سیاست اصلی ترامپ برای مهار ایران از طریق جلوگیری از صادرات نفت این کشور در پی عدم پذیرش این امر از سوی خریداران عده نفت ایران با شکست مواجه شده و کاخ سفید برای حفظ وجهه خود و کمرنگ کردن این شکست از اعطای معافیت تحریمی برای 8 کشور سخن راند
الوقت- علی‌رغم هیاهو و جنجال‌‌آفرینی‌های رسانه‌ای دولت‌مردان آمریکایی طی چند ماه گذشته، در فاصله 1 روز مانده تا 4 نوامبر (13 آبان) که مقرر شده بود دور دوم تحریمهای واشنگتن علیه تهران اعمال شود، تحت عنوان «معافیت» و «استثنا» 8 کشور نسبت به تداوم خرید نفت از ایران معاف شدند. این عقب‌نشینی آمریکا در شرایطی اتفاق می‌افتد که دونالد تارمپ و دیگر اعضای دولت او، طی چند ماه اخیر، با تبلیغات گسترده اعمال فشار حداکثری بر ایران را تبلیغ می‌کردند.
در واقع، دونالد ترامپ با خارج کردن آمریکا از توافقنامه بین‌المللی هسته‌ای با ایران، احیای تحریمهای یکجانبه علیه تهران را در بازه زمانی 90 و 180 روزه وعده داد. با وجود اعمال فشارهای شدید آمریکا بر دیگر کشورهای جهان برای همراهی با واشنگتن در موضوع تحریمهای ایران، در عرصه عمل هیچ کشوری با ترامپ همراهی نکرد و در عمل شاهد مخالفت جهانی با یکجانبهگرایی آمریکایی بودیم. در نتیجه این وضعیت، به نظر می‌رسد اکنون واشنگتن چاره‌ایی جز عقب‌نشینی از وعده‌های اولیه خود ندارد و برآیند آن را در نرمش کنونی نیز می‌توان مشاهده کرد.
در نتیجه عدم همراهی و مخالفت جهانی با یکجانبهگرایی کاخ سفید، جان بولتون، مشاور امنیت ملی کابینه ترامپ نیز در اظهاراتی که نشان از عقب‌نشینی آمریکا داشت تاکید کرد: واشنگتن با اعمال تحریم‌ها علیه ایران به دنبال تحت فشار قرار دادن این کشور است اما نمی‌خواهد به متحدان آمریکا که به این نفت وابسته هستند، لطمه بزند. این اظهارات به وضوح نشانگر آن است که آمریکا از مواضع اولیه خود کوتاه آمده و به این نتیجه رسیده که نمیتواند در تحریمهای ایران موفق شود؛ بنابراین مسیر نرمش در برابر تهران را در تحریمهای 4 نوامبر در پیش گرفته است. در مجموع، عقب‌نشینی محسوس آمریکا در اجرایی کردن دور دوم تحریمهای ضد ایرانی در نوامبر را می‌توان نوعی شکست ترامپ در هیاهوی خود علیه تهران ارزیابی کرد.
ترامپ و تکرار درخواست کاهش صادرات نفت ایران
در شرایطی که تمامی رسانه‌ها از عقب‌نشینی آمریکا اطلاع می‌دهند «دونالد ترامپ»، رئیس‌جمهور آمریکا در بیانیه‌ای روز پنجشنبه اعلام کرد «میزان عرضه نفت و فرآورده‌های نفتی از کشورهایی غیر از ایران به اندازه‌ای هست که بتوان حجم خریداری نفت و محصولات نفتی از ایران توسط موسسات مالی خارجی یا به واسطه آنها را به نحو محسوس کاهش داد.» ترامپ در این سند در تاریخ ۳۱ اکتبر که طبق قوانین آمریکا خطاب به وزرای خارجه، خزانه‌داری و انرژی این کشور نوشته شده تصریح کرده این ارزیابی را بعد از بررسی دقیق عواملی مانند وضعیت اقتصاد جهان، افزایش تولید نفت توسط برخی کشورها، ظرفیت اضافی تولید انرژی در جهان و میزان ذخائر راهبردی آمریکا به عمل آورده است. این اظهارات ترامپ را می‌توان نوعی توجیه برای نرمش در مواضع اولیه خود ارزیابی کرد.
معافیت 8 کشور برای ادامه خرید نفت از ایران
با وجود اظهارات ترامپ مبنی بر تلاش حداکثری و تاکید بر اعمال تحریمهای نفتی بر ایران، شبکه بلومبرگ به نقل از مقامات آمریکایی گزارش داد که در آستانه اجرای تحریمهای نفتی و بانکی علیه ایران، واشنگتن با اعطای معافیت به 8 کشور برای ادامه خرید نفت از ایران موافقت کرده است. به گزارش این شبکه خبری آمریکا در ارتباط با تحریمهای نفتی علیه ایران، با اعطای معافیت تحریمی به 8 کشور از جمله کره جنوبی، هند و ژاپن موافقت کرده است. بلومبرگ در ادامه نوشت؛ متحدان نزدیک آمریکا از جمله ژاپن و کره جنوبی به همراه هند که وابستگی زیادی به نفت ایران دارند این معافیت را دریافت کرده‌اند اما انتظار می‌رود لیست کامل این معافیتها روز دوشنبه منتشر شود.
