الوقت- با نزدیک شدن به فصل سرما، بازار انرژی اروپا بار دیگر در برابر یک شوک ژئوپلیتیکی قرار گرفته است، اینبار سرچشمه بحران نه میدانهای گازی روسیه بلکه دو آبراه حیاتی در غرب آسیاست.
اختلال شدید در رفتوآمد کشتیها از تنگه هرمز و ناامنی در بابالمندب هزینه تأمین نفت و گاز را افزایش داده و نگرانیها درباره توان اروپا برای عبور از زمستان پیش رو را بیشتر کرده است.
تنگه هرمز پیش از آغاز جنگ علیه ایران، روزانه محل عبور حدود ۱۲۵ کشتی تجاری بزرگ بود و نزدیک به ۲۰ درصد تجارت جهانی نفت خام و گاز طبیعی مایع (LNG) از این مسیر انجام میشد اما پس از بسته شدن این آبراه توسط ایران، عرضه انرژی به شدت کاهش یافت و بر اساس دادههای ردیابی «کپلر»، در هفتههای اخیر به طور میانگین روزانه 9 کشتی از تنگه هرمز عبور کردهاند، همزمان در یک هفته گذشته نیز ۱۱۶ کشتی از بابالمندب عبور کردهاند.
این افت تردد و عرضه نفت از این آبراهها، بازار انرژی را مستقیماً تحت تأثیر قرار داده است. آژانس بینالمللی انرژی گفته که اختلال در هرمز نزدیک به یکپنجم عرضه جهانی LNG را تحت تأثیر قرار داده و به جهش قیمتها و افزایش نوسان در بازار انجامیده است. قیمت نفت اکنون به حدود 105 دلار رسیده و همچنان در مسیر صعودی خود قرار دارد و این افزایش قیمت حاملهای انرژی بیش از همه بر بازار اروپا تاثیر منفی گذاشته است.
بر اساس گزارش آژانس انرژی، میانگین قیمت گاز اروپا در سهماهه دوم ۲۰۲۶ حدود ۳۲ درصد بالاتر از مدت مشابه سال قبل بود. رویترز اخیرا گزارش داد که قیمت گاز اروپا از حدود ۳۰ یورو به ازای هر مگاواتساعت به حدود ۸۰ یورو رسید.
روزنامه اسپانیایی الپایس در این باره نوشت:«تنگه هرمز، بابالمندب و همچنین توقف فعالیت خط لوله نفت شرق به غرب عربستان و در نهایت آسیب به پالایشگاههای روسیه، بزرگترین جهش قیمتها از سال ۲۰۲۲ را رقم زده است».
نوسانات قیمت نفت و گاز نشان میدهد که گذرگاههای کلیدی مانند تنگه هرمز و بابالمندب در صورت افزایش تنشهای منطقهای میتوانند جریان فیزیکی نفت و برنامههای حملونقل را مختل کنند و هر اختلال در این نقاط معمولاً به معنای افزایش هزینههای لجستیک، طولانی شدن زمان حمل و بالا رفتن ریسک مبادله است و همین عوامل روی قیمت اثر میگذارد.
اقدامات ریاضتی اروپا
از آنجا که دورنمای روشنی برای توقف جنگ بین ایران و آمریکا و همچنین در یمن وجود ندارد، لذا اروپاییها از هم اکنون خود را برای زمستان سخت آماده میکنند و به همین دلیل اقداماتی ریاضتی را شروع کردهاند.
کمیسیون اروپا از کشورهای عضو خواسته تا برای مهار قیمتها، مصرف گاز و برق را پایین بیاورند.
دان یورگنسن، کمیسر انرژی و مسکن اتحادیه اروپا، از وزیران اروپا خواست در صورت نیاز اقداماتی برای کاهش تقاضا در نظر بگیرند. پیشنهادهای مطرحشده شامل محدود کردن دمای ساختمانهای عمومی، پرهیز از گرمایش فضاهای بیرونی و خاموش کردن روشناییهای غیرضروری است.
فشار اصلی متوجه ذخایر گاز است و بر اساس گزارشهای اروپایی، سطح ذخایر در سپتامبر حدود ۶۸ تا ۷۰ درصد ظرفیت بوده و همچنان پایینتر از سالهای گذشته قرار دارد. آلمان به عنوان بزرگترین دارنده ظرفیت ذخیرهسازی گاز در اروپا نیز با سطح پرشدگی پایینتری روبهروست.
