الوقت - حزب دموکرات آمریکا در حالی خود را برای انتخابات میاندورهای نوامبر آماده میکند که بازگشت احتمالی این حزب به کنترل مجلس نمایندگان میتواند آغازگر دور تازهای از تحقیقات گسترده درباره دونالد ترامپ و دولت او باشد؛ با این تفاوت که این بار دموکراتها ظاهراً قصد ندارند استیضاح را بهعنوان نخستین اقدام خود مطرح کنند، بلکه میخواهند ابتدا با استفاده از قدرت تحقیقاتی و احضار کنگره، پروندهای مستند علیه رئیسجمهور جمهوریخواه ایجاد کنند.
خبرگزاری رویترز به نقل از منابع مطلع گزارش داده است که شماری از رهبران و کارکنان ارشد دموکرات در حال طراحی راهبردی هستند که در صورت بازپسگیری مجلس نمایندگان، بر برگزاری جلسات تحقیق، احضار افراد، درخواست اسناد و بررسی روابط مالی و تجاری ترامپ و خانواده او با شرکتها و سرمایهگذاران متمرکز خواهد بود.
بر اساس این گزارش، هدف اصلی دموکراتها در مرحله نخست، نه آغاز فوری روند استیضاح، بلکه بررسی این موضوع است که آیا ترامپ از قدرت ریاستجمهوری برای منافع شخصی، خانوادهاش یا مجموعههای اقتصادی مرتبط با خود استفاده کرده است یا خیر؟
با این حال روند تحقیقات از ترامپ در این دوره برای دموکراتها مسیر راحتتری خواهد داشت، چون میزان حمایت از ترامپ حتی در میان جنبش ماگا به عنوان بدنه اصلی حامیان ترامپ به شدت کاهش یافته و ترامپ به دلیل شرایط بد اقتصادی آمریکا در نتیجه جنگ علیه ایران با ریزش شدید حامیان خود روبرو بوده است.
از «استیضاح فوری» تا تحقیقات سیاسی
این تغییر رویکرد تا حد زیادی از تجربه نخستین دوره ریاستجمهوری ترامپ ناشی میشود. ترامپ در دوره اول ریاستجمهوری خود دو بار توسط مجلس نمایندگان استیضاح شد اما هر دو بار در مجلس سنا از محکومیت و برکناری نجات یافت.
دموکراتها اکنون ظاهراً نمیخواهند بدون ایجاد یک پرونده مستند و قابل دفاع سیاسی وارد چنین فرآیندی شوند. یک مقام ارشد دموکرات به رویترز گفته است که اگر تحقیقات به شواهدی درباره ارتکاب تخلفی برسد که معیارهای استیضاح را داشته باشد، دموکراتها از حرکت به سمت استیضاح خودداری نخواهند کرد؛ اما استیضاح «نخستین اقدام» نخواهد بود.
این راهبرد به دموکراتها اجازه میدهد ابتدا روی موضوعاتی مانند تضاد منافع، قراردادهای دولتی، روابط مالی، سرمایهگذاریهای خارجی و مناسبات تجاری خانواده ترامپ تمرکز کنند و در صورت دستیابی به شواهد، مرحله بعدی را به استیضاح اختصاص دهند.
شرکتهای بزرگ در تیررس تحقیقات
یکی از نکات مهم گزارش رویترز، گستردگی احتمالی تحقیقات است. بر اساس این گزارش، بررسیهای احتمالی میتواند شرکتها و نهادهایی را دربرگیرد که مستقیماً یا غیرمستقیم با ترامپ، خانواده او یا دولتش ارتباط دارند.
از جمله نامهایی که در برنامهریزیهای دموکراتها مطرح شدهاند میتوان به اپل، آلفابت، پالانتیر، بلکاستون، بلکراک و شرکتهای متعلق به ایلان ماسک اشاره کرد.
دموکراتها همچنین به دنبال بررسی برخی قراردادهای دولت، از جمله قراردادهای مرتبط با وزارت امنیت داخلی آمریکا و همچنین سرمایهگذاریها و روابط تجاری خارجی مرتبط با خانواده ترامپ هستند. منابع رویترز میگویند حتی پیش از آنکه دموکراتها کنترل مجلس را در اختیار بگیرند، نامههایی برای درخواست اطلاعات از برخی شرکتهای رسانهای، فناوری و امنیت خصوصی ارسال شده است.
