الوقت - خروج نظامی آمریکا از عراق در ۳۰ سپتامبر، پایان یک روند اشغال 23 ساله بود. بخش عمده نیروهای آمریکایی طی سال گذشته از عراق خارج شده بودند و در روزهای پایانی، عمدتاً چند صد نظامی و تجهیزات باقی‌مانده از پایگاههای شمال عراق خارج شدند. در نهایت، آمریکا اعلام کرد نیروها و تجهیزاتش را از پایگاه هوایی اربیل خارج کرده و مأموریت نظامی خود را در عراق را پایان داده است. اما سؤال مهم اینجاست: این نیروها و تجهیزات دقیقاً به کجا رفتند و آیا چیزی از توان نظامی آمریکا در عراق باقی مانده است؟
آخرین نیروها کجا بودند؟
بر اساس گزارش «واشنگتن‌پست» در ۲۹ سپتامبر، در هفته‌های پایانی پیش از خروج آمریکا، حدود هزار و ۵۰۰ نیروی آمریکایی و نیروهای ائتلاف ضد داعش در عراق حضور داشتند؛ البته این رقم مجموع نیروهای آمریکایی و ائتلاف بود و شمار نظامیان آمریکایی در میان آنها کمتر و در حد «چند صد نفر» بود. این نیروها پس از خروج تدریجی از مناطق مختلف عراق، عمدتاً در منطقه کردستان و به‌ویژه پایگاه هوایی اربیل متمرکز شده بودند. «واشنگتن‌پست» به نقل از یک مقام نظامی آمریکایی نوشت که نیروهای باقی‌مانده در شمال عراق عمدتاً به اردن و دیگر کشورهای منطقه منتقل می‌شوند.
فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، نیز در اطلاعیه ۳۰ سپتامبر تأیید کرد که خروج نیروها و تجهیزات از پایگاه هوایی اربیل کامل شده است. به گفته سنتکام، پایگاه اربیل در ماه‌های پایانی، مرکز اصلی عملیات نظامی در عراق بود و بخش عمده حدود ۱۵۰۰ نیروی آمریکایی و ائتلاف که برای عملیات ضد داعش در عراق فعالیت می‌کردند، در این منطقه مستقر بودند.
بنابراین نیروهای آمریکایی باقی‌مانده در روزهای پایانی پیش از خروج، «چند صد نفر» بودند.
مقصد اصلی: اردن
مهم‌ترین مقصد شناخته‌شده نیروهای خارج‌شده از عراق، اردن است. با خروج آمریکا از عراق، مأموریت ائتلاف ضدداعش به سرکردگی آمریکا پایان یافته اعلام نشد، بلکه مرکز ثقل عملیات از عراق به اردن تغییر کرد. سنتکام اعلام کرده است که ستاد فرماندهی مشترک عملیات عزم راسخ(ائتلاف ضدداعش) اکنون در اردن مستقر است و نیروهای آمریکایی از این کشور همچنان عملیات مقابله با داعش در سوریه را با همکاری شرکای ائتلاف دنبال خواهند کرد. به بیان ساده‌تر، آمریکا مأموریت ضد داعش را از خاک عراق به یک پایگاه منطقه‌ای منتقل کرده است.
«واشنگتن‌پست» نیز پیش از تکمیل خروج گزارش داده بود که نیروهای باقی‌مانده آمریکا در شمال عراق عمدتاً راهی اردن خواهند شد.
سرنوشت پایگاه عین‌الاسد چه شد؟
عین‌الاسد دیگر در روزهای پایانی، مرکز اصلی حضور آمریکا نبود. آمریکاییها در ژانویه ۲۰۲۶ از پایگاه عین‌الاسد در استان الانبار خارج شدند و کنترل آن به نیروهای عراقی منتقل شد. خبرگزاری رویترز در ۱۷ ژانویه گزارش داد که وزارت دفاع عراق کنترل کامل این پایگاه را به دست گرفته است. بنابراین خروج ۳۰ سپتامبر بیشتر مربوط به آخرین بخش حضور آمریکا در شمال عراق، به‌ویژه اربیل، بود.
چه تجهیزاتی از عراق خارج شد؟
مهم‌ترین تجهیزات خارج‌شده از عراق، سامانه‌های دفاع هوایی آمریکا بودند. در ماه‌های قبل از خروج نهایی، آمریکا سامانه‌های «پاتریوت» را از منطقه اربیل خارج کرد. «ال‌مانیتور» در ژوئیه گزارش داده بود که تمام آتشبارهای پاتریوت مستقر در منطقه اربیل به مقصدی نامشخص منتقل شده‌اند. این سامانه‌ها برای شناسایی و مقابله با موشک‌ها و پهپادها مورد استفاده قرار می‌گرفتند.
