الوقت- تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی به خاک ایران، علاوهبر تبعات امنیتی در منطقه بر اقتصاد جهانی نیز تاثیر منفی برجای گذاشته است. بلافاصله پس از توقف عبور و مرور کشتیها در تنگه هرمز در ساعات اولیه جنگ، شوک بزرگی به بازارها جهانی از جمله در بخش حاملهای انرژی وارد شد.
توقف تولید گاز در قطر و اعمال محدودیت در تردد نفتکشها و کشتیهای حامل گاز طبیعی موجب شده تا قیمت گاز در بازار جهانی با جهشی سنگین مواجه شود. قیمت گاز به فاصله چند روز از آغاز جنگ، هم اکنون ۲ برابر شده و فشار اقتصادی به خصوص بر کشورهای اروپایی را افزایش داده است.
به گزارش بلومبرگ، ارزیابیها حاکی از آن است که در صورت تداوم بحران در غرب آسیا و اعمال محدودیت تردد در تنگه هرمز این روند افزایش قیمت گاز ادامه پیدا کرده و اقتصاد شکننده اروپا را بیش از پیش درگیر خواهد کرد. سطح ذخایر گاز اروپا در پایان ماه مارس تنها بین ۲۲ تا ۲۷ درصد خواهد بود، رقمی که به طور قابل توجهی کمتر از میانگین پنجساله ۴۱ درصدی است و نگرانیها درباره امنیت انرژی قاره سبز را افزایش داده است.
در پی جنگ در منطقه، قیمت حمل انرژی نیز به طور سرساماوری افزایش یافته است و طبق جدیدترین گزارش هفتگی شرکت کارگزاری کشتیسازی فیرنلیز که توسط «ریویرا ماریتایم مدیا» منتشر شده، نرخ اجاره روزانه کشتیهای حمل الانجی با ظرفیت ۱۷۴ هزار مترمکعب در مسیر خلیج فارس-اروپا در آمریکا به حدود ۳۰۰ هزار دلار در روز افزایش یافته که در مقایسه با هفته گذشته، حدود ۲۶۰ هزار دلار افزایش یافته است. نرخها در مسیر کلیدی خلیج فارس-آسیا در آمریکا که ژاپن، کره جنوبی، تایوان و چین را پوشش میدهد نیز از ۴۲ هزار دلار در روز در ۲۵ فوریه، به ۳۰۰ هزار دلار در روز افزایش یافته است، همچنین مسیر استرالیا به آسیا به حدود ۲۵۵ هزار دلار در روز افزایش داشته است.
کریستالینا جورجیوا، مدیرعامل صندوق بینالمللی پول اعلام کرد تابآوری اقتصاد جهانی بار دیگر در پی درگیریهای جدید در خاورمیانه در معرض آزمون قرار گرفته است و تداوم این مناقشه میتواند پیامدهای گستردهای برای اقتصاد جهان به همراه داشته باشد. اگر این مناقشه به یک بحران طولانیمدت تبدیل شود، پتانسیل آشکاری برای تأثیرگذاری بر قیمتهای جهانی انرژی، روحیه بازارها، رشد اقتصادی و تورم در سراسر جهان دارد.
افزایش قیمت نفت
همزمان با رشد فزاینده قیمت گاز، قیمت نفت در جهان نیز در حال افزایش است و به گزارش رسانه آمریکایی، تا روز پنجشنبه قیمت نفت خام آمریکا با ۵.۶ درصد افزایش به ۷۸.۸۰ دلار در هر بشکه رسید. قیمت نفت خام نیز به ۷۸.۹۸ دلار در هر بشکه رسیده و رکوردهای قبلی این بحران را شکسته است. این بالاترین سطح قیمت نفت در طول یک روز از ۱۶ ژانویه ۲۰۲5 است.
همچنین، قیمت نفت برنت یک دلار و ۶۷ سنت معادل ۲.۰۵ درصد افزایش یافت و به 85 دلار و هفت سنت در هر بشکه رسید.
سطح قیمت بالاتر نفت تأثیر مستقیمی بر قیمت بنزین دارد که در حال حاضر در بالاترین سطح ۱۱ ماهه خود قرار دارد. در آمریکا قیمت بنزین در هر گالن از مرز ۳ دلار عبور کرده و به حدود ۳ دلار و 39 سنت رسیده است و برخی تحلیلگران حتی از احتمال افزایش آن تا محدوده ۳ دلار و ۳۰ سنت در هفتههای آینده سخن میگویند. کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا هم تاکید کرد که باتوجه به ادامه جنگ، قیمت بنزین ممکن است بیش از این افزایش یابد.
