الوقت - ترامپ ادعا کرده است که با رهبران اروپایی و ناتو بر سر تصرف گرینلند به توافق رسیده است، اما مقامات اروپایی و ناتو توافق درباره گرینلند را رد کردهاند. «مته فردریکسن»، نخستوزیر دانمارک با رد ادعاهای ترامپ درباره توافق بر سر گرینلند گفت: «ما نمیتوانیم درباره حاکمیت خود مذاکره کنیم.» و «آلیسون هارت»، سخنگوی ناتو هم به صراحت اعلام کرده است که «دبیرکل در دیدار خود با رئیسجمهور آمریکا در داووس هیچ پیشنهادی برای مصالحه بر سر حاکمیت ارائه نکرد و گفتوگوها بر سر امنیت منطقه قطب شمال متمرکز بوده است.»
ترامپ اگرچه از «دسترسی کامل» آمریکا گفته، اما دانمارک بهصراحت تأکید کرده که حاکمیت این کشور بر گرینلند قابل مذاکره نیست. دانمارک در واکنش به اعلامیه اخیر ترامپ، بار دیگر تأکید کرد که از هیچ حق حاکمیتی صرف نظر نخواهد کرد، اما از سرمایهگذاری بیشتر ناتو در امنیت قطب شمال استقبال میکند.
لندن، پاریس، برلین و کپنهاگ ممکن است اکنون نفس راحتی بکشند که ظاهراً از تصرف گرینلند توسط آمریکا با ابزار نظامی خبری نیست، اما به گفته منابع آگاه، ایالات متحده میخواهد توافق دفاعی خود با دانمارک را اصلاح کند تا محدودیتهای حضور نظامی خود در گرینلند را حذف کند. توافق اولیه که در سال 1951 امضا و در سال 2004 اصلاح شد، ایالات متحده را ملزم میکرد که قبل از فعالیتهای قابل توجه در عملیات یا تأسیسات نظامی ایالات متحده در گرینلند، با دانمارک و گرینلند «مشورت و اطلاعرسانی» کند. مذاکرهکنندگان آمریکایی میخواهند متن توافق را اصلاح کنند تا اطمینان حاصل شود که ایالات متحده در اجرای برنامههای خود با هیچ محدودیتی مواجه نخواهد شد، و ترامپ اظهار داشته است که ایالات متحده «تمام دسترسی نظامی مورد نظر خود» و «دسترسی کامل» به گرینلند را خواهد داشت.
شکاف غیر قابل ترمیم
با وجود ادعای ترامپ درباره توافق بر سر گرینلند، اما شکی نیست که ادعاهای او درباره گرینلند تاکنون شکاف سختی به انسجام ناتو زده و بسیاری از کشورهای اروپایی، حتی بریتانیا که معمولاً به آمریکا بسیار وفادار است، را بر آن داشته تا از زبانی تند و تیز علیه واشنگتن استفاده کنند .
کارزار ترامپ برای گرینلند عمیقترین شکاف میان واشنگتن و متحدان اروپاییاش را در چند دهه اخیر ایجاد کرده است. با این حال، این بحران آثار سیاسی ماندگاری داشته است. مقامهای اتحادیه اروپا اذعان کردهاند که روابط با آمریکا «ضربه جدی» خورده و اعتماد متقابل تضعیف شده است. در سطح افکار عمومیِ گرینلند نیز سردرگمی و بیاعتمادی دیده میشود؛ بسیاری نمیدانند چگونه میتوان بر اساس سیاستی که مدام تغییر میکند آیندهای باثبات ساخت.
در مجموع، هرچند عقبنشینی ترامپ از تهدیدهای فوری از بروز یک بحران حاد جلوگیری کرده، اما پرونده گرینلند به نمادی از شکنندگی نظم فراآتلانتیک و دشواری مدیریت سیاست امنیتی در عصر رقابت قدرتهای بزرگ تبدیل شده است.
جزئیات توافق
ترامپ نگفته است که توافق درباره گرینلند شامل چه مواردی میشود و فقط گفت که «اطلاعات بیشتر درباره این توافق با پیشرفت مذاکرات در دسترس قرار خواهد گرفت» او جی دی ونس ، معاون رئیس جمهور، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه و استیو ویتکاف، فرستاده ویژه، را برای انجام مذاکرات درباره گرینلند تعیین کرده است و گفت که بحثهای بیشتری در مورد سامانه دفاع موشکی گنبد طلایی «تا جایی که به گرینلند مربوط میشود» در حال انجام است. این سیستم که کاخ سفید در ابتدا آن را «گنبد آهنین برای آمریکا» نامید، یک سیستم پدافندی آمریکایی است که از سیستم دفاعی چندلایه معروف اسرائیل با نام مشابه گنبد آهنین الهام گرفته شده است.
