سایت تحلیلی خبری الوقت | Alwaght Website

الوقت- در پی شروع موج جدیدی از درگیری‌ها میان ایران و آمریکا در خلیج فارس، حسن هانی‌زاده، کارشناس مسائل بین‌المللی در گفتگو با «الوقت» به بررسی ابعاد و زوایای این تقابل پرداخت. هانی زاده معتقد است آمریکا به دنبال تسلط بر تنگه هرمز است و هدف نهایی واشنگتن از تسلط بر گذرگاه‌های دریایی نیز محروم کردن چین از نفت غرب آسیاست.

امکان اقدام غافلگیرانه آمریکا در حمله زمینی یا اشغال جزایر

این کارشناس در ابتدا با توجه به سخنان اخیر ترامپ که آتش‌بس را پایان یافته اعلام کرد و از شروع جنگ خبر داد گفت: اظهارات اخیر ترامپ درباره پایان یافتن آتش‌بس میان ایران و آمریکا را باید جدی گرفت. با توجه به تحولات اخیر، نزدیک شدن رقابت‌های جام جهانی به مراحل پایانی و معطوف شدن تمرکز دولت ترامپ به ایران به نظر می‌رسد این اظهارات صرفاً جنبه تبلیغاتی ندارد و باید آن را با دقت مورد توجه قرار داد.

طی روزهای اخیر نیز به دستور ترامپ، نیروی دریایی آمریکا حملات گسترده‌ای را علیه تأسیسات شهری و مدنی در جنوب ایران انجام داده است و این اقدامات می‌تواند آغازگر دور جدیدی از رویارویی دریایی و هوایی باشد و حتی این احتمال نیز وجود دارد که ابعاد زمینی پیدا کند.

از سوی دیگر، گزارشهایی وجود دارد مبنی بر اینکه نیروهای تجزیه‌طلب در اقلیم کردستان عراق و همچنین در مناطق پیرامونی جنوب شرق ایران در حال آموزش هستند تا همزمان با حمله گسترده آمریکا به ایران، به ‌صورت زمینی نیز وارد عمل شوند. از اینرو، تهدید فعلی جدی است و نیروهای مسلح و نهادهای مسئول باید تمامی تحرکات آمریکا و رژیم صهیونیستی را به‌ دقت رصد کنند. همچنین نشست اخیر سران ناتو در ترکیه نیز می‌تواند در چارچوب ایجاد هماهنگی میان کشورهای عضو ناتو و آمریکا ارزیابی شود. شرایط کنونی نسبت به گذشته خطرناک‌تر شده است، زیرا آمریکایی‌ها در تلاش هستند ابتدا بر تنگه هرمز تسلط پیدا کنند و پس از آن نیز این احتمال وجود دارد که در آینده جزیره خارک را اشغال کنند، اقدامی که می‌تواند مانع صادرات نفت ایران شود. بنابراین ایران نیز متناسب با اهداف آمریکا سازوکارهای لازم را برای خنثی‌سازی این اهداف تعریف و اجرا کند.   

امکان مهار رویکرد تهاجمی ترامپ پس از انتخابات کنگره 

هانی زاده در بررسی وضعیت داخلی آمریکا که ممکن است بر محاسبات ترامپ برای در پیش گرفتن مسیر جنگ جدید با ایران اتأثیرگذار باشد اظهار داشت: برای تحلیل رفتار ترامپ باید تحولات داخلی آمریکا را نیز مورد توجه قرار داد. نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد که محبوبیت جمهوری‌خواهان به دلیل آنچه ماجراجویی‌های تیم ترامپ عنوان می‌شود، به ‌شدت کاهش یافته است. شرایط به گونه‌ای است که این وضعیت می‌تواند در انتخابات کنگره به ضرر جمهوری‌خواهان تمام شود. هرچند سیاستهای جمهوری‌خواهان و دموکرات‌ها در قبال ایران و منطقه تا حد زیادی همسو است اما کاهش شمار نمایندگان وابسته به جمهوری‌خواهان چه در مجلس نمایندگان و چه در سنا می‌تواند تا حدی رویکرد تهاجمی ترامپ را مهار کند.

با این حال، این موضوع در نهایت یک مسئله داخلی آمریکا محسوب می‌شود. آنچه اهمیت دارد، سیاست‌های واشینگتن در قبال ایران و منطقه است. از اینرو، باید هرگونه تحرک نظامی آمریکا به ‌دقت رصد شود و از گسترش دامنه جنگ جلوگیری به عمل آید. به نظر می‌رسد شرایط کنونی حساس و جدی است و تمرکز اصلی آمریکایی‌ها نیز در داخل بر انتخابات کنگره قرار دارد.

اهمیت تنگه هرمز در استراتژی ترامپ برای مهار چین 

این کارشناس در تحلیل اقدامات اخیر آمریکا در اعلام به دست گرفتن مدیریت تنگه هرمز گفت: اقدام اخیر نیروهای آمریکا در ایجاد یک گذرگاه غیرقانونی در جنوب تنگه هرمز و هدایت کشتی‌ها بر اساس مدیریت نیروی دریایی آمریکا نشان می‌دهد که این کشور به هیچ ‌یک از تعهدات خود پایبند نیست و هدفش اعمال نوعی استعمار جدید، چه در دریا و چه در خشکی در منطقه است.