بر اساس برآوردهای شرکت تحقیقاتی کلارکسون، حدود ۳۲۰۰ کشتی (حدود ۴ درصد از تناژ کشتیهای جهانی) در خلیج فارس متوقف شدهاند. با توجه به اینکه تنگه هرمز روزانه یک پنجم نفت جهان را عبور میدهد، پیشبینی میشود در صورت ادامه اختلال، قیمت نفت به ۱۰۰ دلار رسیده و نرخ گاز و بنزین افزایش یابد، افزایشی که توان تحمل تورم ناشی از آن برای اقتصاد اروپا و آمریکا وجود ندارد.
نشریه «اکونومیست» با هشدار درباره پیامدهای اقتصادی افزایش شدید قیمت نفت اعلام کرد که رسیدن بهای نفت به حدود ۱۰۰ دلار در هر بشکه میتواند اقتصاد جهانی را با فشارهای جدی روبهرو کند. این نشریه تأکید کرد که رشد قیمت نفت هزینه تولید، حملونقل و انرژی را بالا میبرد و در نتیجه تورم در بسیاری از کشورها تشدید میشود.
در همین حال، «بانک جیپی مورگان» هشدار داد که اگر اختلال در عبور نفتکشها از تنگه هرمز بیش از سه هفته ادامه یابد، ظرفیت ذخیرهسازی نفت در کشورهای حاشیه خلیج فارس به سرعت تکمیل خواهد شد. به گفته تحلیلگران این بانک، در چنین شرایطی تولیدکنندگان نفت ناچار به کاهش تولید خواهند شد، موضوعی که میتواند قیمت نفت شاخص برنت را تا حدود ۱۲۰ دلار در هر بشکه افزایش دهد.
همچنین «دویچه بانک» اعلام کرد که در صورت انسداد کامل تنگه هرمز، قیمت نفت ممکن است تا حدود ۲۰۰ دلار در هر بشکه جهش کند. تحلیلگران این بانک معتقدند توقف عبور نفتکشها از این مسیر راهبردی میتواند بخش قابل توجهی از عرضه جهانی نفت را مختل کرده و شوک بزرگی به بازار انرژی وارد کند.
کشورها دنبال جایگزین نفت و گاز
از آنجا که چشم انداز روشنی برای توقف جنگ بین ایران و آمریکا و رژیم صهیونیستی در آینده نزدیک وجود ندارد، لذا برخی کشورها از هم اکنون دنبال جایگزینهایی به جای نفت و گاز برای تداوم اقتصاد خود هستند. در این میان، در پی تشدید بحران ژئوپلیتیک در منطقه و مسدود شدن تنگه هرمز، جهان عملاً به عصر زغالسنگ بازگشته است.
قیمت معاملات آتی زغالسنگ با رشد خیره کننده ۷.۲ درصدی به ۱۳۸ دلار در هر تن رسید که بالاترین سطح در بیش از دو سال اخیر محسوب میشود. با کمبود بیسابقه گاز مایع در جهان، شرکتهای برق در سراسر آسیای شمال شرقی و اروپا ناگزیر به نیروگاههای زغالسوز روی آوردهاند.
تام پرایس، تحلیلگر ارشد در پنمور لیبروم، میگوید:«بدون تردید، بازار جهانی زغالسنگ از زمان حمله روسیه به اوکراین چنین فشار قیمتی را تجربه نکرده بود و این بزرگترین شوک به بازار زغالسنگ در چند سال اخیر است».
ایتالیا اعلام کرده در صورت وخامت بحران، نیروگاههای زغالسنگ تعطیل شده را مجدداً راه اندازی خواهد کرد. بنگلادش نیز برای جبران اختلال در عرضه ال ان جی، به سمت زغالسنگ میرود. الکس تاکرا، مدیر ارشد در آرگوس مدیا، هشدار داده که «تداوم بحران میتواند قیمت زغالسنگ را تا ۲۵۰ دلار در هر تن افزایش دهد».
افزایش بهای نفت به دلیل جنگ در خاورمیانه آغاز غلتیدن یک گلوله برفی است که رفته رفته ابعاد بزرگتری میگیرد. علاوهبر بهای آلومینیوم و کودها، هزینه پلاستیک نیز ممکن است با افزایش شدیدی روبرو شود. طی چند روز اخیر، قیمت برخی پلیمرها که مشتقات نفتی مورد استفاده در تولید پلاستیک هستند، روندی صعودی داشته است.
