الوقت- پس از اعلام مرگ ملاعمر، موجودیت و هویت جریان طالبان با ابهاماتی بیشتر از قبل مواجه شد، طوری كه انشعاب طالبان، چند دستگی و ایجاد اختلاف در درون آن و پیوستن بدنه این گروه به گروهك تروریستی داعش در افغانستان، آینده طالبان و موجودیت عینی و ذهنی آن را با تهدیدات و چالش‌های اساسی مواجه ساخت. ملا اختر محمد منصور رهبر جدید طالبان كه طی حداقل دو سال گذشته به جای ملاعمر فرمان‌ها و دستورات عملیاتی را صادر می‌كرد و به نوعی توانسته بود پیش‌شرط‌های صلح یعنی خروج نیروهای خارجی از افغانستان، تغییر قانون اساسی افغانستان و مذاكره با طرف اصلی صلح یعنی آمریكا (از دید طالبان) را تا حدودی به طرف‌های مقابل تحمیل كند، به یكباره با اعلام خبر مرگ ملاعمر، مشروعیت و موجودیت طالبان با سوال و تهدید جدی مواجه می‌شود. بویژه زمانی كه نفوذ و گسترش داعش در افغانستان مطرح می‌شود.
به هرحال، این‌كه تاكنون انتحار كنندگان به دستور چه كسی و برای چه هدف مقدسی خودشان را انتحار می‌كردند، در حالی كه رهبر آن نامشخص بوده و تنها ابزار برخی گروهها قرار گرفته‌اند، برای بدنه طالبان غیرقابل قبول می‌نماید. در این بین حتی رمضان بشردوست از نمایندگان مجلس افغانستان مدعی است "پنهان نمودن مرگ ملا عمر برای امت و مردمش بزرگترین خیانت و بسیار رنج آور است به خصوص برای کسانی که به خاطر ملا عمر خود را انتحار می‌داد و جان خود را به خاطر رهبرش فدا می‌کرد." این سوالِ دولتمردان افغانستان نیز بود كه چرا مرگ ملاعمر پس از دو سال و اندی و آن‌هم در آستانه برگزاری دور دوم مذاكرات رسمی صلح با طالبان، منتشر می‌شود؟
واقعیت اینست كه نه پاكستان به دنبال برقراری صلح در افغانستان است و نه حامیان طالبان خواستار یكدستی در این گروه هستند. اكنون روند تحولات افغانستان به سمتی می‌رود كه از یك طرف روند صلح به تعویق می‌افتد و احتمال انشعاب و چند دستگی طالبان جدی است. به همین جهت طالبان برای قدرت‌نمایی و اثبات موجودیت خودش، با انجام عملیات‌ها و انفجارات اخیر سعی می‌كند جایگاه خود را تثبیت و احتمالا در مذاكرات آتی با دست پر سر میز مذاكره حاضر باشد. از سوی دیگر با اعلام مرگ ملاعمر و افزایش حملات طالبان، ناامنی‌ها در افغانستان تشدید و به نوعی موجب دو دستگی در درون دولت وحدت ملی افغانستان می‌شود. البته باید گفت كه مدارا كردن اشرف غنی رییس جمهور افغانستان با سیاست‌های پاكستان، پس از نزدیك به ده ماه جواب نداده و افغانستان همچنان مورد آماج طالبان و گروه‌های افراطی است كه از سوی پاكستان به افغانستان سرازیر می‌شوند. در پی افزایش حملات تروریستی طالبان در کابل و دیگر مناطق افغانستان، بویژه طی یك ماه اخیر، سران دولت وحدت ملی سرانجام به انتقاد از پاکستان لب گشودند. تنها در شهر كابل بیش از پنج حمله انتحاری صورت گرفته كه در یكی از این حملات بیش از 27 نفر كشته و چهارصدو پنجاه نفر زخمی شدند. در تازه‌ترین حمله نیز در مكروریان كابل بیش از 12 نفر كشته و 60 غیرنظامی مجروح شدند. پس از این رویدادها بود كه اشرف غنی رئیس جمهور ضمن انتقاد شدید از سیاست‌های پاكستان و تهدید به قطع روابط، اعلام كرد که هنوز لانه‌های‌های تربیت انتحاری و کارخانه‌های ساخت بمب که مردم را به خاک و خون می‌کشد در پاکستان فعال است. وی همچنین وعده داد که یک هیات بلند پایه در روز پنجشنبه 5 شهریور، به پاکستان برای مشخص شدن راهبرد پاسلام‌آباد در کار مبارزه با هراس‌افکنی و حفظ روابط با افغانستان سفر خواهند کرد.
لازم به توضیح است كه پس از آغاز موج جدید حملات طالبان، «محمد اشرف غنی» رییس جمهور افغانستان، از دولت پاکستان خواست تا مانع فعالیت گروه‌های تروریستی مخالف افغانستان در خاک آن کشور شود. همچنین وی ضمن تهدید به قطع روابط با پاکستان، تاكید كرد كه گروه‌های تروریستی در خاک پاكستان دفاتر رسمی دارند و آزادانه جلسات و گردهمایی‌های خود را برگزار می کنند. در همین راستا دكتر عبدالله عبدالله رییس اجرایی دولت وحدت ملی، به پاکستان هشدار داد در صورتی که اسلام آباد مانع از فعالیت گروه‌های مسلح مخالف دولت افغانستان نشود، کابل آنان را در خاک پاکستان مورد حمله قرار خواهد داد. ژنرال «عبدالرشید دوستم» معاون اول رییس جمهوری هم که برای حضور در صحنه جنگ با طالبان از سه هفته قبل به مناطق شمالی افغانستان (فاریاب، جوزجان و ...) سفر کرده است، در تازه ترین اظهارات خود، گفته است که پاکستان در طول چهار دهه گذشته افغانستان را فریب داده است و باید روابط دیپلماتیک را با اسلام‌آباد قطع کنیم. ولایت‌های شمالی افغانستان از جمله تخار، قندوز و بغلان در ماه‌های اخیر به شدت ناامن شده و مخالفان مسلح دولت در روستاهای این ولایات با نیروهای امنیتی درگیری‌های خونینی داشته‌اند.
با توجه به مطالب فوق، با اعلام مرگ ملاعمر كه فكر می‌شد، روند صلح به نوعی استمرار یابد، به تعویق افتاد و حملات انتحاری طالبان نیز احتمالا برای امتیازگیری در مذاكرات آتی، تشدید شده است. به نظر می‌رسد با خروج نیروهای خارجی و اعلام مرگ ملاعمر رهبر طالبان، سیاست‌های كلان و راهبردی پاكستان در افغانستان تغییر محسوسی نكرده و نخواهد كرد و اسلام‌آباد همچنان به دنبال ایجاد دولتی ضعیف و تحت‌الحمایه در كابل است و به همین جهت نیز به طالبان و تشریك این گروه در ساختار قدرت افغانستان، نگاهی ابزاری دارد. حداقل نوع رفتار سیاسی و مواضع رسمی و غیررسمی پاكستان، چنین برداشتی را به تحلیلگران حوزه پاكستان تحمیل می‌كند.
اسماعیل باقری