اهمیت این موضوع در آن است که دموکراتها ظاهراً قصد دارند بهجای ورود مستقیم به تقابل با کاخ سفید، بخشی از تحقیقات را از مسیر شرکتها و نهادهای بیرون از دولت پیش ببرند؛ مسیری که میتواند دسترسی آنها به اسناد و اطلاعات را آسانتر کند.
چرا مجلس نمایندگان اهمیت دارد؟
در حال حاضر جمهوریخواهان همچنان اکثریت مجلس نمایندگان را در اختیار دارند. بر اساس آمار رسمی مجلس، ترکیب فعلی شامل ۲۱۸ جمهوریخواه، ۲۱۲ دموکرات و یک نماینده مستقل است و چهار کرسی نیز خالی است.
بنابراین فاصله دو حزب در مجلس بسیار محدود است و انتخابات میاندورهای ۲۰۲۶ میتواند کنترل این نهاد را تغییر دهد.
در سنا نیز جمهوریخواهان با ۵۳ کرسی در برابر ۴۵ دموکرات و دو مستقل اکثریت دارند.
به همین دلیل، حتی اگر دموکراتها بتوانند مجلس نمایندگان را به دست آورند، کنترل سنا مسئله جداگانهای خواهد بود. این موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا روند استیضاح در آمریکا دو مرحله دارد: مجلس نمایندگان درباره استیضاح رأی میدهد و سنا درباره محکومیت و برکناری تصمیم میگیرد.
انتخابات در شرایط نامساعد برای ترامپ
برنامه احتمالی دموکراتها در شرایطی مطرح شده که نظرسنجیهای جدید نشانههایی از تضعیف موقعیت سیاسی ترامپ و جمهوریخواهان ارائه میکنند.
در تازهترین نظرسنجی رویترز/ایپسوس، تنها ۳۵ درصد آمریکاییها عملکرد ترامپ را تأیید کردهاند؛ رقمی که تنها یک واحد بالاتر از پایینترین سطح محبوبیت او در دوره کنونی ریاستجمهوری است.
همزمان، برای نخستین بار در حدود یک دهه گذشته، دموکراتها در مسئله اقتصاد توانستهاند از جمهوریخواهان پیشی بگیرند: ۳۷ درصد رأیدهندگان گفتهاند دموکراتها در مدیریت اقتصاد عملکرد بهتری خواهند داشت، در حالی که این رقم برای جمهوریخواهان ۳۶ درصد بوده است.
در رأیگیری فرضی برای انتخابات کنگره نیز ۴۲ درصد رأیدهندگان ثبتنامشده گفتهاند در صورت برگزاری انتخابات در زمان انجام نظرسنجی به نامزد دموکرات رأی میدهند، در حالی که ۳۷ درصد جمهوریخواهان را انتخاب کردهاند. در میان مستقلها نیز دموکراتها ۱۲ واحد درصد برتری داشتهاند. این نظرسنجی با مشارکت ۴۵۰۵ بزرگسال آمریکایی و با حاشیه خطای حدود ۲ واحد درصد انجام شده است.
البته این ارقام به معنای قطعی بودن پیروزی دموکراتها نیست؛ خود رویترز تأکید کرده است که تعداد رقابتهای واقعاً نزدیک در حوزههای انتخاباتی محدود است و رأی ملی بهتنهایی نمیتواند ترکیب نهایی مجلس را پیشبینی کند.
اقتصاد؛ نقطه ضعف تازه جمهوریخواهان
یکی از مهمترین تغییرات سیاسی ماههای اخیر، از دست رفتن بخشی از برتری سنتی جمهوریخواهان در موضوع اقتصاد است.
این مسئله برای ترامپ اهمیت ویژهای دارد، زیرا جمهوریخواهان در انتخاباتهای اخیر تلاش کردهاند خود را حزب مدیریت اقتصاد و کاهش هزینههای زندگی معرفی کنند.
اما در نظرسنجی اخیر رویترز/ایپسوس، این برتری عملاً از بین رفته است. افزایش هزینه انرژی نیز به نگرانیهای اقتصادی آمریکاییها افزوده است. رویترز گزارش داده که قیمت بنزین در پی جنگ آمریکا و رژِیم صهیونیستی با ایران از آغاز درگیری در فوریه، بیش از ۲۵ درصد افزایش یافته است.