سامانه‌های سی-رام نیز بخشی از شبکه دفاعی آمریکا در اربیل بودند. این سامانه‌ها برای مقابله با راکت، خمپاره و تهدیدهای مشابه علیه پایگاه‌ها طراحی شده‌اند.
«نیو عرب» در سپتامبر گزارش داد که خروج نهایی شامل سامانه‌های پاتریوت و سی-رام مستقر در اقلیم کردستان نیز خواهد بود.
پهپادها و تجهیزات اطلاعاتی چه شدند؟
موضوع فقط موشک و سامانه پدافندی نبود. توان آمریکا در عراق صرفاً به تعداد سربازان یا تانک و هواپیما محدود نبود. شبکه اطلاعاتی، شناسایی هوایی، ارتباطات، لجستیک و پشتیبانی فنی، بخش مهمی از توان عملیاتی ائتلاف را تشکیل می‌داد. «واشنگتن‌پست» نیز گزارش داده بود که تجهیزات نظامی از جمله سامانه‌های دفاع هوایی همراه نیروهای آمریکایی خارج خواهند شد و حتی بالن شناسایی هم جمع شد.
در ماه‌های منتهی به خروج، نشانه‌های دیگری از جمع‌آوری تجهیزات اطلاعاتی آمریکا در اربیل دیده شد. روزنامه «نشنال» در اوایل اوت گزارش داد که نیروهای آمریکایی علاوه بر جابه‌جایی تجهیزات دفاع هوایی، یک بالن شناسایی ارتفاع‌بالا یا «Aerostat» را نیز از فراز اربیل پایین آورده‌اند. منابع محلی همچنین از انتقال کانتینرهای لجستیکی و تجهیزات دفاعی خبر داده بودند.
این اتفاق نشان می‌دهد روند خروج صرفاً جابه‌جایی نیروی انسانی نبوده و تجهیزات ثابت و نیمه‌ثابت مربوط به شناسایی، دفاع هوایی و پشتیبانی نیز جمع‌آوری شده‌اند.
هواپیماهای ترابری چه نقشی داشتند؟
برای خروج تجهیزات سنگین، هواپیماهای ترابری نظامی مورد استفاده قرار گرفتند. در جریان مراحل اولیه خروج از اربیل، «روداو» گزارش داد که هواپیماهای ترابری سنگین از جمله C-17 Globemaster III آمریکایی و A400M Atlas بریتانیایی در فرودگاه اربیل مشاهده شدند. این هواپیماها در جابه‌جایی تجهیزات و نیروهای ائتلاف نقش داشتند.
آیا آمریکا چیزی در عراق جا گذاشته است؟
سنتکام اعلام کرده است که خروج نیروها و تجهیزات از پایگاه اربیل کامل شده است. سخنگوی پنتاگون نیز بر «خروج منظم» نیروها و تجهیزات تأکید کرده است.
دونالد ترامپ نیز پس از اعلام خروج، تأکید کرد که تجهیزات آمریکایی در عراق باقی نمانده است. «گاردین» این موضع ترامپ را گزارش کرده و نوشته است که او در عین حال پایان حضور نظامی آمریکا را جشن گرفت؛ اما این به معنای آن نیست که تمام آثار فیزیکی حضور آمریکا از عراق محو شده است.
پایگاه‌هایی مانند عین‌الاسد و دیگر تأسیسات نظامی اکنون در اختیار طرف عراقی قرار گرفته‌اند. ساختمان‌ها، باندهای پروازی، تأسیسات زیربنایی و برخی امکانات ثابت، بخشی از محیط پایگاه هستند و الزاماً همراه سربازان به آمریکا منتقل نمی‌شوند.
بنابراین آمریکا اعلام کرده تجهیزات نظامی و نیروهای عملیاتی خود را از عراق خارج کرده است؛ اما زیرساخت‌های پایگاه‌هایی که قبلاً در اختیار آمریکا بود، در موارد مختلف به طرف عراقی منتقل شده یا تحت کنترل عراق قرار گرفته است.
آیا سلاحی به نیروهای عراقی تحویل داده شد؟
آمریکا طی سال‌های گذشته بخشی از تجهیزات، خودروها، مهمات و امکانات نظامی خود را در قالب برنامه‌های انتقال تجهیزات به نیروهای عراقی واگذار کرده بود. حتی گزارش‌های رسمی پیشین سنتکام نشان می‌دادند که از مراکز لجستیکی عین‌الاسد، تجهیزات و مهمات به نیروهای امنیتی عراق منتقل می‌شد.
بنابراین بخشی از تجهیزات طی سال‌های گذشته رسماً به نیروهای عراقی منتقل شده‌اند.
