الوقت- در میانه افزایش گمانهزنیها درباره توافق احتمالی میان ایران و آمریکا، اعلام خبر سفر باقر قالیباف رئیس مجلس شورای اسلامی و مسئول تیم مذاکره کننده ایران در مذاکرات اسلامآباد و عباس عراقچی وزیر خارجه به قطر، موجب شده تا موضوع پولهای بلوکه شده ایران در دوحه به عنوان یکی از مهمترین شروط تهران در هرگونه توافق احتمالی و بخشی از مذاکرات هیئت ایرانی در این سفر مورد توجه قرار گیرد.
ایران در جریان شروط 10 گانه خود برای انجام توافق مسئله لغو کامل تحریمهای اولیه و ثانویه و قطعنامههای شورای امنیت را مطرح کرده بود و بر همین اساس پولهای بلوکه شده ملت ایران که به واسطه تحریمهای بانکی امکان انتقال به بانک مرکزی را نداشت باید آزاد شود.
در حال حاضر رقم دقیقی درباره این میزان این پولها از سوی دولت تأیید نشده اما بر اساس آخرین تخمین ها، کل داراییهای بلوکهشده ایران تا حدود ۱۰۰ میلیارد دلار است. در این میان رقم قابل ملاحظهای از این پولهای بلوکه شده در بانکهای قطری مسدود شده که 12 میلیارد دلار اعلام شده است.
این پولها معمولاً دارایی مصادرهشده توسط قطر نیستند؛ بلکه داراییهای ایران در نظام مالی بینالمللی هستند که بهدلیل تحریمها، انتقالشان محدود یا متوقف شده است. ماجرای انتقال پولهای ایران به قطر به سالهای قبل برمیگردد یعنی به دوره ریاست جمهوری جو بایدن که با دوره ریاست جمهوری شهید رئیسی همزمان بود.
در ابتدای کار دولت شهید رئیسی، نگاه رسمی این بود که «اقتصاد نباید به مذاکرات گره بخورد». در آن مقطع، آمریکا مدعی بود که آزادسازی پولها صرفاً در قبال «توافق هستهای» ممکن است و ایران نیز اصرار داشت که پولها بدون قید و شرط متعلق به ملت است.
در نهایت نیز موضوع آزادسازی منابع مالی از مسئله هستهای جدا شد و به عنوان معامله پولها به عنوان «مشوق» برای یک اقدام غیرهستهای (یعنی تبادل زندانیان دوتابعیتی) انجام گردید.
قطر در آن دوره (در کنار عمان) یکی از مهمترین بازیگران میانجی در مذاکرات هستهای را برعهده داشت و در برههای از این مذاکرات مسئله آزادسازی داراییهای خارجی ایران در کره جنوبی که 7 میلیارد دلار بود به عنوان یک گام تدریجی به سوی توافق مطرح شد.
کره جنوبی به دلیل تحریمهای ثانویه آمریکا از آزاد کردن این مبالغ خودداری میکرد و این موضوع به یک چالش دیپلماتیک بزرگ بین تهران و سئول تبدیل شده بود تا جایی که سپاه پاسداران در سال اسفند 1399 در اقدامی تنبیهی نفتکس متخلف کره جنوبی در خلیج فارس را توقیف کرد که این اقدام در واداشتن کرهایها به همکاری برای انتقال این پولها به یانکهای قطری بسیار نقش داشت.
کرهجنوبی تنها خریدار میعانات گازی از ایران بود که بعد از تحریمهای آمریکا، پول این محمولهها در کره جنوبی بلوکه مانده بود.
در تابستان ۱۴۰۲ (۲۰۲۳)، این مبلغ به بانکهای قطر واریز شد. اما این پایان ماجرا نبود؛ بلافاصله بعد از حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ و تحولات غزه، فضای سیاسی عوض شد و آمریکا اعلام کرد که دسترسی ایران به این پولها را دوباره محدود میکند (یا به نوعی بلوکه مجدد).
معالوصف در روزهای اخیر با مطرح شدن بحث احتمال به سرانجام رسیدن یک نوع توافق اولیه از سوی مقامات کاخ سفید، تندروهای جنگ طلب و لابی صهیونیستی که به شدت خواهان گرفتار کردن ترامپ در جنگی مجدد به نمایندگی از اسرائیل هستند موجی از انتقاد با محوریت «ترس از توافق ضعیف» را به راه انداخته اند و در این راستا فعلاً مسئله آزادسازی پولهای بلوکه شده ایران به عنوان بخشی از این مذاکرات را نوک پیکان این حملات قرار دادهاند.
در راستای این هدف این جریانات که برخی رسانههای دموکرات را نیز شامل میشود، انتقادات صریح ترامپ در گذشته علیه آنچه امتیازات زیاد اوباما به ایران همانند دستیابی تهران به بخشی از داراییهای بلوکه شده را بازنشر میکنند.
در این رابطه پس از انکه روز شنبه اکسیوس به نقل از یک مقام دولت ترامپ اعلام کرد احتمالاً داراییهای مسدود شده ایران در ازای توافق مناسب آزاد خواهد شد، ترامپ در واکنش به شدت آن را رد کرد و گفت که هرگز «پول نقد» به تهران تحویل نخواهد داد.
او گفت: منتقدانی که ادعای رویکرد نرم دارند، کاملاً اشتباه میکنند.آیا واقعاً فکر میکنید که من بعد از همه آن حرفهایی که زدهام درباره اینکه ایران هرگز به سلاح هستهای دست نخواهد یافت، رئیسجمهور بشوم و بعد فقط پول نقد به آنها بدهم؟
با وجود این سطح از تناقضات باید منتظر ماند و دید که آیا این منتقدان ترامپ هستند که حقیقت را میگویند و کاخ سفید مجبور به صدور مجوز دستیابی ایران به داراییهای بلوکه شدهاش شده و یا با پافشاری کاخ سفید بر زیادهخواهیها تله جنگطلبان برای زمینگیر کردن دیپلماسی به خوبی کار خواهد کرد؟
