الوقت- پس از توافق آتشبس موقت میان ایران و آمریکا، دو طرف روز شنبه در اسلامآباد گردهم آمدند تا درباره دستیابی به آتشبس پایدار و حل موضوعات اختلافی به ویژه در حوزه هستهای مذاکره کنند. همانطور که پیشبینی میشد باتوجه به اهمیت موضوع، دو کشور در سطح مقامات عالیرتبه حضور داشتند.
هیئت ایرانی به ریاست محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی در این دور از گفتگوها شرکت کرده است و هیئت بلندپایه 70 نفره از جمله سیدعباس عراقچی وزیر خارجه، کاظم غریبآبادی معاون حقوقی وزیر خارجه و عبدالناصر همتی، رئیس بانک مرکزی، قالیباف را در این سفر همراهی میکنند. تیم کارشناسی و فنی ایران نیز شامل ۲۶ نفر است که در کمیتههای فنی و تخصصی در حوزههای اقتصادی، امنیتی و سیاسی حضور دارند.
هیئت آمریکایی هم با 300 نفر به ریاست جی دی ونس، معاون ترامپ، همچنین جارد کوشنر، داماد ترامپ و استیو ویتکاف، نماینده ترامپ در امور خاورمیانه حضور دارند. سطح عالی هیئتهای دو طرف نشان از اهمیت مسئله دارد.
پیش از شروع مذاکرات رسمی، هیئتهای ایرانی و آمریکایی به طور جداگانه با شهباز شریف، نخست وزیر پاکستان دیدار کرده و پیامهایی را برای کاهش تنشها و پیشرفت در روند مذاکرات رد و بدل کردند. تمرکز بر آزادسازی داراییهای بلوکه شده ایران، کاهش غنیسازی ارانیوم و تعلیق تحریمها و توقف جنگ در جبهههای مختلف منطقه از اهم موضوعاتی است که واشینگتن و تهران سعی دارند بر روی آنها به توافق برسند. این گفتگوها، با امید به ثبات منطقهای میتواند تنشهای خاورمیانه را کاهش دهد.
ایران که توقف جنگ در جبهه لبنان را پیششرط ورود به مذاکرات اعلام کرده بود پیش از آغاز گفتگوها بار دیگر از طریق میانجی پاکستانی به هیئت آمریکایی تاکید کرد که رژیم صهیونیستی باید حملاتش را متوقف کند.
ایران از قبل 10 بند را برای ورود به مذاکرات اعلام کرده بود که باید ملاک گفتگوها قرار گیرد. آنگونه که از گزارش رسانهها برمیآید، آمریکا به طور اصولی متعهد به پذیرش شروط ۱۰گانه ایران یعنی عدم تجاوز، استمرار کنترل ایران بر تنگه هرمز، پذیرش غنی سازی، رفع همه تحریمهای اولیه، رفع همه تحریمهای ثانویه، پایان تمامی قطعنامههای شورای امنیت و قطعنامههای شورای حکام، پرداخت خسارت ایران، خروج نیروهای رزمی آمریکا از منطقه و توقف جنگ در همه جبههها از جمله علیه مقاومت لبنان است.
با ورود هیئتهای دو کشور به اتاق گفتگوها، خبرگزاری رویترز به نقل از مقام ارشد ایرانی اعلام کرد که آمریکا با آزادسازی بخشی از داراییهای مسدودشده ایران موافقت کرده است. به گفته این مقام ایرانی، «تهران این اقدام را نشانهای از گامی در مسیر دستیابی به یک توافق پایدار ارزیابی میکند».
سه دور گفتگوهای فشرده
پس از حواشیهای زیاد و پیغام و پسغام دو طرف از طریق نمایندگان پاکستانی، سرانجام راند اول مذاکرات بین هیئت ایرانی و آمریکایی آغاز شد.
گفتگوهای غیرمستقیم هیئتهای ایرانی و آمریکایی تا اواخر شنبه در سه دور برگزار شد و پس از اولین دور که درباره چارچوب مذاکرات بود پس از گذشت دو ساعت رایزنی، طرفین وارد بحثهای کارشناسی و فنی شدند و به مکتوب کردن پیامها پرداختند و در دور سوم که مذاکرات فنیتر و جدیتر شد کار به سختی پیش رفت.
برخی رسانهها و افراد نزدیک به تیم ایرانی گزارش دادند طرف آمریکایی با زیاده خواهیهای خود در مسیر مذاکرات مانع تراشی میکند. گفته میشود که «خروج اورانیوم غنی شده 60 درصدی، کاهش برد موشکها به 700 کیلومتر، و بازگشایی تنگه هرمز و کنترل مشترک با آمریکا» از جمله سه شرط آمریکا بود که از سوی هیئت ایرانی رد شده است. هیئت ایرانی بر خواستهها و شروط خود برای تثبیت دستاوردهای نظامی که کسب کرده اصرار دارد و گفته که باید منافع ملی ایرانیان محقق شود.
روزنامه فایننشال تایمز، در گزارشی نوشت:«مسئله تنگه هرمز همچنان یکی از موارد اختلافی باقی مانده و ایران اصرار دارد که کنترل خود را بر این آبراه حفظ کرده و عوارض دریافت کند».
علاوهبراین، تحویل اورانیوم غنی شده و کاهش برد موشکها نیز پیش از جنگ از سوی ایران به عنوان خطوط قرمز مذاکرات اعلام شده بود و اکنون که ایران توانسته در جنگ برتری کسب کند به هیچ وجه از این خط قرمزها عدول نخواهد کرد.
