مرگبار در منط۷قه مرزی نپال و تبت که صدها کشته و بیش از هزار مفقود بر جای گذاشته، بر اثر فروپاشی بخشی از یک یخچال طبیعی و ایجاد جریان عظیمی از آب، گل، سنگ و یخ رخ داده است؛ رویدادی نادر که بار دیگر نگرانیها درباره افزایش خطرات ناشی از ذوب یخچالهای هیمالیا را افزایش داده است.
به گزارش الوقت، بر اساس گزارش الجزیره، در ابتدا تصور میشد یک زمینلرزه عامل وقوع این فاجعه بوده است، اما بررسیهای بعدی سازمان زمینشناسی آمریکا نشان داد که زمینلرزه عامل حادثه نبوده، بلکه خودِ فروپاشی یخچال و جریان آوار، یک سیگنال لرزهای ایجاد کرده است. این رویداد در نهایت بهعنوان یک رخداد لرزهای با بزرگی حدود ۵.۲ ثبت شد.
بررسی تصاویر ماهوارهای نشان میدهد بخش بزرگی از قسمت پایینی یک یخچال طبیعی در ارتفاع حدود ۵۲۰۰ متری از سطح دریا جدا شده و نزدیک به ۱۲۰۰ متر سقوط کرده است. این حجم عظیم یخ هنگام سقوط، سنگ و رسوبات را نیز با خود همراه کرده و به رودخانه لنده در منطقه تبت برخورد کرده است.
انباشت یخ و سنگ برای مدتی مسیر رودخانه را مسدود کرد و سپس با شکستن این سد طبیعی، موج عظیمی از آب و گل به سمت پاییندست حرکت کرد. این جریان وارد رودخانههای منطقه از جمله تریشولی شد و روستاها، خانهها، جادهها و پلها را در مسیر خود تخریب کرد. سطح آب رودخانه تریشولی در برخی نقاط تنها طی نیم ساعت حدود ۹ متر افزایش یافت.
گزارشها از ادامه عملیات امداد و جستوجو در دو سوی مرز حکایت دارد و شمار قربانیان همچنان در حال افزایش است. بر اساس آخرین گزارشهای منتشرشده، صدها نفر کشته و بیش از هزار نفر مفقود شدهاند؛ شمار قابل توجهی از مفقودان نیز گردشگران و اتباع خارجی هستند. تخریب جادهها و پلها و انباشت حجم زیادی از گل و رسوب، عملیات امدادرسانی را با دشواری جدی مواجه کرده است.
دانشمندان هنوز نمیتوانند با قطعیت بگویند که تغییرات اقلیمی مستقیماً باعث فروپاشی این یخچال شده است، اما این حادثه در شرایطی رخ داده که یخچالهای هیمالیا با سرعت قابل توجهی در حال عقبنشینی و از دست دادن حجم یخ خود هستند.
بر اساس دادههای مطرحشده در گزارش الجزیره، یخچالهای منطقه هندوکش ـ هیمالیا در فاصله سالهای ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۰، با سرعتی حدود ۶۵ درصد بیشتر از دهه قبل یخ از دست دادهاند. همچنین یخچالهای نپال طی حدود سه دهه نزدیک به یکسوم حجم یخ خود را از دست دادهاند.
کارشناسان هشدار میدهند افزایش دما، عقبنشینی یخچالها، کاهش یخ دائمی زمین و ذوب سریعتر برف میتواند دامنههای کوهستانی را ناپایدارتر کند و احتمال وقوع رانش زمین، سقوط تودههای یخی و سیلابهای ناگهانی ناشی از دریاچههای یخچالی را افزایش دهد.
با این حال، یکی از ویژگیهای حادثه اخیر این بود که پیش از وقوع سیلاب بارندگی قابل توجهی وجود نداشت. همین مسئله موجب شد سامانههای معمول هشدار سیل نتوانند خطر را بهموقع شناسایی کنند. کارشناسان میگویند در چنین شرایطی، سرعت حرکت ترکیب آب، گل و سنگ به حدی است که پس از مشاهده موج سیلاب، فرصت بسیار اندکی برای فرار وجود دارد.
فروپاشی گسترده یخچالهای طبیعی پدیدهای نسبتاً نادر است، اما نمونههای مشابهی در سالهای اخیر در تبت و سایر مناطق کوهستانی جهان رخ داده است.
در سال ۲۰۱۶، دو یخچال در رشتهکوه آرو در تبت فرو ریختند و دهها میلیون مترمکعب یخ را به سمت پایین کوه فرستادند. در سال ۲۰۱۸ نیز دو سقوط بزرگ یخ و سنگ در حوزه سدونگپو در تبت موجب ورود حجم عظیمی از یخ و آوار به رودخانه یارلونگ تسانگپو شد.
در سال ۲۰۲۲ نیز حدود ۴۰ میلیون مترمکعب یخ از یخچال بوکادابان فنگ در کوههای کونلون جدا شد و با سقوط در یک دریاچه، موجی حدود ۱۳ متر ایجاد کرد.
فاجعه نپال و تبت نشان میدهد که تغییرات سریع در یخچالهای هیمالیا تنها یک مسئله زیستمحیطی نیست، بلکه میتواند به تهدیدی مستقیم برای شهرها، روستاها، زیرساختها و جان میلیونها نفر در پاییندست تبدیل شود.