ژوزف طایفه دبیرکل پلاستالیانس (Plastalliance) سازمان صنایع پلاستیک اروپا در این باره گفت:«تقریبا همه محصولات پلاستیکی تولید شده در سراسر جهان امروزه از یک مشتق به نام نفتا ساخته میشوند. بنابراین، به محض اینکه نفتا در نتیجه افزایش قیمت نفت کمیاب یا گرانتر شود، به طور خودکار بر محصول نهایی تأثیر میگذارد. در نتیجه، صنایعی که از پلاستیک استفاده میکنند، احتمالاً ظرف دو یا سه هفته آینده افزایش هزینه مواد اولیه را تجربه خواهند کرد».
سقوط آزاد بازارهای سهام
یکی از بخشهای تاثیرگذار در اقتصاد جهانی که همواره از بحرانهای منطقهای بیشترین تاثیر را میپذیرند، بازارهای بورس است که این نوسانات سهام در درگیری ایران با جبهه عبری-غربی نیز به خوبی قابل رویت است.
بنابراین، با باز شدن بازارهای بورس آمریکا در روز پنجشنبه، حدود یک تریلیون دلار از ارزش بازار سهام این کشور از بین رفت. بر اساس گزارشها، شاخص اساندپی ۵۰۰ حدود ۱.۴۴ درصد افت کرد و ۸۷۰ میلیارد دلار از دست داد. شاخص نزدک ۱.۶۴ درصد سقوط کرد و ۶۴۰ میلیارد دلار از دست داد.
شاخص داوجونز هم با سقوط ۱.۶۹ درصدی ۳۸۰ میلیارد دلار از ارزش خود را از دست داد. سقوط شاخص راسل هم ۲.۴۵ درصد بود و ارزش این سهام هم ۸۰ میلیارد دلار از بین رفت.
علاوهبر بازار سهام آمریکا که بیشترین افت را داشت، در سایر کشورها نیز کاهش ارزش سهام رخ داد. شاخص بورس امارات بعد از دو روز تعطیلی ناشی از پیامدهای جنگ در منطقه، 4.86 درصد افت کرده است. بر همین اساس شاخص بازار سرمایه امارات از محدوده ۶۵۵۰ واحد هم اکنون به ۶۲۰۰ واحد عقب نشینی کرده است.
بازارهای خارج از منطقه نیز افت محسوسی را تجربه کردند و شاخص بورس کره جنوبی در مدت کوتاهی حدود 20 درصد کاهش یافت و بورس ژاپن نیز در مدت تنها سه روز 8 درصد افت داشت.
از سوی دیگر، درگیریها در منطقه در بخش فلزات گرانبها نیز تاثیر گذاشت و شاهد افزایش رشد قیمتها بودیم. قیمت هر اونس طلا برای تحویل فوری، با ۰.۴ درصد افزایش، به ۵۱۵۳ دلار و ۱۱ سنت رسید. قیمت هر اونس طلا در بازار معاملات آتی آمریکا برای تحویل در آوریل، با ۰.۵ درصد افزایش، به ۵۱۶۱ دلار و ۳۰ سنت رسید. طلا که به طور سنتی به عنوان یک دارایی امن تلقی میشود، در سال جاری تاکنون، حدود ۲۰ درصد افزایش قیمت یافته و در بحبوحه افزایش عدم قطعیت سیاسی و اقتصادی جهانی، رکوردهای متوالی را شکسته است.
علاوهبراین، توقف کشتیها و جهش شدید هزینههای بیمه و حملونقل، زنجیره تأمین جهانی را با اختلال جدی مواجه کرده است. در همین راستا، خطوط بزرگ کشتیرانی از جمله مرسک، اماسسی و سیامای-سیجیام تردد در منطقه را متوقف کرده و مسیر کشتیهای خود را به مسیرهای جایگزین مانند دماغه امید نیک تغییر دادهاند، اقدامی که ۱۵ تا ۲۰ روز به زمان حملونقل میافزاید. کارشناسان هشدار میدهند پیامد این اختلالها تنها به بازار انرژی محدود نمیشود و امنیت غذایی کشورهای حاشیه خلیج فارس را نیز تهدید میکند، کشورهایی که حدود ۸۵ تا ۹۰ درصد مواد غذایی مورد نیاز خود را از طریق حملونقل دریایی تأمین میکنند.