این سامانه پدافندی یک شبکه جمعی از دفاع هوایی را از طریق حسگرها و سلاحهای رهگیری تشکیل میدهد که برای محافظت از ایالات متحده در برابر حملات هوایی خارجی در نظر گرفته شده است. ترامپ همچنین ایده گنجاندن کانادا در این برنامه را مطرح کرده است.
سوال اینجاست که آیا آمریکا میتواند در حال حاضر چنین اقداماتی در گرینلند دنبال کند؟ پاسخ مثبت است چون آمریکا توافقنامهای را در سال ۱۹۵۱ با دانمارک منعقد کرده و برمبنای این توافق حق آمریکا برای ساخت پایگاههای نظامی در گرینلند و تردد آزادانه در قلمرو گرینلند تضمین شده است. این توافق هنوز تا زمانی که دانمارک و گرینلند از اقدامات آمریکا مطلع باشند، قابل اجرایی شدن است.
پیشینه حضور نظامی آمریکا در گرینلند
در سال ۱۹۵۱، ایالات متحده و دانمارک به توافقی مبنی بر «اتحاد برای دفاع جمعی» تحت نظارت سازمان تازه تأسیس پیمان آتلانتیک شمالی دست یافتند. این توافق ضمن تأکید بر ادامه حاکمیت دانمارک بر جزیره، به ایالات متحده آزادی گستردهای برای «ساخت، نصب، نگهداری و بهرهبرداری از تأسیسات و تجهیزات» و «استقرار و اسکان پرسنل» به همراه سایر حقوق مربوط به فعالیتهای نظامی اعطا کرد. این توافق شامل تعمیق همکاری در بنادر و حتی نگهداری تأسیسات نیز میشد. این توافق شامل تاریخ انقضا نبود و دانمارک هرگز چنین ادعایی نکرده است.
در نهایت بیش از دوازده پایگاه نظامی و ایستگاههای رادار و پایش آب و هوا در سراسر جزیره گرینلند از سوی آمریکا افتتاح شد و یک برج ۱۲۴۰ فوتی برای انتقال امواج بلند به شرق کانادا ساخته شد. در سال ۱۹۵۹، ایالات متحده پروژه کرم یخی را آغاز کرد، یک تلاش مخفی دیگر که مجموعهای غولپیکر از پناهگاهها را در دهها فوت زیر زمین پیشبینی میکرد، به منظور نگهداری موشکهای هستهای که میتوانستند از اولین حمله شوروی جان سالم به در ببرند. (این پروژه پس از چند سال غیرقابل اجرا تشخیص داده شد و کنار گذاشته شد.) و با پیشرفت فناوری موشکی، ایالات متحده سیستمهای بیشتری را برای هشدار زودهنگام در برابر حمله شوروی ایجاد کرد. اگرچه این سیستمها بسیار ارزشمند تلقی میشدند، اما کاملاً بیعیب و نقص نبودند: در اکتبر ۱۹۶۰، یکی از سیستمهای راداری ایالات متحده، پرتاب موشک عظیم شوروی را با اطمینان تقریباً کامل شناسایی کرد و سپس معلوم شد که این سیستم، طلوع ماه بر فراز نروژ را مشاهده کرده است.
در اوج حضور نظامی ایالات متحده در گرینلند در طول جنگ سرد، حدود ۱۰ هزار پرسنل آمریکایی در این جزیره مستقر بودند. اما پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱، هزینه حضور گسترده در یک جزیره قطبی چندان منطقی نبود و آمریکا حضور خود را در گرینلند کاهش داد. بیشتر تأسیسات ایالات متحده در گرینلند در طول دهه بعد از جنگ سرد تعطیل شدند و فعالیتهای ایالات متحده در منطقه تول گرینلند متمرکز شد، که نام آن در سال ۲۰۲۳ به پیتوفیک تغییر یافت. اکنون این پایگاه، پایگاه نیروی فضایی ایالات متحده است و حدود ۱۵۰ نفر در آن مشغول به کار هستند که رادارهای هشدار اولیه و ارتباطات ماهوارهای را مدیریت میکنند.
ایالات متحده در حال حاضر یک پایگاه در گرینلند دارد و روزنامه یو اس ای تودی این ماه گزارش داد که مقامات فدرال بیسروصدا در حال آماده شدن برای اختصاص دهها میلیون دلار برای ارتقای پایگاه فضایی پیتوفیک هستند.