در چنین شرایطی، وضعیت ذخایر گاز اهمیت دوچندان پیدا میکند. ذخایر اروپا در آستانه زمستان باید هم نیاز خانوارها و هم مصرف صنایع و نیروگاهها را پوشش دهد. هرچه سطح ذخایر پایینتر باشد، بازار نسبت به موج سرمای ناگهانی حساستر خواهد شد و رقابت برای خرید محمولههای LNG میتواند قیمتها را بیشتر بالا ببرد.
پس ازجنگ اوکراین، اروپا برای جبران کاهش واردات روسیه به دیگر صادرکنندگان «ال ان جی» روی آورد اما اکنون همان مسیرهای جایگزین نیز در معرض اختلال قرار گرفتهاند. در این رابطه، شرکت دولتی قطر انرژی روز دوشنبه اعلام کرد که تعلیق اجباری محمولههای LNG به اروپا و آسیا را تمدید کرده است.
طبق گزارش رویترز، از آوریل صادرات LNG قطر ۹۶ درصد کاهش یافته و تنها ۱۸ محموله تا پایان آگوست تحویل داده شده، درحالی که این رقم در مدت مشابه سال گذشته ۵۰۹ محموله بود. از اینرو، نروژ بیش از گذشته به منبعی حیاتی برای اروپا تبدیل شده ولی ظرفیت این کشور نیز برای جبران همه کسری موجود کافی نیست.
هشدار کارشناسان
کارشناسان نیز نسبت به زمستان پیش رو هشدار دادهاند.
مارکو زالفرانک، رئیس بخش معاملات تجاری شرکت سوئیسی آکسپو هولدینگ گفت:«اگر کاهش عرضه همزمان با موج سرمای شدید در اروپا و آسیا شود، قیمتها ممکن است به بیش از ۱۰۰ یورو به ازای هر مگاواتساعت افزایش یابد. حتی اگر قیمتها کاهش پیدا کنند، انتظار نداریم بلافاصله به سطوح پیش از جنگ، یعنی کمتر از ۳۰ یورو، بازگردند؛ زیرا احتمالاً همچنان مقداری از عدم اطمینان در بازار باقی خواهد ماند».
آنا ماریا یالر، تحلیلگر موسسه اقتصاد انرژی و تحلیل مالی نیز تاکید کرد:« «امیدواریم زمستان امسال، مثل پارسال، در اروپا خیلی سرد نباشد. چون اگر هوا سرد شود، ممکن است با مشکلات جدی مواجه شویم».
این درحالی است که بر اساس گزارشهای هواشناسی، احتمال یک النینو بسیار قدرتمند در پاییز و زمستان بالا ارزیابی شده و مطالعات درباره اَبَرالنینوهای گذشته از الگویی شامل شروع نسبتاً گرم و سپس سرمای شدیدتر در اواسط تا اواخر ژانویه در شمال اروپا خبر دادهاند.
از اینرو، اگر سرمای ژانویه همزمان با ذخایر ضعیف گاز، بازار متشنج گازوئیل، کاهش ظرفیت پالایش و ظرفیت محدود تولید مازاد رخ دهد، اروپا با بحران چندوجهی مواجه خواهد شد. رویترز گزارش داده که در صورت سرد شدن زمستان و محدود ماندن صادرات قطر، رقابت اروپا و آسیا برای محمولههای LNG میتواند بار دیگر قیمتها را بالا ببرد.
کارشناسان هشدار میدهند که به دلیل مسدود ماندن تنگهها و کاهش عرضه، افزایش قیمت نفت تنها نخستین علامت است و فشار بعدی به گازوئیل میرسد، سپس به حملونقل و کشاورزی، بعد به قیمت تولیدکننده و تورم مصرفکننده و سرانجام به مطالبه سیاسی برای جبران هزینهها.
علاوهبراین، نقش آمریکا به یکی از محورهای اصلی اختلاف سیاسی درباره بحران تبدیل شده است. منتقدان واشینگتن میگویند حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران، آغازگر دور تازهای از اختلال در بازار انرژی بود و ادامه رویارویی تهران و واشینگتن نیز مانع بازگشت کامل مسیرهای انرژی به شرایط پیش از جنگ شده است. ایران اخیرا بازگشایی هرمز را پیشنهاد کرده بود اما دونالد ترامپ پیشنهاد تهران را رد کرد تا بحران انرژی همچنان تداوم داشته باشد.
درنهایت، اروپا در آستانه زمستان با چند ریسک همزمان انرژی مواجه است و اگر کاهش عرضه از تنگهها ادامهدار باشد و سرمای شدید نیز فرا برسد، افزایش قیمت انرژی علاوهبر خانوارها، هزینه تولید صنایع را نیز بالا میبرد و بر رشد اقتصادی اروپا اثرگذار خواهد بود.