در همین راستا، وبگاه خبری تحلیلی آمریکایی «واشنگتن فری‌بیکن» با بیان اینکه وزیر خارجه ایالات متحده متقاعد شده که اتصال ایران به سوئیفت قطع نشود، تحلیل کرد که واشنگتن قصد دارد امتیازات عمده‌ای به ایران بدهد. علی‌رغم تهدیدهای رئیس‌جمهور آمریکا درباره اعمال تحریمهای سخت علیه ایران در نیمه آبان، برخی منابع می‌گویند که واشنگتن قصد دارد امتیازات عمده‌ای را به ایران بدهد که باعث می‌شود تهران بتواند فشارهای تحریمهای اقتصادی را تا حد زیادی تسهیل کند. در همین راستا وبگاه «واشنگتن فری‌بیکن» گزارش داد که مقامات وزارت خارجه آمریکا توانسته‌اند «مایک پامپئو» وزیر خارجه این کشور را متقاعد کنند که اجازه دهد ایران به سیستم «سوئیفت» (سامانه جهانی تعاملات بین بانکی) متصل بماند.
تاکید روسیه و ترکیه بر تداوم تلاش‌های برای کمک به ایران در موضوع تحریم‌ها
علاوه بر عقب‌نشینی محسوس آمریکا، دو کشور روسیه و ترکیه نیز بر حمایت خود از ایران در موضوع تحریم‌ها تاکید کردند که با توجه به حجم مناسبات اقتصادی و سیاست‌های این دو کشور با ایران، این مساله را می‌توان شکستی دیگر برای آمریکا قلمداد کرد. در همین زمینه، وزیر انرژی روسیه می‌گوید که با وجود تحریمهای نفتی آمریکا علیه ایران که از 13 آبان آغاز می‌شود، روسیه به تجارت با تهران ادامه خواهد داد. «الکساندر نواک»، وزیر انرژی روسیه در گفت‌وگو با روزنامه انگلیسی فایننشال تایمز، ابراز داشت که مسکو به تجرات نفت خام با ایران ادامه خواهد داد. به گفته نواک، «ما باور داریم که باید به همراه شرکایمان دنبال مکانیسمی باشیم که به همکاری با ایران ادامه دهیم.» وی تاکید کرده که پس از تحریمهای نفتی نیز تجارت با ایران ادامه خواهد یافت.
همچنین، در واکنش حمایتی دیگری وزیر انرژی و منابع طبیعی ترکیهنیز گفت: برخی اخبار حاکی از معافیت آنکارا از تحریم نفتی ایران است، اما در این رابطه ابلاغیه کتبی دریافت نکرده‌ایم. فاتح دونمز، وزیر انرژی و منابع طبیعی ترکیه طی اظهاراتی در کمیسیون برنامه و بودجه پارلمان این کشور درباره معافیت آنکارا از تحریم نفتی ایران گفت: برخی شنیده ها حاکی از این موضوع است اما در این رابطه ابلاغیه کتبی دریافت نکرده‌ایم. دونمز در پاسخ به سوال خبرنگاری مبنی بر اینکه طبق اخبار «واشنگتن با معافیت هشت کشور از جمله ترکیه از تحریم خرید نفت ایران موافقت کرده است» افزود: هنوز ابلاغیه کتبی به دست ما نرسیده است، اما اخبار حاکی از صحت این موضوع است.
مخالفت روسیه و فرانسه با دور جدید تحرمی‌های امریکا
کشور روسیه علاوه بر اعلام مواضع حمایتی وزیر انرژی خود، در سطح دستگاه دیپلماسی نیز بیانیه‌ای را در محکومیت دور جدید تحریمهای آمریکا صادر کرد. بر اساس گزارش اسپوتنیک، وزارت امور خارجه روسیه امروز -شنبه- با انتشار بیانیه‌ای اظهار کرد که ایالات متحده آمریکا با اعمال تحریمهای جدید علیه ایران، ضربه بزرگی به پیمان "منع گسترش جنگ‌افزارهای هسته‌ای" زده است. وزارت امور خارجه روسیه در این زمینه گفت: هدف دور جدید تحریمهای ضدایرانی که واشنگتن از آن حرف می‌زند، سست کردن تلاش‌های راسخ طرفین برجام برای حفظ توافق بر سر برنامه هسته‌ای ایران است. ایالات متحده ضربه بزرگ دیگری به پیمان منع گسترش جنگ‌افزارهای هسته‌ای وارد کرده است. آنها به طرز ریاکارانه‌ای می‌گویند که این پیمان باید مستحکم‌تر شود اما در حقیقت باعث ازهم پاشیدن آن می‌شوند. وزارت امور خارجه روسیه همچنین با تاکید بر تایید آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بر متعهد بودن ایران به توافق هسته‌ای، اظهار کرد که همین مسئله مدرکی بر صلح‌آمیز بودن برنامه هسته‌ای ایران است.
علاوه بر روسیه، وزارت خارجه فرانسه نیز از بازگشت تحریم‌ها اظهار تاسف کرده است. به‌گونه‌ای که سفارت فرانسه در تهران در صفحه توییتر خود مطلبی را که وزارت امور خارجه این کشور در حساب توییتری خود نوشته باز نشر کرده است که در این توییت آمده است: «ما از اعمال مجدد تحریم ها توسط ایالات متحده در پی خروج این کشور از برجام عمیقاً متاسفیم. برجام عنصری کلیدی از بنای جهانی عدم اشاعه هسته ای است».
با توجه به این رویدادها می‌توان نتیجه گرفت که سیاست اصلی ترامپ برای مهار ایران از طریق جلوگیری از صادرات نفت این کشور در پی عدم پذیرش این امر از سوی خریداران عده نفت ایران با شکست مواجه شده و کاخ سفید برای حفظ وجهه خود و کمرنگ کردن این شکست از اعطای معافیت تحریمی برای 8 کشور سخن راند.