در یک نظرسنجی دیگر رویترز/ایپسوس نیز تنها ۲۲ درصد آمریکاییها از نحوه مدیریت هزینههای زندگی توسط ترامپ ابراز رضایت کردهاند.
دموکراتها نمیخواهند انتخابات را فقط به «ترامپ» گره بزنند
با وجود این شرایط، رهبران دموکرات تلاش دارند بازگشت به قدرت را صرفاً با شعار «استیضاح ترامپ» تعریف نکنند.
رهبر دموکراتهای مجلس نمایندگان، حکیم جفریز، پیشتر گفته بود که دموکراتها احتمال استیضاح ترامپ را در صورت بازپسگیری مجلس رد نمیکنند، اما تمرکز اصلی حزب باید روی مسائل اقتصادی و موضوعات معیشتی باشد.
این مسئله نشاندهنده یک محاسبه سیاسی مهم است: دموکراتها از یک سو میخواهند از قدرت نظارتی کنگره برای مهار دولت ترامپ استفاده کنند و از سوی دیگر نمیخواهند در چشم رأیدهندگان مستقل، حزبی تلقی شوند که تمام برنامهاش صرفاً برخورد سیاسی با رئیسجمهور است.
به همین دلیل، تحقیق میتواند برای آنها ابزار سیاسی مناسبتری از استیضاح فوری باشد.
تحقیق به دموکراتها اجازه میدهد ماهها درباره عملکرد دولت، قراردادهای دولتی، روابط مالی و تصمیمات رئیسجمهور اسناد جمعآوری کنند؛ اما الزاماً آنها را از همان ابتدا وارد یک نبرد سیاسی بر سر برکناری رئیسجمهور نمیکند.
تکرار تاریخ با یک تفاوت مهم
این نخستین بار نیست که بازگشت دموکراتها به کنترل مجلس، احتمال تحقیقات گسترده درباره ترامپ را مطرح میکند. دموکراتها پس از پیروزی در انتخابات میاندورهای ۲۰۱۸ نیز کنترل مجلس را به دست گرفتند و تحقیقات متعددی درباره عملکرد دولت ترامپ آغاز کردند که در نهایت به نخستین استیضاح او در سال ۲۰۱۹ منجر شد.
اما این بار شرایط متفاوت است؛ ترامپ در دوره دوم ریاستجمهوری خود قرار دارد و در صورت شکست جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای، تنها بخش محدودی از دوره ریاستجمهوری او باقی خواهد ماند.
بنابراین تحقیقات احتمالی دموکراتها میتواند علاوه بر تأثیر بر ادامه دولت ترامپ، بر انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۲۸، جایگاه جمهوریخواهان و آینده سیاسی جنبش ترامپیسم نیز اثر بگذارد.
مجلس نمایندگان؛ آغاز یک نبرد تازه
در صورت پیروزی دموکراتها، نخستین مرحله احتمالاً نه استیضاح، بلکه تشکیل کمیتههای تحقیقاتی، احضار مقامها و درخواست اسناد خواهد بود.
این روند میتواند چندین محور را همزمان دنبال کند:
روابط مالی و تجاری ترامپ و اعضای خانوادهاش؛
قراردادهای دولت فدرال با شرکتهای مرتبط با نزدیکان رئیسجمهور؛
سرمایهگذاریها و ارتباطات تجاری خارجی؛
قراردادهای وزارت امنیت داخلی؛
روابط دولت با شرکتهای فناوری و امنیتی؛
احتمال استفاده از قدرت دولتی برای منافع شخصی یا سیاسی؛
و بررسی تصمیمات دولت در حوزههایی که احتمال تضاد منافع در آنها مطرح است.
در نهایت، اگر تحقیقات به شواهدی برسد که دموکراتها آن را مصداق «جرم و تخلف سنگین» بدانند، پرونده میتواند از مرحله تحقیق به مرحله استیضاح منتقل شود.
اما در غیر این صورت، خودِ تحقیقات، جلسات علنی، احضار شاهدان و انتشار اسناد میتواند به ابزاری قدرتمند برای فشار سیاسی بر ترامپ و جمهوریخواهان تبدیل شود.