هر چند تا لحظه تنظیم گزارش، مذاکرات دور سوم به پایان نرسیده بود برخی منابع گفتند که یا دور جدیدی تا نیمههای شب برگزار خواهد شد یا اینکه دور چهارم به روز یکشنبه موکول میشود تا دو طرف ارزیابی کنند که آیا میتوانند بر سر اصول اولیه گفتگوها به نتیجه برسند یا نه.
سایه بیاعتمادی به آمریکا در میز مذاکرات
هر چند مذاکرات در سطح عالی و با جدیت برگزار میشود اما فضای بیاعتمادی همچنان بر روند گفتگوها سایه انداخته است. باتوجه به تجربه بدعهدیهای آمریکا در عمل به تعهداتش از جمله خروج از برجام در می 2018 و دوبار تجاوز نظامی در حین انجام مذاکرات، ایران کماکان با بیاعتمادی به آمریکاییها مینگرد. هر چند این بیاعتمادی در دو جنگ اخیر که در میانه مذاکرات هستهای انجام شد، سبب شد تا مقامات جمهوری اسلامی بیش از پیش به سیاستهای واشینگتن بدبین باشند.
چیزی که قالیباف هم در بدو ورود به اسلامآباد به آن اشاره کرد و در واکنش به اظهارات مقامات آمریکایی گفت:«متاسفانه تجربه ما از مذاکره با آمریکاییها همواره با شکست و پیمان شکنی روبرو شده است. دو بار در طول کمتر از یک سال در میانه مذاکرات، با وجود حسن نیت طرف ایرانی، به ما حمله کردند و مرتکب جنایات جنگی متعدد شدند. ما حسن نیت داریم، ولی اعتماد نداریم».
در حال حاضر هم که مذاکرات برای تحقق صلح درجریان است، آمریکا همچنان در زمان آتشبس نیز بر طبل جنگ میکوبد و طبق گزارشهای واصله دهها هواپیمای سوخت رسان و مهمات رهگیر را به کشورهای منطقه اعزام کرده است که در چهل روز گذشته با کمبود مواجه شده بودند.
حتی برخی فعالان رسانهای گفتهاند که سه ناو جدید آمریکا دقیقا در زمان پایان آتشبس دو هفتهای به خاورمیانه خواهند رسید که این مسئله تردیدها نسبت به رویکرد این کشور درباره جدی بودن در میز مذاکرات را افزایش میدهد.
همزمان در حین مذاکرات، یک ناو آمریکایی از فرصت به وجود آمده در تنگه مرکز تلاش داشت از این تنگه عبور کند که با هشدار نیروهای مسلح عقبنشینی کرد. بنا بر بررسیهای صورت گرفته، نیروهای مسلح ضمن رصد دقیق موقعیت این ناوشکن، مراتب را به هیئت مذاکرهکننده در پاکستان منعکس کردند و هیئت ایرانی بلافاصله موضوع را از طریق میانجی پاکستانی به طرف آمریکایی منتقل کرد. ایران به صراحت به واسطه پاکستانی اطلاع داد که اگر حرکت ناو ادامه پیدا کند ظرف ۳۰ دقیقه هدف قرار میگیرد و مذاکرات ایران و آمریکا هم ضربه خواهد خورد.
ترامپ هم در اظهاراتی ادعا کرد که به نتیجه مذاکرات بین هیئتهای آمریکایی و ایرانی در اسلام آباد اهمیتی نمیدهد و در صورت موفقیت آمیز نبودن مذاکرات، آمریکا عملیات نظامی را ازسر خواهد گرفت. اینگونه تحرکات و اظهارات جنگطلبانه مسیر گفتگوها را مختل خواهد کرد و نشان میدهد که مقامات واشینگتن برخلاف ادعاهای ظاهری برای توقف درگیریها، اما همچنان به سیاستهای جنگافروزانه خود ادامه میدهند.
مطالبهگری از آمریکا
ترکیب هیئت ایرانی در بالاترین سطح، گواهی بر تلاش تهران برای وادار کردن آمریکا به تسلیم در برابر خواستههای خویش است. غریب آبادی در این باره گفت:«این دور از گفتگوها با توجه به سابقه عدم صداقت و فریبکاری آمریکا تفاوت اساسی با ادوار گذشته دارد و این دور صرفا گفتگو و مذاکره نیست بلکه مطالبه است در واقع میتوان عنوان جدید مطالبه ایران از آمریکا را بکار برد. با جدیتی که هم در هیئت ایرانی وجود دارد و هم دست برتری که در حوزه نظامی و اتحاد و انسجام ملی ایجاد شده است امیدواریم به نتایج مطلوب برسیم».
اینکه ایران طرف مقابل را مجبور میکند تا داراییهای بلوکه شده را آزاد کند نشان از این دارد که شرایط تغییر یافته است و جهان باید با یک قدرت جدیدی به نام ایران روبرو شود که توانسته دو دشمن دارای سلاح هستهای را شکست دهد و بیش از آنکه امتیازاتی بدهد امتیازات و حقوق خود را مطالبه میکند.
درکل، تجربه نشان داد که اگر آمریکا در میز مذاکره زیادهخواهی کند، راه رسیدن به توافق احتمالی دور از دسترس خواهد بود و با توجه به قدرتنمایی نیروهای مسلح ایران بازگشت به میدان جنگ نیز نمیتواند اهداف واشینگتن و متحدانش را محقق کند. چرا که با بسته شدن طولانیمدت تنگههرمز و کاهش ذخایر نفتی در جهان، بازارهای انرژی و مالی با بحران جدی مواجه خواهند شد که با تشدید فشارهای داخلی و بینالمللی، پایههای ریاست جمهوری ترامپ نیز متزلزل خواهد شد.