این اقدام، نخست نقض حاکمیت ایران بر قلمرو دریایی خود محسوب می‌شود. موضوع دیگر این است که آمریکایی‌ها تلاش دارند از طریق کنترل گذرگاه‌های دریایی، صادرات نفت به جهان را مدیریت کنند. به‌ویژه هدف نهایی آمریکا محروم کردن چین از نفت غرب آسیاست.

اتفاقی که در ونزوئلا رخ داد، از جمله ربایش رئیس‌جمهور و تغییر حاکمیت در این کشور با هدف محروم کردن چین از نفت ونزوئلا انجام شد و اکنون نوبت به غرب آسیا رسیده است. آمریکایی‌ها تلاش می‌کنند از طریق تسلط بر گذرگاه‌های دریایی، مانع صادرات نفت این منطقه به‌ویژه به چین شوند تا اقتصاد این کشور را با مشکل مواجه کنند.

بنابراین، هدف نهایی آمریکا از تسلط بر گذرگاه‌های دریایی، به‌خصوص تنگه هرمز محروم کردن چین از نفت غرب آسیاست، به‌ویژه خرید نفت از ایران. این موضوع می‌تواند هم برای چین مشکل‌آفرین و تهدیدی جدی باشد و هم در صورت تسلط آمریکا بر تنگه هرمز چالش‌های مهمی برای ایران ایجاد کند.

هرچه سریعتر باید رژیم حقوقی تنگه هرمز با همکاری عمان تعیین شود

هانی زاده با اشاره به نقش تعیین کننده عمان به عنوان دیگر کشور ساحلی خلیج فارس در سرنوشت آینده مدیریت تنگه هرمز گفت: پادشاهی عمان در تحولات منطقه کاملاً تأثیرگذار است. این کشور در قبال مسائل منطقه‌ای و بین‌المللی از سیاستی نسبتاً ثابت برخوردار بوده است. در طول سالهای گذشته نیز عمان صادقانه تلاش کرده تا زمینه ایجاد وفاق و نزدیک شدن دیدگاه‌های ایران و آمریکا را فراهم کند.

با این حال، به دلیل محدودیت ظرفیت‌های سیاسی، جغرافیایی و امنیتی، عمان در جایگاهی نیست که بتواند به ‌تنهایی در حل مسائل پیچیده منطقه‌ای نقش‌آفرینی کند. با وجود این، این کشور از جایگاه محترمانه‌ای در افکارعمومی برخوردار است و می‌تواند در حل بسیاری از منازعات منطقه‌ای و حتی بین‌المللی تأثیرگذار باشد.

به همین دلیل، اخیراً دیدارهایی میان مقامات ایران و عمان با هدف ایجاد مجموعه‌ای از سازوکارها و ترتیبات همکاری مشترک در تنگه هرمز انجام شده است که می‌تواند آثار و پیامدهای مثبتی بر تحولات منطقه داشته باشد.

وی با رد اظهارات ترامپ درباره دریافت ۲۰ درصد عوارض از محموله کشتی‌هایی که از تنگه هرمز عبور می‌کنند نیز گفت: این موضوع بیش از آنکه به یک واقعیت نزدیک باشد به یک طنز سیاسی شباهت دارد. با این حال، با توجه به اینکه آمریکا تلاش می‌کند از طریق اعمال قدرت و هژمونی، نفوذ و اقتدار خود را در منطقه گسترش دهد، این احتمال وجود دارد که با محاصره تنگه هرمز، درصدد اعمال اراده خود بر این آبراه راهبردی برآید.

در چنین شرایطی، آمریکا ممکن است از این برتری نظامی برای تحمیل خواسته‌های خود، از جمله دریافت عوارض یا حتی اعمال محدودیت بر تردد در تنگه هرمز استفاده کند. از اینرو، ایران نباید اجازه دهد آنچه می‌توان «امنیت آمریکایی» در تنگه هرمز نامید، بر این منطقه حاکم شود و باید با اتکا به توان نظامی خود، مانع گسترش حضور نظامی آمریکا در این آبراه شود.

طبیعی است که دریافت عوارض از دیدگاه مطرح‌ شده حق ایران است، زیرا تنگه هرمز در قلمرو دریایی ایران قرار دارد. ایران می‌تواند با استناد به قوانین بین‌المللی، حقوق و اختیارات خود را اعمال کرده و از عبور کشتی‌ها خارج از مسیرهای تعریف ‌شده از سوی ایران جلوگیری کند. بنابراین، این سازوکار و به‌طور کلی رژیم حقوقی مورد نظر ایران باید هرچه سریعتر در تنگه هرمز اجرایی شود.

ایران آماده مقابله با تهاجم جدید آمریکا

هانی زاده در پاسخ به این پرسش که راهبرد دفاعی ایران در درگیری‌های اخیر چگونه بوده و تا چه سطحی به اقدامات آمریکا بویژه پس از بازگرداندن محاصره دریایی پاسخ خواهد داد اذعان داشت: طبیعتاً راهبرد ایران در حوزه دفاعی، راهبردی باثبات مبتنی بر عقلانیت و متکی بر داده‌های میدانی و سیاسی است. با توجه به شرایط کنونی، ایران سازوکارهای جدیدی را برای مقابله با هرگونه حمله احتمالی آمریکا طراحی کرده و نیروهای مسلح ایران نیز با هوشیاری کامل تمامی تحرکات نیروی دریایی آمریکا را رصد می‌کنند.