به این ترتیب، انتخابات میاندورهای نوامبر فقط رقابتی بر سر ۴۳۵ کرسی مجلس نمایندگان و بخشی از کرسیهای سنا نیست؛ این انتخابات میتواند تعیین کند که در دو سال پایانی ریاستجمهوری ترامپ، کاخ سفید با یک کنگره همراه جمهوریخواه مواجه خواهد بود یا مجلسی که قدرت تحقیق، احضار و در نهایت آغاز سومین تلاش برای استیضاح دونالد ترامپ را در اختیار خواهد داشت.
روند استیضاح ترامپ چگونه است؟
اما اگر دموکراتها در نهایت توانستند به استیضاح برسند، حال این سوال مطرح است که فرایند این استیضاح چگونه خواهد بود:
نخست؛ آغاز تحقیقات در مجلس نمایندگان: کمیتههای تخصصی مجلس نمایندگان میتوانند درباره عملکرد ترامپ تحقیق کنند، اسناد و مدارک را مطالبه کنند و مقامها و شاهدان را برای ادای توضیحات احضار کنند. اگر در جریان این تحقیقات شواهدی از ارتکاب «جرائم و تخلفات سنگین به دست آید، روند رسمی استیضاح میتواند آغاز شود.
دوم؛ تنظیم و تصویب مواد استیضاح: کمیته قضایی مجلس نمایندگان میتواند اتهامات یا همان «مواد استیضاح» را تدوین کند. این مواد سپس برای رأیگیری به صحن مجلس نمایندگان فرستاده میشوند. استیضاح در این مرحله به معنای برکناری رئیسجمهور نیست؛ بلکه به معنای طرح رسمی اتهامات علیه اوست.
سوم؛ رأیگیری در مجلس نمایندگان: برای استیضاح ترامپ، اکثریت ساده نمایندگان حاضر و رأیدهنده کافی است. اگر اکثریت نمایندگان به دستکم یکی از مواد استیضاح رأی مثبت دهند، ترامپ رسماً استیضاحشده محسوب میشود و پرونده به سنا میرود.
چهارم؛ تشکیل دادگاه استیضاح در سنا: پس از تصویب استیضاح، سنا مسئول برگزاری محاکمه خواهد بود. در این مرحله، نمایندگان مجلس نمایندگان بهعنوان «مدیران استیضاح» نقش دادستان را ایفا میکنند و رئیسجمهور نیز میتواند از طریق وکلای خود از خود دفاع کند. ریاست جلسه محاکمه رئیسجمهور در سنا بر عهده رئیس دیوان عالی ایالات متحده خواهد بود.
پنجم؛ رأیگیری درباره محکومیت: پس از ارائه استدلالهای دو طرف و بررسی شواهد، سناتورها درباره محکومیت رئیسجمهور رأی خواهند داد. برای محکومیت ترامپ، رأی دو سوم سناتورهای حاضر لازم است. در صورت محکومیت، ترامپ از ریاستجمهوری برکنار خواهد شد و سنا میتواند با رأی جداگانه او را از تصدی مناصب فدرال در آینده نیز محروم کند.
نکته مهم این است که استیضاح بهخودیخود به معنای برکناری ترامپ نیست. مجلس نمایندگان تنها میتواند او را استیضاح کند، اما اختیار محکومیت و برکناری در نهایت در اختیار سناست. بنابراین حتی اگر دموکراتها بتوانند با اکثریت در مجلس نمایندگان، استیضاح ترامپ را تصویب کنند، برای برکناری او همچنان به حمایت شمار قابل توجهی از سناتورهای جمهوریخواه نیاز خواهند داشت.
تجربه گذشته ترامپ نیز اهمیت این مرحله را نشان میدهد. او تاکنون دو بار استیضاح شده است؛ یک بار در سال ۲۰۱۹ به دلیل سوءاستفاده از قدرت و ایجاد مانع در برابر تحقیقات کنگره و بار دوم در سال ۲۰۲۱ به اتهام تحریک شورش. با این حال، در هر دو مورد، سنا نتوانست آرای لازم برای محکومیت و برکناری او را به دست آورد.
از همین رو، اگر دموکراتها در انتخابات میاندورهای کنترل مجلس نمایندگان را به دست آورند، رسیدن به استیضاح ترامپ از نظر حقوقی و سیاسی بسیار آسانتر از برکناری او خواهد بود. مانع اصلی در مرحله دوم یعنی سنا قرار دارد؛ جایی که دموکراتها برای برکناری رئیسجمهور به یک ائتلاف دوحزبی گسترده نیاز خواهند داشت.
