رسوایی قتل فجیع جمال خاشقچی روزنامهنگار سعودی مقیم آمریکا در کنسولگری ترکیه را باید مهمترین علت عقبنشینی واشنگتن از تداوم حمایتهای بیدریغ و تمامجانبه خود از سعودیها در تهاجم به یمن دانست
الوقت- جنگ عربستان و ائتلاف خیالی تحت رهبری این کشور در یمن بجای چند روز و چند هفته، بیش از سه سال به طول انجامیده است بدون آنکه سعودیها بتوانند از دستاوردی ملموس در قبال صدها روز بمباران تمام وقت مردم غیرنظامی و صرف صدها میلیارد دلار سرمایه بر باد رفته مردم عربستان سخن بگویند. با این حال از همان نخستین روزهای تهاجم نظامی به یمن بسیاری بر این اعتقاد بودند که سعودیها هرگز بدون چراغ سبز کاخ سفید و متحدان غربی آن به چنین اقدامی دست نمیزد و یا حداقل توان تداوم طولانی مدت آن را آنگونه که شاهد هستیم نمیداشت. با این حال اکنون آنچه که از مدتها قبل زمزمههای آن شنیده میشد به وقوع پیوست و دولت های غربی و در راس آن ایالات متحده به صورت علنی خواستار پایان حملات سعودیها به یمن شده اند. در همین راستا روز چهارشنبه وزیر خارجه به همراه وزیر دفاع آمریکا در اظهاراتی که نشانگر چرخشی ویژه در موضعگیری این کشور در قبال جنگ یمن است، اعلام کردند، آمریکا از ائتلاف عربی به سرکردگی عربستان سعودی میخواهد تا حملات هوایی خود را به تمامی مناطق مسکونی در یمن متوقف کند.
مایک پامپئو گفت: «زمان آن رسیده اقدامات خصمانه از جمله حملات موشکی و پهپادی از مناطق تحت کنترل حوثیها به سمت عربستان و امارات و نیز حملات هوایی ائتلاف سعودی به مناطق مسکونی یمن متوقف شوند». جیمز ماتیس نیز در اظهارنظری جداگانه حتی اولتیماتوم 30 روزهای را برای آغاز مذاکرات میان «تمامی طرفهای درگیر در جنگ یمن» تعیین نمود. طبیعتاً دادن این التیماتوم بیان گر این موضوع است که دولت ایالت متحده خود را دارای توانایی جهت بخشی به سیاست خارجی سعودیها آن هم تا سطح بازداشتن ریاض از جنگ در یمن میبیند. از این رو سوالی که مطرح می شود آن است که چرا واشنگتن پیشتر چنین رویه ای را در پیش نگرفت تا از کشته شدن هزاران زن و کودک بی گناه و نابودی کامل یک کشور فقیر جلوگیری شود. در ادامه مهمترین دلایل تغییر جهت یکباره دولت آمریکا را در سه مولفه بررسی میکنیم.
رسوایی قتل خاشقچی و فشار افکار عمومی
بدون تردید رسوایی قتل فجیع جمال خاشقچی روزنامهنگار سعودی مقیم آمریکا در کنسولگری ترکیه را باید مهمترین علت عقبنشینی واشنگتن از تداوم حمایتهای بیدریغ و تمامجانبه خود از سعودیها در تهاجم به یمن دانست. درواقع قتل خاشقچی به دریچهای برای توجه بیشتر رسانههای غربی و افکار عمومی به جنایت بزرگتر در حال انجام در یمن تبدیل شد. فشار افکار عمومی دولت های غربی را وادار کرد که بر خلاف میل باطنی علیه جنایت جنگی سعودیها در یمن موضعگیری کنند. در آمریکا این مسأله به طور متناوب از سوی برخی از سناتورهای کنگره مطرح میشد تا جایی که مایک پمپئو وزیر خارجه مجبور به پاسخ گویی در این باره به سنا گردید. با اعتراف ریاض به قتل خاشقچی آنهم به صورت بسیار مبتدیانه که به قول ترامپ «بدترین لاپوشانی تاریخ» بود همه در انتظار مجازات وعده داده شده دولتهای غربی بویژه کاخ سفید علیه ریاض بودند. از سوی دیگر طی هفته آینده انتخابات کنگره که از اهمیت بسیار زیادی برای ترامپ برخوردار است برگزار خواهد شد. نتیجه این انتخابات در صورت پیروزی پررنگ دموکراتها میتواند اجرای سیاستهای راستگرایانه ترامپ طی دو سال باقی مانده از عمر دولت وی را با چالشهای گسترده روبه رو سازد. لذا بر اساس این موارد واشنگتن چاره کار را در پایان دادن به جنگ بی نتیجه و طولانی مدت یمن دید.
تلاش برای مبری شدن از شراکت در جنایت یمن
وجود منافع آمریکا در جنگ یمن یکی از اصلی ترین عوامل استمرار آن بوده است. بازداشتن ایران، چین و روسیه از به دست آوردن جاي پاي راهبردي در یمن که از موقعیت استراتژیکی با برخورداری از تنگه باب المندب به عنوان گلوگاه انرژی جهان برخوردار است از جمله نگرانیهاي امریکاست. لذا ائتلاف سعودی- اماراتی با حمایت تمام قد واشنگتن بیش از سه سال کشور فقیر یمن را آماج حملات خود قرار دادند و در طول این مدت جنایات گوناگونی از جمله حمله مراسمات عروسی و عزاداری، حمله به بیمارستان، حمله به اتوبوس کودکان و پناهندگان و موارد فراوان دیگری از مصداق جنایت جنگی صورت دادند که یمن میتواند در آینده بخاطر این اقدامات از کشورهای متجاوز طرح شکایت کند. با این حال اکنون آمریکا که دریافته جنگ برای ائتلاف متجاوزین به بن بست خورده به دنبال شانه خالی کردن از بار مسئولیت و شراکت در این نبرد نابرابر است و میخواهد خود را در مقام پایان دهنده به جنگ بازنمایی کند. در همین راستا روز گذشته جیمز ماتیس وزیر دفاع آمریکا برای کاستن از نقش آمریکا در جنگ یمن بدون اشاره فروش سلاح گسترده و انواع بمبهای لیزری و همکاری های اطلاعاتی اعلام کرد: نیروی هوایی آمریکا تنها اقدام به سوخت رسانی به حدود یک پنجم هواپیماهای سعودی میکند که دست به حملات در یمن میزنند.
نجات آبرومندانه عربستان از باتلاق یمن
یکی دیگر ابعاد و زمینههای چرخش موضع دولت آمریکا این واقعیت میباشد که اکنون جنگ برای متجاوزین به بن بست رسیده و میدان جنگ یمن عملاً به باتلاقی برای سعودی ها تبدیل شده است که روز به روز بیشتر آنها را در خود فرو میبرد. لذا اعلام لزوم پایان دادن به جنگ عملاً دریچه ای برای عربستان است که بتواند به صورت آبرومندانهتری صحنه جنگ یمن را ترک کند. البته این امر همچنان هزینههای حیثیتی و پرستیژی برای سعودی ها در بعد بین المللی را نمی تواند جبران کند چرا که خواه ناخواه موفقیت های جبهه مقاومت در سوریه و عراق در مواجهه با تروریست سازمان یافته که از سوی دول غربی و عربی حمایت کامل میشد و بازگرداندن ثبات به این کشورها در برابر شکست ائتلاف سعودی- اماراتی در یمن تحت محاصره و فقیر قرار گرفته و مقایسه می شود.
